محمد قوچانی در روزنامه سازندگی نوشت: موضع بی سابقه و شگفت انگیز رییس مجلس شورای اسلامی علیه رییس جمهور و وزیر خارجه پیشین (تیم روحانی/ ظریف) در نوع خود بدیع بلکه بدعت بود:

1. سابقه ندارد، رییس مجلس که باید سخنگوی مجلس و نماینده کل ملت ایران باشد از تریبون پارلمان علیه منتخب ملت ایران سخن بگوید؛ به خصوص که در دو انتخابات رقیبش باشد و از او باخته باشد. ظاهراً خاطره گازاَنبر و لوله کردن از ذهن آقای قالیباف خارج نشده است!

گویی هنوز در شرایط مناظره سیاسی به سر می برند و فکر می کنند، رقیب واقعی ایشان روحانی است درحالی که پس از روحانی هم رییس محترم مجلس در انتخابات ریاست جمهوری ناکام شدند، حتی وقتی علی لاریجانی رد صلاحیت شد، رییس مجلس نتوانست رییس جمهور شود و از سعید جلیلی هم کمتر رأی آورد. رییس مجلس البته باید شیخ الشیوخ باشد و با رییس فراکسیون حاکم بر مجلس متفاوت باشد. حتی غلامعلی حدادعادل هیچ گاه از تریبون پارلمان علیه سیدمحمد خاتمی سخن نگفت و البته وقتی در یک دیدار حاشیه ای به رییس جمهور اصلاحات احترام گذاشت با واکنش برخی اصولگرایان تندرو مواجه شد؛ اما هرگز حرمت هیچ رییس جمهوری در مجلس چنین شکسته نشد.

2. رییس مجلس یازدهم و دوازدهم به رییس جمهور ادوار یازدهم و دوازدهم نسبت نادرست داده است: حسن روحانی هرگز علیه روسیه حرفی نزده است که هیچ، سعی کرده است تلاش دولت خود در بهبود رابطه متوازن با شرق را یادآور شود؛ و به راستی نیز در دوره او بیش از همه ادوار با روسیه رابطه متناسب برقرار شد: مقدمات عضویت ایران در پیمان شانگهای و بریکس فراهم شد، سامانه پدافندی اس300 دریافت شد و دیدارهای منظم و مکرری میان دو رییس جمهور برقرار شد که تعداد آن ها بی سابقه است. روحانی معتقد بود، ایران برای رابطه خوب با روس و چین باید رابطه ای متوازن با غرب داشته باشد و برعکس.

به همین علت بلافاصله پس از انعقاد برجام به پوتین گفت این توافق هیچ خللی در روابط با روسیه نخواهد داشت بلکه ایران می خواهد با روس ها رابطه راهبردی داشته باشد. این در حالی است که در دولت محمود احمدی نژاد که مورد حمایت اصولگرایان بود روسیه به همه قطعنامه های شورای امنیت علیه پرونده هسته ای ایران، رأی مثبت داده بود و در دوره روحانی این روند تغییر کرد.

3. البته دکتر روحانی بر اساس منطق راهبرد نه شرقی، نه غربی با شرق گرایی و غرب گرایی هر دو- مخالف است و همواره با اقداماتی مانند حمایت از روسیه در حمله به اوکراین مخالف بوده و هست و قبل از آن نیز از افتادن در دام اختلاف روسیه و اوکراین در اشغال کریمه پرهیز کرده بود یا با ورود روسیه به خلیج فارس برای تحقق رویای پتر برای دستیابی روس ها به آب های گرم مخالفت کرده بود.

دولت سیزدهم اما در ماجرای اوکراین از روسیه حمایت کرد و دشمنی اروپا را به جان ایران انداخت و این به سنگ بنای دومینوی اسنپ بک بدل شد. ورود آن دولت به معرکه اوکراین چندان ناروا بود که رهبری در یک سخنرانی عمومی با محکومیت هرگونه جنگ و تجاوز، مرز جمهوری اسلامی با روسیه را نشان دادند و البته درباره بازی آمریکا در اوکراین هم هشدار دادند تا راهبرد مستقل جمهوری اسلامی با وجود خطای دولت وقت پابرجا بماند.

4. روابط ایران و روسیه البته هیچ گاه رابطه دو شریک نبوده است. شراکت با روسیه جز در قالب وابستگی مانند جمهوری های شوروی یا بلوک شرق و پیمان ورشو ممکن نیست و خود پوتین نیز در جریان جنگ ایران و اسراییل به این نکته اشاره کرد. حتی چین هم با فاصله گرفتن از معرکه اوکراین نشان داد، شریک روس نیست. جمهوری اسلامی ایران هرگز توصیه های روسیه درباره مذاکره با ترامپ و حتی مناسبات ایران و اسراییل را نپذیرفته است؛ و در مورد سوریه نیز با پذیرایی همزمان پوتین از بشار اسد و احمد الشرع تمایز ایران و روسیه مشهود است.

