فرارو موضوع بازنگشتن ارز به چرخه اقتصاد کشور، همچنان در ابهام است و می رود تا تبدیل به یک معما شود. در میان ارقام مختلفی که راجع به این موضوع مطرح شده و علل متفاوتی که مورد توجه قرار می گیرد، بازنگرداندن 6.7 میلیارد دلار پول نفت صادر شده به چین، توجه بیشتری را به خود جلب می کند. این رقم چند روز قبل توسط حسینعلی حاجی دلیگانی، نایب رییس کمیسیون اصل 90 مجلس مطرح شد. در حالی که غلامرضا تاجگردون، رییس کمیسیون تلفیق بودجه در گفتگوی ویژه خبری شامگاه 9 دی، این رقم را 8 میلیارد دلار اعلام کرد.

به گزارش فرارو، انتشار این اخبار یک بار دیگر نام تراستی ها را به اخبار ایران آورد. شبکه ای از شرکت ها و صرافی هایی که کار آن ها فروش نفت تحریمی ایران به چین و انتقال ارز حاصل از آن به کشور است. این مسئله را می توان در کنار اخبار غیررسمی دیگری گذاشت که از ایجاد چالش هایی در جریان فروش نفت ایران بعد از احیای فشار حداکثری ترامپ خبر می داد.

چین شریک اصلی تجاری ایران در صادرات نفتی، غیرنفتی و واردات است. مبادلات تجاری میان دو کشور به دلیل تحریم های ایران شرایط عادی ندارد و موضوع نفت در ویژه ترین شرایط انجام می شود. روایت های مختلفی درباره شیوه های تبادلات مالی میان دو کشور وجود دارد. از جمله تهاتر نفت با کالا. همچنین مهرماه امسال وال استریت ژورنال نوشت که پول نفت ایران از طریق سازوکاری چینی به پیمانکاران این کشور پرداخت می شود که در ایران مشغول پروژه های زیرساختی هستند.

برای بررسی مسئله بازنگرداندن ارز حاصل از فروش نفت به کشور و سوالاتی که درباره این فرآیند به وجود آمد، با سید حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی گفتگو کردیم.

بعد از طرح موضوع برنگشتن پول نفت صادراتی به چین، اولین سوالی که پیش آمد این بود که در جریان معاملات با چین ایران پول دریافت می کند یا کالا. ایران از کدام روش استفاده می کند؟

اساساً هیچ توافق رسمی میان ایران و چین برای صادرات و واردات نفت وجود ندارد. دولت چین به صورت رسمی وارد این موضوع نشده، بلکه صرفاً چشم خود را بسته و اجازه داده مینی ریفاینری ها یا پالایشگاه های کوچک، نفت تحریمی را خریداری کنند. چین روزانه حدود 14 میلیون بشکه نفت مصرف می کند که نزدیک به 10 میلیون آن وارداتی است. از این میزان، تقریباً 30 درصد نفت تحریمی خریداری می شود که شامل نفت ایران، روسیه و ونزوئلاست. این پالایشگاه ها نفت ایران را نه به طور مستقیم، بلکه از طریق شرکت های واسطه و غیرایرانی می خرند؛ اسناد خرید هم غیرایرانی است و پرداخت ها نیز از همان مسیر انجام می شود.

در این فرآیند، چیزی به عنوان تهاتر وجود ندارد. ما پول نفت را دریافت می کنیم. حالا ممکن است در برخی مقاطع در چین نیاز به خرید کالا داشته باشیم و پرداخت آن از همین منابع حاصل از فروش نفت انجام شود. در چنین حالتی منطقی نیست پول به ایران بیاید و دوباره برگردد. اما به طور کلی، هیچ رابطه ای خارج از چارچوب استاندارد خرید و فروش نفت وجود ندارد.

