رییس جمهور با بیان اینکه یکی از بزرگ ترین تهدیدها برای عدالت و ثبات در نظم بین الملل معاصر، افزایش اقدامات یکجانبه و استفاده ابزاری از تحریم ها است، گفت: این سیاست ها نه تنها منافع ملی کشورهای مستقل را تهدید می کند، بلکه همکاری های جهانی را مختل و توسعه پایدار را ناممکن می سازد؛ در چنین فضایی، بریکس می تواند و باید نقشی محوری و پیشرو در مقابله با این روند نگران کننده ایفا کند.

مسعود پزشکیان بعد از ظهر امروز دوشنبه 17 شهریور 1404، در نشست مجازی فوق العاده سران بریکس با موضوع وضعیت کنونی جهان با تمرکز بر محیط اقتصادی و وضعیت نظام چندجانبه، با بیان اینکه بازآفرینی نظم جهانی فعلی، نیازمند اصلاح جدی در ساختار حکمرانی جهانی، از بازنگری در ترکیب و کارکرد شورای امنیت تا اصلاح نظام مالی و پولی بین المللی است، اظهار داشت: در این مسیر، گروه هایی همچون بریکس و سایر نهادهای جنوب جهانی، مسئولیت ویژه ای در هدایت گذار به نظمی چندقطبی، دموکراتیک و عادلانه دارند؛ نظمی که در آن صدای همه کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه، شنیده شود.

متن سخنرانی رییس جمهور در این اجلاس که دومین نشست فوق العاده بریکس از ابتدای تاسیس تا کنون است و به پیشنهاد رییس جمهور برزیل به عنوان رییس دوره ای این نهاد به منظور بررسی آخرین تحولات جهانی با تمرکز بر چند جانبه گرایی، تجارت آزاد و محدودیت هایی که بر تجارت آزاد بر کشورها اعمال می شود ، برگزار شده، به شرح زیر است؛

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای رییس!

روسای محترم جمهور!

نخست وزیران محترم!

خانم ها و آقایان؛

مایه افتخار است که در این مقطع حساس، در نشست سران کشورهای عضو بریکس سخن می گویم؛ ائتلافی که امروز نه تنها نماینده اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، بلکه پرچمدار امید برای ساخت نظم جهانی عادلانه تر، برابرتر و پررونق تر است.

جهان ما در حال عبور از برهه ای پرچالش است. فشارهای فزاینده ناشی از اقدامات زورمدارانه یک جانبه، وضع تحریم های غیرقانونی و شکاف های اجتماعی و اقتصادی رو به گسترش، چهره ای نگران کننده از نظم موجود ترسیم کرده است. همزمان، تنش های ژئوپلیتیکی و بحران فزاینده تغییرات اقلیمی نه تنها رشد اقتصادی، بلکه بنیاد صلح و امنیت بین المللی را به خطر انداخته اند.

نفوذ نامتناسب معدودی از دولت ها، اقدامات یک جانبه و سیاسی سازی ابزارهای اقتصادی، نه تنها اعتماد میان کشورها را فرسوده نموده، بلکه کارآمدی حکمرانی جهانی را نیز به شدت تضعیف کرده است. این رویکردها با ایجاد موانع تجاری، افزایش هزینه های مبادله و تضعیف زنجیره های ارزش جهانی، مسیر توسعه پایدار را کُند می سازند.

حضار محترم!

چندجانبه گرایی و تجارت آزاد، دو روی یک سکه اند. بدون سازوکارهای چندجانبه، تجارت آزاد به ابزاری در خدمت قدرت های بزرگ تبدیل می شود و بدون دسترسی به نظام تجاری آزاد، چندجانبه گرایی از معنا و کارکرد خود تهی خواهد شد.

یکی از بزرگ ترین تهدیدها برای عدالت و ثبات در نظم بین الملل معاصر، افزایش اقدامات یکجانبه و استفاده ابزاری از تحریم ها و محدودیت های اقتصادی است. این سیاست ها نه تنها منافع ملی کشورهای مستقل را تهدید می کند، بلکه همکاری های جهانی را مختل و توسعه پایدار را ناممکن می سازد.

در چنین فضایی، بریکس می تواند و باید نقشی محوری و پیشرو در مقابله با این روند نگران کننده ایفا کند. این ائتلاف پویا و تاثیرگذار، با تکیه بر تنوع و همبستگی، ظرفیت آن را دارد که صدای واحد و قدرتمندی برای دفاع از حاکمیت ملی، احترام متقابل و حل اختلافات از طریق گفت وگو و همکاری چندجانبه باشد.

تحولات اخیر در خاورمیانه، بار دیگر ناکارآمدی نظام موجود را عیان ساخته است. تجاوز نظامی رژیم اسراییل و ایالات متحده آمریکا به جمهوری اسلامی ایران در ماه ژوئن 2025، تداوم کشتار مردم مظلوم و بی گناه غزه و نسل کشی آشکار در این باریکه، کشتار مردم بی دفاع لبنان و یمن، فشار و تهدید غیرقابل قبول ایالات متحده آمریکا علیه ونزوئلا، به بهانه های مختلف شواهد روشنی از شکست نظم جهانی در تضمین صلح، عدالت و امنیت بین المللی است.