در مقابل هم روسیه ضمن حمایت دیپلماتیک از ایران می داند که جمهوری اسلامی به سبب سیاست مستقل خود هرگز تابع بلوک غرب و شرق قدیم و جدید نمی شود و روسیه نیز به ایران هرگز نگاه شریک نداشته و این البته به سود ایران است که با روسیه دوست باشد؛ نه دشمن و نه شریک. نه روس ها می توانند و می خواهند هزینه همه دیدگاه های ایران (مانند مبارزه با اسراییل) را بدهند و نه ما می توانیم از همه مواضع روسیه (مانند حمله به اوکراین) دفاع کنیم.

به همین علت با وجود حمایت روسیه شوروی از ایران پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران در شورای امنیت سازمان ملل متحد، جمهوری اسلامی در برخورد با حزب توده به عنوان ستون پنجم روسیه شوروی تردیدی نکرد و مصلحت سنجی نکرد که مبادا روسیه شوروی ناراحت شود. این فاصله امروز به خصوص در مورد اسراییل هم میان ایران و روسیه وجود دارد.

5. روسیه اما همسایه ایران است و هیچ کشوری همسایه اش را انتخاب نمی کند و ما موضوعات مشترکی مانند مقاومت در برابر آمریکا داریم که باید آن را تقویت کنیم. در فقره اسنپ بک فارغ از داستان های گذشته، موضع جدید روس و چین جالب توجه و حتی قابل تقدیر است و نباید هیچ مقام دولتی و چهره ملی آن را تضعیف کند. حتی دکتر ظریف در پاسخ قاطع به وزیر امور خارجه روسیه برای جلوگیری از تحریف تاریخ بر ضرورت روابط راهبردی با روسیه تأکید کرد که متأسفانه رییس مجلس آن را هم از یاد برده اند.

با اطلاع می نویسم که رییس جمهور پیشین دکتر روحانی هم تأکید دارند که در این شرایط صلاح نیست، توافقات ایران و روسیه به هیچ وجه تضعیف شود؛ و با اطلاع می نویسم پس از پاسخ اولیه دکتر ظریف هم از همین منطق حمایت می کند چون منافع ملی را بر مواضع فردی ترجیح می دهد.

6. مجلس یازدهم که رییس آن رییس مجلس اخیر هم هست فرصت طلایی احیای برجام و جلوگیری از بازگشت تحریم های سازمان ملل (اسنپ بک) را در دولت جو بایدن را از کف داد و با قرار دادن سقفی کاذب مانع احیای برجام در پایان دولت روحانی و حتی آغاز دولت رییسی شد تا ترامپ برگردد و کل برجام را نابود کند و اخیراً به صراحت به این نابودی افتخار کند و دل اسراییل را شاد کند.

درواقع ترامپ برجام را در دو گام نابود کرد: اول در سال 1397 وقتی اقلیتی از اصلاح طلبان زمزمه پشیمانم سر دادند و برخی اصولگرایان در مشهد مرگ بر روحانی گفتند و دوم در سال 1404 که اروپا انتقام خود از روسیه را با اسنپ بک گرفت. این در حالی بود که در همان گام اول وقتی ترامپ از برجام خارج شد و انتظار خروج ایران از برجام را داشت، صبر ایران از دولت روحانی تا دولت رییسی سبب شد که پوتین به روحانی بگوید از این تدبیر ایران در شگفت شدم چون نقشه ترامپ را نقش بر آب کرد؛ یعنی حتی روس ها هم از متحدان رادیکال آقای قالیباف در جبهه پایداری واقع گراتر هستند!

7. پس چرا رییس مجلس که با فراکسیون پایداری پارلمان ظاهراً مرزبندی دارد، وارد این میدان شد؟! واقعیت این است که آقای قالیباف باید برای کسب اکثریت مجلس، گاه گوی سبقت را از جبهه پایداری برباید تا در خرداد هر سال بار دیگر در کرسی ریاست مجلس پایدار بماند.

