به نقل از فرارو، یک فنجان دمنوش زعفران، دو نوبت نوشیدن در روز و کمی پیاده روی و نور آفتاب؛ این نسخه ساده ای است که این روزها در شبکه های اجتماعی به عنوان راهی برای مقابله با افسردگی تبلیغ می شود. اما آیا واقعا زعفران می تواند جای داروهای ضدافسردگی را بگیرد؟ آیا شواهد علمی نشان می دهند که نوشیدن این دمنوش بدون عارضه است و می تواند در چند هفته حال روحی افراد را کاملا تغییر دهد؟

این ادعا را دکتر اریک برگ، چهره فعال در حوزه سلامت در شبکه های اجتماعی، در یک ویدیوی اینستاگرامی مطرح کرده است. او مدعی است چندین کارآزمایی بالینی نشان داده اند که دمنوش زعفران می تواند در درمان افسردگی خفیف تا متوسط به اندازه داروهای ضدافسردگی رایج موثر باشد؛ آن هم بدون عوارض جانبی.

برگ پیشنهاد می کند مقدار کمی رشته زعفران را به مدت 10 دقیقه در آب داغ دم کنید و روزانه یک فنجان صبح و یک فنجان بعدازظهر بنوشید. او همچنین توصیه می کند این کار با قرار گرفتن در معرض نور صبحگاهی، پیاده روی روزانه و حذف قند از رژیم غذایی همراه شود. به گفته او، این مجموعه اقدامات می تواند ظرف چند هفته وضعیت خلقی افراد را به طور چشمگیری تغییر دهد.

اما بررسی علمی وب سایت فود فکتس نشان می دهد اگرچه پژوهش هایی درباره تاثیر زعفران بر علائم افسردگی وجود دارد، ادعای درمان افسردگی با دمنوش زعفران و جایگزینی آن با داروهای ضدافسردگی فراتر از شواهد موجود است.

بررسی های علمی درباره تاثیر زعفران بر افسردگی از سال 2004 آغاز شده است. در این مدت، پژوهشگران، عمدتا در ایران، مطالعات کوچک و تصادفی شده ای را برای بررسی تاثیر زعفران بر افراد مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط انجام داده اند.

در یک فراتحلیل منتشرشده در سال 2013، نتایج پنج کارآزمایی بالینی بررسی شد. در این مطالعات، شرکت کنندگان روزانه 30 میلی گرم زعفران خشک را به شکل کپسول دریافت کرده بودند. نتایج نشان داد زعفران در مقایسه با دارونما عملکرد بهتری داشته و تفاوت آماری معناداری میان تاثیر آن و داروهای ضدافسردگی مانند فلوکستین و ایمی پرامین مشاهده نشده است.

همچنین یک فراتحلیل در سال 2025، نتایج 9 مطالعه کوچک ایرانی را که تاثیر زعفران را با داروهای ضدافسردگی از گروه مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین، از جمله فلوکستین، سرترالین و سیتالوپرام، مقایسه کرده بودند، بررسی کرد. در مجموع، اطلاعات مربوط به 416 شرکت کننده در مطالعات افسردگی نشان داد الگوی نتایج مشابهی وجود دارد و در گروه دریافت کننده زعفران عوارض جانبی کمتری گزارش شده است.

با این حال، نکته مهم این است که مشاهده نشدن تفاوت آماری معنادار میان دو روش درمانی، به معنای اثبات برابری اثربخشی آنها نیست. بسیاری از این مطالعات تنها 30 تا 40 شرکت کننده داشته اند و مدت اجرای آنها نیز به چهار تا هشت هفته محدود بوده است. از سوی دیگر، بخش زیادی از پژوهش ها در ایران و گاهی توسط گروه های تحقیقاتی مشابه انجام شده اند.

پژوهشگران در فراتحلیل سال 2025 نیز بر ضرورت انجام مطالعات بزرگ تر، طولانی تر و مستقل در جمعیت های متنوع تر تاکید کرده اند.

یکی از مهم ترین نکات در راستی آزمایی این ادعا، تفاوت میان زعفران مصرفی در پژوهش های پزشکی و دمنوشی است که در شبکه های اجتماعی توصیه می شود.

در بیشتر کارآزمایی های بالینی، پژوهشگران از مقدار مشخص و اندازه گیری شده زعفران، معمولا روزانه 30 میلی گرم، در قالب کپسول یا عصاره استانداردشده استفاده کرده اند. این در حالی است که در نسخه پیشنهادی برگ، مقدار زعفران با عنوان یک مقدار کم یا یک پنس زعفران مشخص شده است.

میزان ترکیبات فعال زعفران، از جمله کروسین و سافرانال، به مقدار زعفران، شرایط نگهداری آن و میزان حل شدن این ترکیبات در آب بستگی دارد. بنابراین نمی توان دوز نامشخص یک دمنوش خانگی را معادل مقدار دقیق استفاده شده در مطالعات بالینی دانست.

البته یک مطالعه تصادفی شده درباره دمنوش زعفران نیز انجام شده است. در این پژوهش، زنان یائسه به مدت شش هفته روزانه یک فنجان دمنوش تهیه شده از 30 میلی گرم کلاله خشک زعفران نوشیدند و بهبودهایی در شاخص شادی آنها مشاهده شد.

