به گزارش دنیای اقتصاد، با این که شاخص کل بورس، بعد از گذشت یک سال، 25 درصد بالاتر از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم ایستاده است؛ اما جاماندن بازدهی این بازار از تورم عمومی جامعه، بازارهای موازی و خروج 62 همت پول حقیقی در یک سال نخست دولت پزشکیان، گویای اوضاع و احوال نابسامان بازار سهام در سال نخست فعالیت دولت چهاردهم است.

بیست و یکم خرداد سال قبل، مسعود پزشکیان در نخستین روزهای پس از تایید صلاحیت برای انتخابات ریاست جمهوری، چند قلمی برای بورس نوشت که در ادامه آنها را می خوانیم. بورس اوراق بهادار تهران بدترین دوران خود را در 4 سال اخیر تجربه کرده است. مشکل بورس همان مشکل اقتصاد کشور یعنی دخالت ناروای دولت در کسب وکارها و تحریم های بین المللی است.

توییت بعدی به بحران سه ساله بورس اشاره داشت؛ قرار بود سه روزه مشکل بورس حل شود اما بحران 3 سال کامل ادامه یافت. توییت بعدی به ماجرای ریزش فجیع قیمت ها در اردیبهشت 1402 مربوط بود؛ برای حمایت از بورس، نرخ خوراک صنایع را چند برابر کردند و مصوبه را دو ماه در کشوی معاون اول نگه داشتند تا نورچشمی ها فرصت کافی برای خالی کردن پرتفویشان داشته باشند. این طور شد که سقوط بزرگ اردیبهشت 1402 شکل گرفت.

نهم مردادماه سال گذشته، مراسم تحلیف مسعود پزشکیان برگزار شد و دولت چهاردهم به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. با توجه به توییت ها و نطق هایی که پزشکیان در جریان مناظرات و تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری در خصوص بورس داشت؛ بسیاری از اهالی بورس، بهبود اوضاع بازار سهام را در دوران ریاست جمهوری وی محتمل می دانستند.

اما انواع و اقسام ریسک های سیستماتیک و از سوی دیگر برخی تصمیم های غلط سیاستگذار مانع از تحقق این موضوع شد و بورس در یک سال اخیر، یکی از بدترین دوران خود را تجربه کرد.

دقیقا یک روز بعد از تحلیف مسعود پزشکیان، اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس در تهران ترور شد و سایه نااطمینانی بر سر بازار سهام سایه افکند. همان طور که عنوان شد؛ نهم مردادماه مراسم تحلیف مسعود پزشکیان انجام شد و دولت چهاردهم به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس که برای مشارکت در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان به تهران آمده بود، در دهم مرداد در پایتخت ترور شد.

با ترور وی، مشخص بود که مجددا سطح تنش ها در منطقه افزایش پیدا خواهد کرد و این موضوع به زیان بازار سهام خواهد بود. با اینکه فشار فروش ناشی از این اتفاق در صحنه معاملات سهام قابل پیش بینی بود، سازمان بورس در دو روز معاملاتی پس از این حادثه، دامنه نوسان بازار را با تغییر همراه نکرد و شاخص کل در دو روز معاملاتی، 113 هزار واحد از ارتفاع خود را از دست داد.

بالاخره و در چهاردهم مرداد ماه سازمان بورس، پس از دو روز ریزش ممتد قیمت ها، دامنه نوسان بازار سهام را به مثبت و منفی 1 درصد کاهش داد. دو هفته بعد و در 27 شهریور و با توجه به آرامش نسبی حاکم شده، سازمان بورس دامنه نوسان تالار شیشه ای را به 2 درصد افزایش داد و 17 شهریور نیز دامنه نوسان بازار به مثبت و منفی 3 درصد رسید.