اما همواره اکثریت بزرگ تری در بیرون مجلس در جامعه هست که با رأی دادن یا رأی ندادن خود سرنوشت سیاسیون را مانند سال های 1384 و 1392 و 1396 و 1403 تعیین می کنند و اگر سودای مقامات بالاتر همچنان در سر رییس مجلس هست این اکثریت اجتماعی از آن اکثریت پارلمانی سرنوشت سازتر است. کافی است به آرای شهروندان تهران به شهردار این شهر اشاره کنیم که گرچه در عمران و نوسازی کارنامه خوبی داشت اما در سیاست ورزی موفق نبود.

وقتی طبقه متوسط شهری رأی نمی دهد فقط اصلاح طلبان شکست نمی خورند، آقای قالیباف هم رأی نمی آورد چراکه مردم کارنامه او را به عنوان رییس پلیس دوره خاتمی و شهردار تهران که جانشین محمود احمدی نژاد شد و خود را سردار دکتر خلبان معرفی می کرد، دوست تر دارند تا سخنگوی جبهه پایداری که به جای کت وشلوار، پیراهن را روی شلوار می اندازد و به شیوه زلنسکی لباس می پوشد. قالیباف روزی نماد تکنوکراسی حزب اللهی بود و حال در گذار به جبهه پایداری است و این یک تراژدی است که از آنجا رانده و از اینجا مانده می شود.

کافی است به رأی اصولگرایان در مجلس دوازدهم و ریاست جمهوری چهاردهم دقت کنیم. تندروها هرگز به قالیباف رأی نمی دهند اما او رأی میانه روها را هم از دست داده است. درست است که مجری شبکه افق و یار غار اخوان جلیلی بیشتر از آقای قالیباف رییس مجلس رأی آورده است اما سقف رأی همه اصولگرایان در این مجلس در تهران که نمایندگانش در ادوار گذشته تا 2 میلیون رأی آورده اند طبق آمار رسمی به 600 هزار رأی نمی رسد و این دو وکیل اصولگرا هم حدود 400 هزار رأی به دست آورده اند…

این البته اختصاص به اصولگرایان ندارد و متأسفانه هر دو جناح سیاسی اصلاح طلب و اصولگرا کشور به اقلیت بدل شده اند. درحالی که در سال 1396 رییس جمهور منتخب با افزایش چشمگیر آرا نسبت به دوره قبل خود، توانست 25 میلیون رأی به دست آورد و پس از آن نیز دیگر در انتخاباتی، مجال رقابت نیافت. آیا قیاس این دو انتخاب منصفانه است؟! آیا 400.000 از 25.000، 000 بزرگ تر است؟ آیا آزموده را آزمودن خطا نیست؟

8. شعار نه شرقی- نه غربی در سیاست خارجی همپای شعار استقلال- آزادی در سیاست داخلی یکی از دو ستون جمهوری اسلامی و فراتر از آن؛ ایران است. از دوره صفویه ایران میان شرق و غرب در جهان میانه بوده است و امیرکبیر و محمد مصدق و سیدحسن مدرس و حتی پهلوی دوم با تبدیل موازنه منفی به موازنه مثبت در پی سیاست مستقل ملی میان دوستان آمریکایی و دشمنان روسی اش بود.

کار به جایی رسید که پاره ای کارخانه های صنعتی ایران را که آمریکا و اروپای غربی نساخت، روسیه شوروی و اروپای شرقی ساختند. باید به دولت و شورای امنیت ملی در تداوم این راهبرد با حمایت از توافق با روس و چین کمک کرد؛ اما در هر حال نباید بیگانه را بر خانواده ترجیح داد؛ چه شرقی و چه غربی… روس ها مدافعی به نام سرگی لاوروف دارند چرا رییس مجلس باید از روسیه دفاع کند؟ مگر روحانی یا ظریف مسئولیتی دارند که جز رنجاندن روس ها بتوانند خدشه ای در روابط ما به وجود آورند؟!

بعید است پوتین این قدر نازک دل باشد که با رنجش از دو مسئول سابق غش در معامله کند مگر اینکه دوستان برای آنان آینده ای ببینند که بخواهند از هم اکنون برای بازگشت اعتدال گرایی به دولت چاره ای کنند که این هیچ ربطی به سیاست خارجی ندارد و رقابتی در سیاست داخلی است که نباید دیپلماسی را بازیچه آن قرار داد. در این مسأله باید به دموکراسی مجال داد و به رقابت تن داد و خاطرات تلخ گذشته در دخالت بیگانگان در سیاست داخلی را تکرار نکرد. به یاد داریم رهبر انقلاب اسلامی قیام خود را از مبارزه با کاپیتولاسیون شروع کرد و افزوده بود که آمریکا از انگلیس بدتر است و انگلیس از آمریکا بدتر و شوروی از هر دو بدتر. در سیاست خارجی باید مطلقاً ملی بود…