اما این مطالعه افسردگی را اندازه گیری نکرده بود و موضوع آن بررسی میزان شادی شرکت کنندگان بود. علاوه بر این، مطالعه به صورت دوسوکور انجام نشده بود؛ یعنی شرکت کنندگان می دانستند دمنوش زعفران دریافت می کنند یا در گروه کنترل قرار دارند. این موضوع می تواند احتمال سوگیری در نتایج را افزایش دهد.

در نتیجه، تاکنون کارآزمایی بالینی معتبری که دقیقا نسخه پیشنهادی برگ، یعنی مقدار نامشخص زعفران دم کرده و مصرف دو فنجان در روز را به عنوان درمان افسردگی بررسی کرده باشد، گزارش نشده است.

ادعای بدون عارضه بودن زعفران نیز با شواهد موجود مطابقت ندارد. یک مرور نظام مند در سال 2026 که عوارض جانبی زعفران را در مطالعات انسانی بررسی کرده، نشان می دهد از میان 102 مطالعه، در 44 مطالعه دست کم یک عارضه ناخواسته گزارش شده است. در 35 مطالعه عارضه ای گزارش نشده و 23 مطالعه نیز اطلاعات کافی درباره ایمنی ارائه نکرده اند.

تهوع، درد شکم، سردرد و بی خوابی از جمله عوارضی بوده اند که بیشتر گزارش شده اند. در تعداد کمتری از گزارش ها نیز به بی قراری، عصبی شدن و هیپومانیا اشاره شده است؛ وضعیتی که با افزایش غیرعادی انرژی و تحریک پذیری همراه است و برای افراد دارای اختلالات خلقی اهمیت ویژه ای دارد.

البته گزارش یک عارضه در جریان مطالعه لزوما به معنای آن نیست که زعفران عامل مستقیم بروز آن بوده است؛ زیرا برخی از این عوارض در گروه های کنترل نیز مشاهده شده اند. با این حال، نمی توان زعفران را محصولی کاملا بدون عارضه دانست.

اطلاعات ایمنی درباره مصرف زعفران در دوران بارداری، سالمندان، افراد مبتلا به چند بیماری همزمان و کسانی که دارو مصرف می کنند، به ویژه داروهای ضدانعقاد خون، همچنان محدود است.

بخش دیگری از توصیه های برگ به قرار گرفتن در معرض نور صبحگاهی، پیاده روی روزانه و حذف قند مربوط می شود. این توصیه ها نیز از نظر علمی وضعیت یکسانی ندارند.

قرار گرفتن در معرض نور طبیعی صبحگاهی می تواند به تنظیم ساعت زیستی بدن و بهبود کیفیت خواب و سطح انرژی کمک کند. همچنین نوردرمانی با استفاده از دستگاه های مخصوص و شدت نور مشخص، یکی از روش های درمانی مورد استفاده برای برخی انواع افسردگی است. اما نور معمولی آفتاب را نمی توان معادل نوردرمانی بالینی دانست.

درباره پیاده روی، شواهد علمی امیدوارکننده تر است. یک فراتحلیل در سال 2024 که نتایج 218 کارآزمایی تصادفی شده را بررسی کرده، نشان داده است پیاده روی و دویدن می توانند به کاهش علائم افسردگی کمک کنند. با این حال، کیفیت شواهد در مطالعات مختلف یکسان نبوده و پیاده روی نیز درمان تضمین شده افسردگی محسوب نمی شود.

اما درباره حذف کامل قند از رژیم غذایی، شواهد محکمی وجود ندارد. یک فراتحلیل در سال 2024 با بررسی 38 مطالعه و اطلاعات بیش از یک میلیون نفر نشان داد افرادی که بیشترین میزان قند را مصرف می کنند، 21 درصد بیشتر با احتمال ابتلا به افسردگی مواجه هستند. با این حال، این یافته ارتباط آماری میان مصرف قند و افسردگی را نشان می دهد و ثابت نمی کند که قند علت افسردگی است یا حذف آن می تواند بیماری را درمان کند.

توصیه های تغذیه ای رسمی نیز بر کاهش مصرف قندهای آزاد، مانند قند افزوده شده به خوراکی ها و نوشیدنی ها، تاکید دارند؛ نه حذف تمام قندهای موجود در مواد غذایی، از جمله قند طبیعی میوه و شیر.

در مجموع، پژوهش ها نشان می دهند زعفران می تواند گزینه ای قابل بررسی در مطالعات مربوط به بهبود علائم افسردگی باشد، اما هنوز شواهد کافی برای اثبات اثربخشی دمنوش زعفران به عنوان درمان افسردگی یا جایگزینی آن با داروهای ضدافسردگی وجود ندارد. همچنین وعده تغییر کامل خلق وخو در چند هفته، پشتوانه علمی ندارد.

متخصصان تاکید می کنند افراد مبتلا به افسردگی نباید به امید درمان با دمنوش زعفران، نور آفتاب یا تغییر رژیم غذایی، درمان های علمی و مراجعه به متخصص سلامت روان را به تعویق بیندازند یا داروهای تجویزشده خود را قطع کنند.