مجید عشقی که از مهر 1400 بر صندلی ریاست سازمان بورس تکیه زده بود، پس از 35 ماه سکانداری سازمان بورس، در 17 شهریور استعفای کتبی خود را تقدیم رییس شورای عالی بورس کرد. مجید عشقی در 21 مهر 1400 با رای اکثریت اعضای شورای عالی بورس، به عنوان رییس سازمان بورس و اوراق بهادار انتخاب شده بود.

وی در بیستم فروردین 1403 نیز یک بار دیگر با کسب رای اعتماد و حمایت مجدد اعضای شورای عالی بورس برای 30 ماه دیگر در سمت خود ابقا شده بود و نهایتا پس از 35 ماه، مجید عشقی تحت تاثیر هجمه ها و فشارهای جامعه سهامداری، ناگزیر به استعفا شد. در دوران ریاست مجید عشقی بر بورس، طیف متنوعی از ریسک ها به بازار سهام تحمیل شد که نارضایتی سهامداران را در پی داشت.

از شهریورماه 1403، سطح تنش ها در لبنان بالا گرفت و در اواخر شهریور، ماجرای انفجار پیجرها و سیستم های ارتباطی در لبنان مخابره شد. در ششم مهرماه رسانه ها خبر ترور و شهادت سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب الله لبنان را مخابره کردند. از آغازین دقایق مخابره این خبر، کاملا قابل پیش بینی بود که مجددا سطح تنش ها در منطقه افزایش چشم گیری پیدا خواهد کرد و بازار سهام نیز از این موضوع تاثیر منفی خواهد پذیرفت.

سازمان بورس در نخستین اقدام، دامنه نوسان را پس از این رویداد، به مثبت و منفی یک درصد کاهش داد تا از افت پرشتاب بازار جلوگیری کند. در دهم مهر نیز ایران در جریان عملیات وعده صادق 2، اهدافی را در خاک رژیم صهیونیستی با موشک هدف قرار داد. پس از فروکش هیجانات منفی ناشی از این اتفاق، سازمان بورس در بیست و یکم مهرماه دامنه نوسان سهام، حق تقدم و صندوق ها را به مثبت و منفی 3 درصد افزایش داد و بازار تا پایان سال با همان دامنه نوسان معاملات خود را پیگیری کرد.

شاخص کل بورس تهران در معاملات روز دوم آبان ماه، کف یک میلیون و 970 هزار واحدی را تجربه کرد و پس از آن نماگرهای سهامی در مسیر صعودی قرار گرفتند و یک روند صعودی 75 روزه تا میانه های دی ماه در بازار سهام تجربه شد. شاخص کل در این روند صعودی و در نوزدهم آذرماه توانست از قله تاریخی 2 میلیون و 535 هزار واحدی تجربه شده در اردیبهشت ماه 1402 عبور کند و به ارتفاعات بالاتر برسد. شاخص کل توانست تا سطح 2 میلیون و 944 هزار واحدی (19 دی ماه) افزایش ارتفاع داشته باشد تا این محدوده به عنوان قله جدید بازار سهام شناخته شود.

از کف دوم آبان تا سقف نوزدهم دی ماه، شاخص کل رشد 49 درصدی را تجربه کرد و در این مدت، شاخص هم وزن نیز 40 درصد بر ارتفاع خود افزود. همان طور که مشخص است؛ میان بازدهی شاخص کل و هم وزن شکاف وجود دارد و این شکاف به خاطر عملکرد بهتر نمادهای بزرگ و شاخص ساز در روند صعودی مذکور است.

دلیل رشد بازار در بازه زمانی مذکور، افزایش نرخ دلار موثر بر سود شرکت ها بود که ابتدا با افزایش نرخ دلار نیمایی اتفاق افتاد و پس از آن نیز با حذف دلار نیمایی، در قالب افزایش نرخ دلار توافقی در بازار نمایان شد. افزون بر این موضوع، ریسک های سیستماتیک 7ماهه نخست سال مانع از قرار گرفتن نماگرهای سهامی در مسیر صعودی شده بود و بازار با این روند، به نوعی بخشی از جاماندگی و افت های خود را جبران کرد.