اگر اراده سیاسی برای پایبندی به منشور ملل متحد و اصول نظام تجاری چندجانبه تضعیف شود، خطر لغزش جهان به سمت بی ثباتی های اقتصادی و امنیتی افزایش خواهد یافت. این شرایط هشدار می دهد که ما نیازمند چندجانبه گرایی فراگیرتر، متوازن تر و کارآمدتر از گذشته هستیم.

این بازآفرینی، نیازمند اصلاح جدی در ساختار حکمرانی جهانی است؛ از بازنگری در ترکیب و کارکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد تا اصلاح نظام مالی و پولی بین الملل؛ در این مسیر، گروه هایی همچون بریکس و سایر نهادهای جنوب جهانی، مسئولیت ویژه ای در هدایت گذار به نظمی چندقطبی، دموکراتیک و عادلانه دارند؛ نظمی که در آن صدای همه کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه، شنیده شود.

در راستای ایفای این نقش تاریخی، جمهوری اسلامی ایران پیشنهادات زیر را ارائه می کند:

1- اصلاح ساختار مالی بین المللی:

بریکس باید پیشگام اصلاح جامع نهادهای مالی بین المللی از جمله صندوق بین المللی پول و بانک جهانی باشد، تا این نهادها بازتاب دهنده واقعیت های اقتصادی جهان باشند و حمایت بیشتری از پروژه های زیرساختی و توسعه ای اقتصادهای نوظهور به عمل آورند. تقویت نقش و منابع بانک توسعه نوین نیز گامی ضروری در این راستاست. پیشنهاد می شود دولت های عضو بریکس، در کنار اصلاح ساختارهای مالی جهان، به ایجاد سامانه های پرداخت مستقل توجه کنند. چنین رویکردی می تواند سلطه و امکان استفاده ابزاری از برخی ارزهای جهانی را کاهش دهد.

2- ترویج چند جانبه گرایی فراگیر و عادلانه:

بریکس باید به تقویت سازمان ملل و سایر نهادهای بین المللی یاری رساند تا صدای کشورهای در حال توسعه شنیده شود. جلوگیری از استفاده ابزاری از تحریم های اقتصادی به عنوان ابزار فشار سیاسی، ضرورتی فوری برای احیای اعتماد جهانی به چندجانبه گرایی است. همکاری میان بریکس و سایر نهادهای جنوب جهانی، از جمله سازمان همکاری شانگهای و سازمان همکاری اقتصادی(اکو) می تواند صدای مشترک جهان در حال توسعه را تقویت کند.

3- تقویت همکاری برای کالاهای عمومی جهانی:

دسترسی عادلانه به واکسن ها، فناوری های پزشکی، تجهیزات ضروری، به ویژه در شرایط بحران، برای همه کشورها باید تضمین شود. ایجاد یک پلتفرم مشترک بریکس برای پاسخ سریع به همه گیری ها و شرایط اضطراری می تواند هماهنگی و بسیج منابع را تسهیل کند. این اقدام اعتبار بریکس را به عنوان نهادی اخلاق محور و مسئول در نظام جهانی تقویت خواهد کرد.

4- ایجاد چارچوب مشترک برای مقابله با تحریم های یکجانبه:

بریکس می تواند یک سازوکار حمایتی مشترک برای حمایت از اعضا در برابر تحریم های غیرقانونی طراحی کند تا اقتصادها بتوانند بدون فشارهای سیاسی غیرمنصفانه به مسیر رشد و توسعه خود ادامه دهند.

5- گسترش نوآوری و توسعه پایدار:

بریکس باید همکاری ها را برای توسعه زنجیره های تأمین مقاوم، گسترش اقتصاد سبز و دیجیتال و ترویج نوآوری های فناورانه تعمیق کند. ایجاد یک صندوق مشترک برای تحقیق و توسعه فناوری های دوستدار محیط زیست، می تواند گذار به استقلال انرژی و توسعه پایدار را تسریع کند. بریکس باید از حق مشروع دولت های در حال توسعه برای بهره برداری از منابع طبیعی خود دفاع کند. سیاست های اقلیمی نباید به ابزار فشار جدید علیه تولیدکنندگان انرژی تبدیل شود. ما نیازمند الگویی متوازن هستیم که هم امنیت انرژی و هم توسعه پایدار را ترویج کند. ضرورت دارد بریکس مرکز نوآوری مشترکی در حوزه هایی چون هوش مصنوعی، انرژی های نو، فناوری های پزشکی و صنایع فضایی را ایجاد کند. چنین مرکزی دسترسی برابر به دانش و فناوری را تضمین کرده و مانع انحصارطلبی برخی قدرت ها در این حوزه ها خواهد شد.

خانم ها و آقایان،

ایران بار دیگر تعهد خود را برای همکاری سازنده و فعال با همه اعضای بریکس در مسیر تحقق این اهداف اعلام می دارد. ما بر این باوریم که مقابله مؤثر با یکجانبه گرایی و تعمیق همکاری ها در چارچوب بریکس نه تنها به نفع اعضای این ائتلاف، بلکه به سود کل جامعه بین الملل خواهد بود.

اجازه دهید سخنان خود را با این تأکید به پایان برسانم که تقویت چندجانبه گرایی، احیای نظام تجاری آزاد و پایبندی به اصول توسعه پایدار، نه تنها ابزارهای ما برای مدیریت بحران های امروز، بلکه ضامن ساخت جهانی بهتر برای نسل های آینده خواهد بود و بریکس می تواند الگویی برای تقویت و پیش برد این رویکرد باشد.

از توجه شما سپاسگزاری می کنم.