در مقطعی، شرکت هایی از وزارت جهاد کشاورزی با وزارت نفت به توافق رسیدند که از منابع فروش نفت برای تامین کالاهای اساسی استفاده شود. در این مدل، شرکت هایی که نفت ایران را می بردند، آن را در بازارهای دیگر می فروختند و با پولش کالای اساسی خریداری و وارد کشور می کردند. این به معنای تهاتر مستقیم نفت نبود؛ نفت به شخص یا شرکت دیگری فروخته می شد، پولش دریافت می شد و سپس با آن پول کالا خریداری می کردند.

یعنی ما اساساً با مدل هایی مثل نفت در برابر کالا مواجه نیستیم؟

نه این تصور اساساً درست نیست که نفت می دهیم و در مقابل آن خودرو یا کالای خاصی بدون پرداخت پول وارد می کنیم، نفت باید فروخته شود و پول آن پرداخت شود تا شرکت نفت آن را تحویل دهد. این پول هم به حساب هایی می رود که تحت کنترل بانک مرکزی است. این که پول چه زمانی و چگونه به کشور بازمی گردد، موضوعی است که دیگر ارتباط مستقیمی با خود نفت ندارد. وظیفه شرکت نفت تأمین، حمل، بارگیری و تحویل نفت در مقصد است؛ چه مستقیماً به خریدار چینی و چه از طریق واسطه ها.

سیستم فروش، سیستم تراستی است و تهاتری در کار نیست. حتی در مواردی که صحبت از طلا می شود، این موضوع مربوط به کشورهایی مانند ونزوئلا یا برخی کشورهای آفریقایی بود، آن هم در حد چند محموله محدود. در مورد چین، این که نفت بدهیم و با طلا معامله کنیم، اساساً شدنی نیست.

ماجرای بازنگشتن پول فروش نفت به ایران از طریق تراستی ها چیست؟

در چند ماه اخیر چند اتفاق هم زمان رخ داده است. اول این که در سیستم فروش نفت تغییراتی ایجاد شد و بازیگران این حوزه عوض شدند. دوم این که بانک هایی که نقش حساب های تراستی را ایفا می کردند، دچار تغییر و تحول شدند. سوم این که برخی مجوزهای واردات چین منقضی شد. مجموعه این عوامل باعث شد روند معمول فروش نفت تا حدی دچار اختلال شود. نتیجه این شد که بازگشت پول نفت با مشکل مواجه شد.

در حال حاضر علت این اتفاق در ابهام است. نفت روی دریا باقی مانده و نتوانستیم بفروشیم؟ تاخیر در پرداخت رخ داده؟ نفت فروخته و پول وارد حساب های تراستی شده اما آن ها پرداخت نمی کنند؟ این ها سوالاتی هستند که باید از سوی سازمان بازرسی و قوه قضاییه بررسی و پاسخ های آن اعلام شود که قصور یا تخلف به چه صورت رخ داده است.

بهمن پارسال ترامپ یادداشت احیای فشار حداکثری علیه ایران را امضا کرد که دو بند مشخص درباره صفر کردن صادرات نفت ایران و بستن مسیر دور زدن تحریم های ایران (با اشاره مشخص به سیستم مالی عراق و کشورهای جنوب خلیج فارس به عنوان نقاط ترانزیت) داشت. به نظر شما در حال حاضر داریم اثرات احیای فشار حداکثری را مشاهده می کنیم؟

بله این فشار در جریان است و آن طور که گاه گفته می شد، بدون آثار عملی نبود. الان از همه طرف به ایران فشار می آورند. در حال حاضر به نظر می رسد در عراق مشکلاتی ایجاد شده. ما همیشه از محل صادرات گاز و برق به عراق، مانده حساب داشته ایم و پول دریافت می کرده ایم، اما حالا حتی در دریافت حواله ها هم مشکلاتی به وجود آمده است.

حتی آن سازوکاری که آمریکایی ها روی آن توافق کرده بودند ــ یعنی خرید کالای اساسی از شرکت های معتبر و پرداخت مستقیم پول ــ نیز ظاهراً با اختلال مواجه شده. با این حال، من شخصاً خبر مشخصی درباره بروز مشکل جدی در امارات نشنیده ام و حداقل تاکنون نشانه ای از تغییر جدی در نقل وانتقالات مالی از مسیر امارات مشاهده نشده است.