| در شرایطی که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دائمی جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران و بازگشایی تنگه هرمز همچنان متوقف مانده است، ایالات متحده سومین ناو هواپیمابر خود را به خاورمیانه اعزام کرده است. به گزارش شفقنا، روز دوشنبه، یک مقام آمریکایی به الجزیره گفت که ناو هواپیمابر «یواساس تئودور روزولت» به خاورمیانه رسیده است. این ناو به دو ناو هواپیمابر دیگر میپیوندد که در حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) فعالیت میکنند. آمریکا و ایران در ماه آوریل به آتشبسی دوهفتهای دست یافتند و سپس در ماه ژوئن از دستیابی به یک یادداشت تفاهم گستردهتر خبر دادند؛ اما این توافق در اوایل ماه جولای فروپاشید. از آن زمان تاکنون، میانجیگران پاکستان و قطر تلاش کردهاند از بازگشت به تبادل حملات تمامعیار میان آمریکا و ایران جلوگیری کنند؛ حملاتی که در ماه مارس، منطقه را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار داده بود. هفته گذشته، دونالد ترامپ اعلام کرد که انجام حملات نظامی بیشتر علیه ایران «بسیار بعید» است و پس از گفتوگو با شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر قطر، گفت که بخش نظامی جنگ «عملاً به پایان رسیده است». بااینحال، او خاطرنشان کرد که در صورت تغییر شرایط، ارتش آمریکا همچنان «در حالت آمادهباش کامل و آماده عملیات» قرار دارد. آیا اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر به منطقه به این معناست که جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران از سر گرفته خواهد شد؟ ناو هواپیمابر یواساس تئودور روزولت چیست؟ این ناو که به نام تئودور روزولت، بیستوششمین رییسجمهور ایالات متحده، نامگذاری شده، یک ناو هواپیمابر با پیشران هستهای است. این کشتی جنگی که در سال 1986 به خدمت نیروی دریایی آمریکا درآمد، بیش از 5 هزار نفر خدمه و پرسنل را در خود جای میدهد و مجهز به یک مجموعه کامل از هواپیماهای ناونشین شامل بیش از 60 فروند هواپیماست. این مجموعه، از جمله، جنگندههای اف-18 را در بر میگیرد؛ جنگندههایی دوموتوره، مافوق صوت، چندمنظوره و با قابلیت انجام عملیات در تمامی شرایط آبوهوایی. بر اساس اعلام نیروی دریایی آمریکا، مأموریت این ناو جنگی «انجام عملیات جنگ هوایی از روی ناو هواپیمابر و کمک به برنامهریزی، کنترل، هماهنگی و یکپارچهسازی اسکادرانهای بال هوایی ناو، در راستای پشتیبانی از عملیات جنگ هوایی ناو هواپیمابر» است. این ناو علاوه بر عملیات رزمی، در دریا به کشتیهای دیگر سوخت و تدارکات میرساند و افراد گرفتار در دریا، از جمله پناهجویان، را نیز نجات میدهد. ناو یواساس تئودور روزولت از زمان ورود به خدمت، مأموریتهای رزمی و بشردوستانه متعددی انجام داده است. در جریان جنگ خلیج فارس در سالهای 1990 تا 1991، این ناو برای انجام عملیات رزمی به دریای مدیترانه و دریای سرخ اعزام شد. همچنین در سال 2003، از حملات آمریکا در جریان جنگ عراق پشتیبانی کرد. این ناو در فاصله سالهای 2020 تا 2021 نیز برای شرکت در رزمایشهای نظامی مشترک با هند، ژاپن، استرالیا، کره جنوبی و مالزی به منطقه آسیا و اقیانوسیه اعزام شد. در ماه اکتبر، یک مقام آمریکایی به الجزیره گفت که ناو یواساس تئودور روزولت در ماه سپتامبر پایگاه خود در سندیگو را به مقصد خاورمیانه ترک کرده است. به گفته یک مقام دیگر، این ناو در 15 نوامبر به خاورمیانه رسید. بااینحال، پنتاگون و فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، که بر عملیات نظامی در این منطقه نظارت دارد، هنوز ورود این ناو به خاورمیانه را بهطور رسمی تأیید نکردهاند. وضعیت استقرار نیروهای آمریکا در منطقه چگونه است؟ با ورود ناو یواساس تئودور روزولت به خاورمیانه، شمار گروههای تهاجمی ناوهای هواپیمابر آمریکا که در این منطقه فعالیت میکنند، به سه گروه افزایش یافته است. ناوهای یواساس جورج واشنگتن و یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش دو ناو هواپیمابر دیگری هستند که هماکنون در منطقه مستقرند. ماه گذشته، یک مقام آمریکایی به الجزیره گفت که گروه آماده واکنش آبیخاکی «مکین آیلند» نیز که بیش از 2 هزار تفنگدار دریایی را حمل میکند، در پی ناو یواساس تئودور روزولت به خاورمیانه اعزام شده است. روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد که این گروه تهاجمی و استقرار نیروهای دریایی میتواند در مجموع شامل 9 تا 10 هزار نیروی نظامی اضافی آمریکا باشد؛ از جمله ملوانان و تفنگداران دریایی مستقر در گروه تهاجمی ناو هواپیمابر و سایر کشتیها. بااینحال، ارتش آمریکا هنوز این استقرار نیروها را تأیید نکرده است. آمریکا دهههاست که نیروهای نظامی و تجهیزات خود را در پایگاههایی در سراسر خاورمیانه مستقر کرده است. از میان این پایگاهها، هشت پایگاه دائمی هستند که در کشورهای بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارند. تا اواسط سال 2025، بین 40 تا 50 هزار سرباز آمریکایی در خاورمیانه و مناطق پیرامونی آن مستقر بودند. این آمار شامل نیروهای مستقر در پایگاههای بزرگ و دائمی و همچنین پایگاهها و مواضع عملیاتی کوچکتر در سراسر منطقه میشود. بر اساس اطلاعات تحلیلگران اطلاعاتیِ منابع آزاد و دادههای ردیابی پروازهای نظامی، آمریکا از اوایل ماه فوریه، یعنی پیش از آغاز جنگ علیه ایران، بیش از 120 فروند هواپیما به منطقه اعزام کرده است. این بزرگترین افزایش حضور نیروی هوایی آمریکا در خاورمیانه از زمان جنگ عراق به شمار میرود. گزارشها از استقرار هواپیماهای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد «ای-3 سنتری» (آواکس)، جنگندههای پنهانکار تهاجمی اف-35 و جنگندههای برتری هوایی اف-22، در کنار جنگندههای اف-15 و اف-16 حکایت دارند. در ماه مارس، پنتاگون همچنین دستور اعزام نیروهای اضافی آمریکا به منطقه خلیج فارس را صادر کرد. این نیروهای کمکی از سه یگان مجزا تشکیل شده بودند: نخستین یگان، گروه آماده واکنش آبیخاکی تریپولی (ARG) بود که محور آن را ناو تهاجمی کلاس «آمریکا» به نام یواساس تریپولی و سیویکمین یگان اعزامی تفنگداران دریایی (MEU) تشکیل میدادند. دومین یگان، گروه آماده واکنش آبیخاکی باکسر (ARG) بود که حول ناو تهاجمی کلاس «واسپ» به نام یواساس باکسر و یازدهمین یگان اعزامی تفنگداران دریایی (MEU) سازماندهی شده بود. این یگان در جنوب کالیفرنیا در ایالات متحده مستقر است. این دو گروه تفنگداران دریایی در مجموع 4500 تفنگدار دریایی و ملوان به نیروهای مستقر در منطقه افزودهاند. سومین یگان، گروهی متشکل از حدود 2 هزار سرباز از نیروی واکنش فوری لشکر 82 هوابرد آمریکا بود که در پایگاه فورت براگ در ایالت کارولینای شمالی مستقر هستند. این لشکر پیادهنظام هوابرد، بر انجام حملات چتربازی تمرکز دارد. در مجموع، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، نزدیک به 7 هزار نیروی نظامی اضافی آمریکا تاکنون به خاورمیانه اعزام شدهاند. واکنش ایران چه بوده است؟ کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور حقوقی و بینالمللی، اعلام کرده است که این کشور «منتظر نخواهد ماند تا آمریکا نخستین حمله را انجام دهد». او گفت: ممکن است آمریکا با سوءاستفاده از دیپلماسی، درصدد خریدن زمان باشد تا زمینه را برای حملهای دیگر آماده کند. وی هشدار داد: ایران کوبا نیست که بتوانید آن را محاصره کنید و ونزوئلا هم نیست که بتوانید آن را وادار به تسلیم کنید. غریبآبادی تاکید کرد که نیروهای آمریکایی تاکنون «نه در محاصره هوایی و نه در محاصره زمینی» علیه ایران به موفقیتی دست نیافتهاند. وی همچنین افزود که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال حاضر موشکهایی با «بردهای جدید» تولید میکند. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، خواستار تقویت همکاریهای منطقهای در حوزه انرژی شده و هشدار داده است که حملات آمریکا، ثبات سراسر خاورمیانه را تهدید میکند. وی روز دوشنبه در نشست وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در اسلامآباد پاکستان گفت: «با توجه به تأثیر فزاینده تجاوزگری آمریکا و اسراییل بر امنیت انرژی منطقه، تقویت همکاریهای انرژی به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است.» او افزود: منطقه ما نهتنها به یک چارچوب امنیتی مستقل، بلکه به یک سازوکار منطقهای، قابلاعتماد و پایدار در حوزه انرژی نیز نیاز دارد تا از جریان انتقال انرژی محافظت کند، تأمین باثبات انرژی را تضمین کند، آسیبپذیریها در برابر عوامل خارجی را کاهش دهد و تابآوری جمعی خود را در برابر شوکها و اختلالات ژئوپلیتیکی افزایش دهد. دولت آمریکا درباره ازسرگیری جنگ چه گفته است؟ به نظر میرسد از زمانی که حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای این ماه آمریکا متحمل شکست سنگینی شد، دولت ترامپ بیش از پیش درباره چگونگی ادامه مسیر در قبال ایران دچار اختلافنظر شده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته است که کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران مؤثر واقع شده و به همین دلیل، ازسرگیری عملیات نظامی گسترده احتمالاً ضرورتی ندارد. او افزود: فشار اقتصادی بر ایران حتی شدیدتر هم خواهد شد. بااینحال، ترامپ درباره برنامههای خود برای جنگ پیامهای متناقضی ارسال کرده است. هفته گذشته، پس از دیداری در کاخ سفید با نخستوزیر قطر، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال و طی یک نشست خبری غیرمنتظره اظهار داشت که «روندی مثبت» به سوی پایان دادن به مناقشه شکل گرفته و از سرگیری حملات «بسیار بعید» است؛ او همچنین اعلام کرد که جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، از نظر نظامی «عملاً به پایان رسیده» است. بااینوجود، ترامپ تأکید کرد که کارزار فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران همچنان ادامه خواهد داشت. این فشارها شامل محاصره دریایی در تنگه هرمز و همچنین یک نیروی ویژه عملیاتی جدیدتر با هدف قطع تجارت ایران از طریق مسیرهای زمینی و دریای خزر است. در همین حال، شروط ایران برای پایان دادن به جنگ شامل موارد زیر است: پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا؛ لغو تحریمهای اقتصادی؛ آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران؛ توقف درگیریها در تمامی جبههها؛ اعلام صریح و رسمی پایان جنگ. مقامهای ایرانی در روزهای اخیر بار دیگر تأکید کردهاند که تهران وضعیت کنونیِ «نه جنگ، نه صلح» را نخواهد پذیرفت. از سوی دیگر، ترامپ نشان داده است که با کند شدن روند دیپلماسی، صبرش در قبال ایران رو به پایان است. هفته گذشته، رییسجمهور آمریکا گفت که به مذاکرهکننده ارشد کشورش، جیدی ونس، معاون رییسجمهور، گفته است: ما به توافق با ایران نیازی نداریم. او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: آن روزها مدتهاست که گذشتهاند. ما پول آنها را، صدها میلیارد دلار را، در اختیار داریم و تنگه آنها را هم در اختیار گرفتهایم! آیا دیپلماسی میتواند نتیجهبخش باشد یا منطقه در آستانه بحران قرار دارد؟ علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بینالمللی بحران، در گفتوگو با الجزیره گفت که هر دو طرف گرفتار بازی خطرناکِ «چه کسی زودتر عقبنشینی میکند»، شدهاند؛ بازیای که در آن هر یک از طرفین متقاعد شده است که حمله پیشدستانه ممکن است امنتر از منتظر ماندن برای دریافت ضربه نخست باشد. او گفت: خطر اینجاست که تلاشهای آنها برای بازدارندگی از وقوع جنگی دیگر، ممکن است ناخواسته جنگی را شعلهور کند که هیچیک از دو طرف قادر به پیروزی در آن، مهار آن یا پایان دادن آسان به آن نباشند. تلاشهای دیپلماتیک برای متوقف کردن حملات و بازگشایی تنگه هرمز نیز همچنان متوقف مانده است. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس ایران و مذاکرهکننده ارشد این کشور، هفته گذشته در مصاحبهای با الجزیره گفت که تهران میخواهد از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» عبور کند. وی گفت که ایران از طریق قطر، هفت شرط خود را برای دستیابی به توافق منتقل کرده و اکنون منتظر پاسخ رسمی آمریکا است. شرطهایی که او تشریح کرد، شامل لغو محاصره دریایی آمریکا، رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، پایان دادن به خصومتها در تمامی جبههها و اعلام رسمی پایان جنگ بود. در همین حال، دولت ترامپ تحریمها را تشدید کرده و محاصره بنادر ایران را همچنان حفظ کرده است. واعظ گفت: دیپلماسی هنوز نشانههایی از حیات دارد، اما زیر بار بیاعتمادی متقابل و خواستههای حداکثری در حال خفه شدن است. اگر دو طرف نتوانند راه خروجی آبرومندانهای برای خود پیدا کنند، مذاکرات در خطر آن قرار دارد که چیزی بیش از یک وقفه میان دورهای متوالی جنگ نباشد. به گفته رشید المحنادی، معاون رییس مرکز پژوهشهای سیاست بینالملل، مسائل اصلی در جنگ ایران اکنون به ترتیب انجام اقدامات و اهرمهای فشار مربوط میشود. او در گفتوگو با الجزیره گفت که تعیین تکلیف این موضوع که «چه کسی، چه کاری را، در چه زمانی و به چه شیوهای انجام دهد»، سرنوشت پایان احتمالی درگیری را مشخص خواهد کرد. المحنادی افزود که منطقه بهوضوح با بازگشت به جنگی تمامعیار مخالف است؛ چراکه قدرتهای منطقهای «رهبری تلاشهای میانجیگرانه را بر عهده گرفتهاند». بااینحال، او هشدار داد که به نظر میرسد بازیگران اصلی جنگ، برداشتهای متفاوتی از میزان اهرمهای فشار و قدرت چانهزنی خود دارند. وی گفت: ایرانیها تصور میکنند اهرمهای فشار بیشتری در اختیار دارند. آمریکاییها هم تصور میکنند که آنها اهرمهای فشار بیشتری دارند. وقتی با چنین وضعیتی روبهرو هستید، رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک بسیار دشوار میشود. |