روزنامه اعتماد در یادداشتی به بررسی رمان ترکه مرد ترجمه احمد میرعلایی پرداخته است.

این روزنامه در این زمینه نوشت: خواندن ترکه مرد نوشته دشیل همِت که با ترجمه زنده یاد احمد میرعلایی در نشر نو منتشر شده، تجربه ای است جذاب و غافلگیرکننده. وقتی نام این اثر به گوش می رسد، به سختی می توان تصویر ویلیام پاول و میرنا لوی را از ذهن پاک کرد؛ زوجی که در فیلم ساخته شده در سال 1934 به یادماندنی ترین چهره های نیک و نورا چارلز شدند.

بسیاری تصور می کنند شوخ طبعی درخشان و بده بستان های لفظی هوشمندانه آن ها در فیلم، محصول بازی بازیگران است، اما واقعیت این است که تمام این ویژگی ها از همان ابتدا در رمانِ همت وجود داشته و این سوء تفاهم نتیجه پیش داوری است.

همِت از پیشگامان داستان نویسی کارآگاهی در سبک موسوم به هارد-بویلد است و از این نظر بر نویسندگانی همچون ریموند چندلر تقدم دارد. درحالی که آثار پیشین او، همچون شاهین مالت و ماجراهای کارآگاه سام اسپید، در فضایی تاریک، خشن و مردانه می گذرند، ترکه مرد تفاوت های چشمگیری دارد.

نیک و نورا چارلز، شخصیت های اصلی داستان، زن و شوهری باهوش، خوش برخورد و شهری اند که بیشتر در محافل شیک و روشنفکرانه رفت و آمد دارند. هر چند پیشینه نیک به عنوان کارآگاهی بازنشسته اشاره ای به گذشته ای تیره دارد، اما اکنون ترجیح می دهد نوشیدنی اش را در لیوانی بلورین بنوشد تا در استکانی کدر در نوشگاهی فرسوده.

یکی از نکاتی که در ترکه مرد به چشم می آید، حجم زیاد نوشیدنی در جریان داستان است. نیک و نورا تقریبا پیوسته در حال نوشیدن اند، بدون آنکه تاثیر جدی ای بر رفتار یا کارکردشان گذاشته باشد. انگار نوشیدن برایشان یک عادت است، نه چیز دیگر. در اغلب صحنه ها یا در میهمانی اند یا تازه از خواب بیدار شده اند و به دنبال نوشیدنی می گردند. این سبک زندگی بی خیال، اگرچه به ظاهر مرفه و خوش آب و رنگ است، اما حسی از پوچی و بی قراری را در لایه های زیرین با خود حمل می کند.

ماجرای داستان زمانی آغاز می شود که نیک و نورا در پایان تعطیلاتی در لس آنجلس، شهری که نیک پیش تر در آن فعالیت می کرده، درگیر پرونده قتلی می شوند. مخترعی به نام کلاید وینانت که زمانی نیک او را می شناخته، ناپدید شده و منشی اش، جولیا وولف، به قتل رسیده است. مظنون اصلی همین وینانت است، اما با غیبت او، ماجرا پیچیده می شود. خانواده آشفته وینانت، شامل همسر سابقش میمی و دو فرزندشان دوروتی و گیلبرت، وارد داستان می شوند.

دوروتی دختری سرکش و دمدمی مزاج است که آشکارا به نیک علاقه دارد و نورا، به جای رنجیدن، او را تشویق می کند. گیلبرت نیز نوجوانی است با ذهنیتی بیمارگونه که به قتل و آدم خواری علاقه دارد. نیک حتی کتابی درباره آدم خواری در کلرادو را به او می دهد، که داستان برای چند صفحه به بی راهه می رود. این بخش ها که ربطی به پرونده ندارند، تنها برای گمراه کردن خواننده به داستان افزوده شده اند.

در ترکه مرد پر از سرنخ های گمراه کننده است. خواننده همان طور که نیک و نورا را دنبال می کند، خود را در برابر تکه هایی از معما می بیند که قرار نیست همه آن ها به جایی برسند. این حس سردرگمی آگاهانه طراحی شده تا خواننده در تجربه ای همسان با کارآگاه، راه را بجوید و اشتباه کند. مثلا شغل وینانت که مخترع است، ممکن است انتظار ایجاد کند که اختراعی مهم در دل ماجرا نهفته باشد، اما هیچ گاه چنین چیزی مطرح نمی شود.

او می توانست حسابداری ساده باشد و هیچ تفاوتی در روند داستان ایجاد نمی شد. همت در این رمان، برخلاف بسیاری از داستان های کارآگاهی آن دوران، خبری از تعقیب و گریز، درگیری مسلحانه یا جنایت کاران خشن نمی دهد. همه چیز در هتل ها، رستوران ها و محافل شبانه می گذرد.

گفت وگوها فراوان و گاه پراکنده اند، اما همین فضای آرام و شهری، به شخصیت های داستان جان می دهد. نیک مدام تاکید می کند که کارآگاه نیست و نمی خواهد پرونده را دنبال کند، اما کنجکاوی اش و نوعی نیاز درونی، او را به پرسش از دیگران سوق می دهد.

جالب اینجاست که یکی از شخصیت های مهم و حتی کسی که عنوان کتاب به او اشاره دارد، هرگز مستقیما وارد صحنه نمی شود. پایان داستان هم، همچون فضای کلی رمان، زمینی و واقع گرایانه است. نیک نتیجه پرونده را نه با قطعیتی خداگونه، بلکه با لحنی مشکوک و مشروط بیان می کند. می گوید تقریبا مطمئن است ماجرا چنین بوده و همین کافی است تا مظنون اصلی به زندان برود. این رویکرد واقع گرایانه و خاکی، نقطه قوت رمان است؛ در جهانی که قهرمانان کارآگاهی معمولا به صورت قاطع و بی تردید پرده از رازها برمی دارند، نیک چارلز انسانی تر، مرددتر و درنهایت، باورپذیرتر است.

اما آنچه ترکه مرد را به صورت جهانی مطرح کرد، نه فقط قلم همت، بلکه اقتباس سینمایی شگفت انگیزی بود که در سال 1934 ساخته شد. فیلمی به کارگردانی دبلیو. اس. ون دایک، با بازی ویلیام پاول و میرنا لوی، که زوج نیک و نورا را با چنان مهارتی به تصویر کشیدند که شگفتی منتقدان را برانگیخت.

در زمان اکران، ترکه مرد با استقبال خیره کننده ای مواجه شد. فیلم چنان موفقیتی کسب کرد که پنج دنباله دیگر نیز برای آن ساخته شد و شخصیت نیک چارلز، با بازی پاول، تبدیل به یکی از محبوب ترین کارآگاهان تاریخ سینما شد. بعدها منتقد بزرگی چون راجر ایبرت نیز فیلم را در فهرست آثار برگزیده اش قرار داد و از بازی پاول تمجید کرد و او را در بیان دیالوگ ها با فرد آستر در رقص مقایسه کرد. حتی آکیرا کوروساوا، فیلم ساز نام دار ژاپنی، ترکه مرد را در شمار فیلم های محبوب خود قرار داده بود. خواندن رمان و تماشای فیلم، دو تجربه متفاوت اند، اما هر دو ارزشمند.

شاید پس از پایان این داستان، مخاطب نه تنها به راز قتل پی برده باشد، بلکه کمی بیشتر درباره پیچیدگی های زندگی، عشق و رابطه های انسانی نیز اندیشیده باشد. و چه بسا، مانند نیک، سری به کافه بزند و گلویی تازه کند.

نویسنده: سمیه مهرگان