دکتر علی حسن رحمانی، متخصص مسمومیت ها و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اظهار کرد: وجود گرمای شدید هوا در بیشتر ماه های سال، زمینه ساز فعالیت بالای حیوانات زهرآگین مانند مار و عقرب است.

به گزارش ایسنا، وی در این باره توضیح داد: آغاز فصل گزش ها معمولاً از هفته دوم فروردین ماه است و اوج آن در اردیبهشت ماه و خردادماه دیده می شود. موارد گزش در تیرماه کاهش پیدا می کند و با توجه به شرایط اقلیمی، ممکن است در مردادماه مجددا افزایش یابد. البته در شهریورماه و مهرماه نیز مواردی از گزش گزارش می شود، ولی شدت آن کمتر است. بین 80 تا 90 درصد گزش های مار و عقرب کشور در خوزستان اتفاق می افتد. به طوری که حتی در فصل های سرد مانند پاییز و زمستان نیز بیمارانی را به دلیل مار یا عقرب گزیدگی در بیمارستان بستری می کنیم.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز گفت: معمولا در کل کشور 20 تا 30 هزار مورد گزش در سال ثبت می شود که از این تعداد، حدود 5 هزار مورد به خوزستان اختصاص دارد. بیمارستان رازی اهواز، مرکز ارجاع گزش بزرگسالان در استان است و به طور متوسط روزانه 10 تا 15 مورد بستری ناشی از مار یا عقرب گزیدگی دارد. استان خوزستان یکی از استان های ارجاع کشور در این زمینه است .

این متخصص مسمومیت ها همچنین عنوان کرد: فعالیت های عشایری، فصل ییلاق، کشاورزی و انجام مشاغلی در فضای باز مانند فعالیت های ساختمانی و بنایی، باعث افزایش تماس مستقیم مردم با این جانوران می شود و حضور در محیط های طبیعی، خطر مواجهه با مار، عقرب، عنکبوت و زنبور را بیشتر می کند.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز درباره گونه های مهم و خطرناک عقرب ها در خوزستان، توضیح داد: تمام عقرب ها زهر دارند، اما از میان آن ها، سه گونه از نظر شدت سمّیت مهم ترند که دو موردشان بسیار خطرناک هستند؛ خطرناک ترین گونه، عقرب گادیم (Hottentotta) می باشد که زرد رنگ است و چنگال های سیاه دارد. این گونه کشنده ترین عقرب در ایران و حتی در جهان محسوب می شود و بیش از 95 درصد مرگ ومیرهای ناشی از عقرب گزیدگی در کشور، مربوط به این نوع است.

وی ادامه داد: شایع ترین گزش ها توسط عقرب توسن اتفاق می افتد که زرد رنگ است، اما خطر مرگ ندارد و اغلب موجب علائم موضعی مانند درد و التهاب می شود.

دکتر رحمانی عنوان کرد: عقرب سیاه گونه دیگری از انواع عقرب هاست که گزش آن بیشتر در کودکان، خطرناک است و با سم عصبی، ممکن است باعث تشنج و مرگ در اطفال شود. این عقرب در بزرگسالان، باعث ایجاد اسپاسم عضلانی شدید می شود، اما تا به امروز در استان، مرگ ومیر ناشی از آن نداشته ایم.

این متخصص مسمومیت ها اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی، رنگ یا اندازه عقرب تعیین کننده شدت زهر نیست؛ یک عقرب زرد کوچک ممکن است کشنده باشد، در حالی که عقرب سیاه بزرگ گاهی تنها موجب درد موضعی می شود.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در ادامه به ویژگی های زهر و علائم حیاتی گزش اشاره کرد و گفت: زهر عقرب گادیم باعث تخریب گلبول های قرمز خون می شود، به طوری که ادرار بیمار کاملاً خونی می شود و تفاوتی با کیسه خون ندارد و در ادامه، اختلال انعقادی، نارسایی کلیه، نارسایی تنفسی و مرگ اتفاق می افتد.

وی افزود: آنچه که اهمیت دارد این است که در بسیاری از موارد، محل گزش قابل مشاهده نیست و علائم اولیه مانند درد یا تاول هم دیده نمی شود و عوارض سمّی تا 48 ساعت بعد ظاهر می شود. بنابراین، در این شرایط تاکید می شود بیمار حتی اگر علائم خفیف داشته باشد، حتما باید در مرکز درمانی بستری شود.

دکتر رحمانی همچنین درباره مارهای زهردار رایج، توضیح داد: در ایران، 95 درصد مارها زهردار نیستند. اما مار جعفری (Echis carinatus) شایع ترین مار زهردار ایران است. این مار کوچک، 20 تا 30 سانتی متر طول دارد، بسیار تهاجمی است و با مالیدن فلس ها به هم، صدای هشدار ایجاد می کند.

وی اظهار کرد: دیگر گونه ها شامل گرزمار، افعی زنجانی، افعی دماوندی، مار شاخ دار، افعی دم عنکبوتی و کبرای سیستان و بلوچستان هستند. مار جعفری با اینکه اندازه کوچکی دارد، عامل بیش از 80 درصد گزش های خطرناک در کشور به شمار می رود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز درباره اقدامات اولیه در مواجهه با گزش بیان کرد: اگر امکان دارد، عکس یا نمونه حیوان را (با رعایت ایمنی) برای شناسایی به مراکز درمانی ارائه دهید. حیوان را از بدن جدا کنید؛ چون ممکن است چند بار نیش بزند. در این شرایط فرد آسیب دیده به خصوص کودکان را آرام کنید و اندام گزیده شده را بی حرکت و پایین تر از سطح قلب نگه دارید. زیورآلات یا لباس های تنگ را از عضو آسیب دیده خارج کنید.

دکتر رحمانی همچنین توصیه کرد: هرگز محل نیش را تیغ نزنید و یا مک نکنید، چون زهر به سرعت منتشر می شود و این کار هیچ کمکی نمی کند. از کمپرس، فشار دادن، یا بستن محکم عضو گزش خورده بپرهیزید؛ این اقدامات می توانند آسیب را بیشتر کنند.

این متخصص مسمومیت ها گفت: هر علامت غیرعادی مانند درد شدید، تورم، خارش، کبودی، تغییر رنگ ادرار یا مشکلات تنفسی باید به عنوان زنگ خطر تلقی شود و چنانچه فرد مار یا عقرب را نشناسد، باید فوراً به مرکز درمانی مراجعه کند؛ تاخیر در مراجعه، مهم ترین عامل مرگ ومیر است.

وی عنوان کرد: در تمامی مراکز درمانی پادزهر موجود است، اما مراکز ارجاع اصلی در استانی مانند خوزستان، بیمارستان رازی برای بزرگسالان و فوق تخصصی ابوذر برای کودکان است.

براساس گزارش وبدا، دکتر رحمانی در خصوص راه های پیشگیری از گزش، به مردم توصیه کرد: هنگام فعالیت در فضای باز مانند زمین های کشاورزی یا دامداری باید از پوشش محافظ، دستکش، چکمه و لباس مناسب استفاده کنید و پیش از پوشیدن کفش یا لباس، آن را به خوبی بررسی کنید. البته در مناطق آپارتمانی نگرانی زیادی وجود ندارد، اما در خانه های ویلایی و روستایی باید هوشیارتر باشید. همچنین تاکید می شود از خوددرمانی هنگام گزش توسط مار یا عقرب به شدت اجتناب کنید؛ چون اقدام اشتباه می تواند آسیب را شدیدتر و درمان را سخت تر کند.