بازار سهام پس از طی کردن دوره رونق در حد فاصل ابتدای آبان تا اواسط دی، پس از آن مجددا در مسیر نزولی قرار گرفت و در دو ماه پایانی سال گذشته توفیق خاصی پیدا نکرد. عوامل مختلفی در شکل دادن به این وضعیت در تالار شیشه ای دخیل بود که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.

نخستین عامل توقف رشد بازار، عدم تداوم رشد دلار توافقی بود؛ بعد از اینکه دلار توافقی با رشد همراه شد و بازار سهام نیز به این موضوع واکنش نشان داد؛ دلار در بازار آزاد نیز به دلایل سیاسی و در نتیجه ریسک های آتی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور، با افزایش ارتفاع همراه شد.

برخی رشد قیمت دلار در بازار آزاد را به افزایش نرخ توافقی ربط دادند و از این موضوع برای فشار به دولت و مجموعه وزارت اقتصاد برای جلوگیری از رشد دلار توافقی کردند. بنابراین نخستین عاملی که سبب شد تا بازار سهام نتواند به حرکت خود در مسیر صعودی ادامه دهد؛ توقف رشد دلار موثر بر سود شرکت ها بود.

دومین قضیه به دور شدن از فضای مذاکرات هسته ای و احیای روابط در سطح بین الملل باز می گردد. بعد از صحبت های رهبر انقلاب در نوزدهم بهمن در خصوص مذاکره ایران با دولت ترامپ، چشم انداز و احتمال توافق با غرب به کمترین حد خود رسید و این موضوع با واکنش منفی اهالی بورس تهران در تابلوی معاملاتی همراه شد.

افزون بر این، در دوازدهم اسفند سال گذشته نیز استیضاح عبدالناصر همتی در صحن علنی مجلس انجام شد و بورس تهران یکی از مهم ترین حامیان خود را در بدنه دولت از دست داد. این موضوع نیز موجی از بدبینی ها را در بازار سهام ایجاد کرد و موجب شد تا نماگرهای سهامی از این موضوع تاثیر منفی بپذیرند.

در ابتدای سال جاری و با مخابره اخباری در خصوص آغاز مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا، بورس در مسیر صعودی قرار گرفت. به گونه ای که شاخص کل بورس تهران، در 30 فروردین امسال توانست برای نخستین بار در طول تاریخ، مرز روانی 3 میلیون واحدی را فتح کند و تا سطح 3 میلیون و 252 هزار واحدی (28 اردیبهشت) نیز پیشروی داشته باشد. در بیست و هشتم اردیبهشت، رشد شاخص کل از ابتدای سال به 20 درصد رسید.

اما در ادامه با فرسایشی شدن روند مذاکرات و پس از آن با آغاز جنگ تحمیلی 12 روزه، بورس همه مسیری که از ابتدای سال پیموده بود را به عقب بازگشت. هم چنین تا سوم اردیبهشت، 17 همت پول حقیقی به بازار تزریق شده بود که کل این پول از بورس خارج شد و تا پایان معاملات روز هشتم مرداد (یک سالگی دولت پزشکیان)، حدود 43 همت پول حقیقی از ابتدای سال از بازار خارج شد.

از بیست و سوم خرداد، با حمله وحشیانه رژیم صهیونیستی به خاک کشورمان، جنگ تحمیلی 12 روزه آغاز شد و به همین دلیل، سیاستگذار بازار برای صیانت از سرمایه سهامداران، معاملات بازار سهام را به مدت دو هفته به حالت تعطیل در آورد. پس از جنگ، بازار در مسیر نزولی قرار گرفت و تا کانال 2 میلیون و 600 هزار واحدی عقب نشینی کرد و عمده تمرکز سرمایه گذاران حقیقی نیز به خارج کردن سرمایه از بازار منعطف شد. به گونه ای که قریب به 50 همت پول حقیقی در روزهای پس از جنگ تحمیلی 12 روزه از بازار سهام خارج شد.