به نقل از خبرانلاین، آرمان زارعی: با ورود به نیمه آبان، مسئله تأمین انرژی در ماه های سرد سال بار دیگر به یکی از نگرانی های اصلی بخش تولید تبدیل شده است. تجربه زمستان های گذشته نشان داده که کمبود گاز فقط به محدودیت مصرف خانگی یا سوخت نیروگاه ها ختم نمی شود و صنایع نیز نخستین قربانیان ناترازی انرژی هستند. کاهش سهمیه گاز کارخانه ها، افت ظرفیت تولید، افزایش هزینه تمام شده و از دست رفتن فرصت های صادراتی، بخشی از پیامدهای تداوم این وضعیت است. حالا با توجه به آسیب دیدن بخشی از ظرفیت تولید گاز و تداوم ناترازی، این پرسش مطرح است که صنعت ایران در زمستان پیش رو با چه میزان محدودیت انرژی روبه رو خواهد شد و تبعات اقتصادی آن تا کجا پیش می رود؟

هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و رییس اتحادیه انجمن های انرژی ایران در گفت وگو با خبرآنلاین با اشاره به وضعیت تولید و مصرف گاز اظهار کرد: سال گذشته، پیش از وقوع جنگ، ظرفیت تولید گاز کشور در بهترین شرایط حدود 830 میلیون مترمکعب در روز بود، اما در اوج سرمای زمستان با کسری حدود 300 میلیون مترمکعبی مواجه شدیم. این کمبود باعث شد تأمین گاز صنایع، نیروگاه ها و حتی بخشی از مصرف خانگی با محدودیت روبه رو شود.

وی افزود: امسال نیز حدود 130 میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور که در جریان آسیب ها از مدار خارج شده، هنوز به شبکه بازنگشته است. اگر تقاضای گاز در زمستان پیش رو با سال گذشته تفاوتی نداشته باشد، کسری قبلی با این میزان افزایش به حدود 430 میلیون مترمکعب در روز می رسد؛ رقمی بیش از 50 درصد بالاتر از کسری سال گذشته.

رییس اتحادیه انجمن های انرژی ایران با اشاره به الگوی مصرف گاز در کشور گفت: در شرایط عادی تقریباً یک سوم گاز کشور در بخش خانگی و تجاری، یک سوم در صنایع و یک سوم در نیروگاه ها مصرف می شود. با آغاز فصل سرما، مصرف خانگی به دلیل استفاده از گاز برای گرمایش به شدت افزایش پیدا می کند و سهم سایر بخش ها کاهش می یابد.

اورعی ادامه داد: بر اساس آمارهای شرکت ملی گاز، با هر یک درجه کاهش دما، مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری حدود 25 میلیون مترمکعب در روز افزایش می یابد. در روزهای سرد زمستان، مصرف این بخش ممکن است به 600 تا 650 میلیون مترمکعب برسد. در چنین شرایطی، گاز محدودی برای نیروگاه ها و صنایع باقی می ماند و تأمین انرژی این دو بخش با مشکل مواجه خواهد شد.

وی با اشاره به امکان استفاده از سوخت های جایگزین در نیروگاه ها اظهار کرد: بخشی از کمبود گاز را می توان با مازوت و گازوییل جبران کرد، اما این راهکار محدودیت دارد. برخی نیروگاه ها از نظر فنی امکان استفاده از سوخت دوم را ندارند و صرفاً با گاز کار می کنند. همچنین استفاده از مازوت در نیروگاه های نزدیک کلان شهرها به دلیل آلایندگی شدید با محدودیت مواجه است. از سوی دیگر، نه گازوییل کافی برای جایگزینی گاز وجود دارد و نه شبکه حمل ونقل جاده ای توان جابه جایی حجم موردنیاز این سوخت را دارد.

اورعی تأکید کرد: بنابراین حتی با استفاده از سوخت های جایگزین نیز تمام نیاز نیروگاه ها تأمین نمی شود و احتمال کمبود برق وجود دارد. از آنجا که در زمان کمبود برق، اولویت با بخش خانگی است، بخش عمده خاموشی ها متوجه صنایع خواهد شد.

این استاد دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به وضعیت فعلی تأمین انرژی واحدهای تولیدی گفت: صنایع همین حالا نیز تنها حدود 15 درصد نیاز گاز خود را دریافت می کنند، در حالی که هنوز سرمای جدی آغاز نشده است. آقای اتابک به من گفته بود رییس جمهور دستور داده شرکت ملی گاز روزانه 160 میلیون مترمکعب گاز به صنایع اختصاص دهد. این موضوع صورت جلسه شده و امضاهای مربوط به آن نیز گرفته شده، اما تاکنون عملیاتی نشده است.

وی افزود: با وجود این تعهد، به محض آغاز سرما شرکت گاز قادر نخواهد بود روزانه 160 میلیون مترمکعب گاز به صنایع تحویل دهد. بنابراین واحدهای تولیدی در زمستان هم با کمبود گاز و هم با محدودیت برق مواجه خواهند شد.

اورعی با بیان اینکه پیامدهای ناترازی گاز فقط به صنایع و نیروگاه ها محدود نمی شود، گفت: تمام تمرکز شرکت ملی گاز بر تأمین گاز بخش خانگی است و صنایع در آخرین اولویت قرار گرفته اند. حتی درباره تأمین کامل گاز نیروگاه ها نیز اطمینان وجود ندارد.

وی سه استان خراسان شمالی، گلستان و مازندران را در معرض خطر بیشتر افت فشار و قطعی گاز دانست و توضیح داد: این استان ها در انتهای شبکه انتقال گاز قرار دارند و به همین دلیل با کاهش فشار شبکه آسیب پذیرتر هستند. از طرف دیگر، مذاکرات برای واردات گاز از ترکمنستان، روسیه و ترکیه نیز تاکنون به نتیجه نرسیده است.

اورعی هشدار داد: مسئله فراتر از کمبود گاز صنایع و نیروگاه هاست و حتی این خطر وجود دارد که نتوانیم گاز موردنیاز مناطق دوردست و روستاها را نیز تأمین کنیم.

رییس اتحادیه انجمن های انرژی ایران با اشاره به پیامدهای اقتصادی محدودیت انرژی گفت: مرکز آمار ایران رشد صنعت کشور در پایان بهار امسال نسبت به پایان بهار سال گذشته را منفی 14.7 درصد اعلام کرده است. به عبارت دیگر، تولیدات صنعتی کشور حدود 15 درصد کاهش یافته است.

وی افزود: اگر این روند ادامه پیدا کند و تولید صنعتی 10 تا 15 درصد دیگر کاهش یابد، بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید کشور از بین می رود. کاهش تولید به معنای کاهش عرضه کالا در شرایطی است که تقاضا همچنان وجود دارد؛ بنابراین افزایش قیمت ها و تشدید تورم از پیامدهای این وضعیت خواهد بود.

اورعی همچنین گفت: طی یک سال اخیر حدود 630 هزار نفر از اشتغال صنعتی کشور کم شده اند و افرادی که در این بخش فعالیت می کردند، از اشتغال خارج شده اند و جایگزینی برای آنها صورت نگرفته است.

این استاد دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به صنایع آسیب پذیر در برابر محدودیت انرژی اظهار کرد: صنایعی که شدت مصرف انرژی بالایی دارند، بیش از سایر بخش ها آسیب می بینند. فولاد، صنایع فلزی و سیمان در خط مقدم این محدودیت ها قرار دارند و پس از آنها صنایعی مانند آجر و کاشی نیز با مشکلات جدی مواجه می شوند.

وی با اشاره به اهمیت صادرات این صنایع گفت: حدود 50 درصد سیمان تولیدی کشور صادر می شود و صنایع فولادی و فلزی نیز سهم قابل توجهی در صادرات دارند. وقتی صادرات نفتی کشور با محدودیت مواجه است، کاهش صادرات کالاهای غیرنفتی مانند فولاد و سیمان می تواند منابع ارزی کشور را بیش از پیش محدود کند.

اورعی درباره وضعیت سودآوری شرکت های فولادی نیز اظهار کرد: بر اساس آماری که در یک جلسه ارائه شده، سود این شرکت ها که سه سال پیش حدود 33 درصد بود، سال گذشته به 6 درصد رسیده است. اگر این روند ادامه یابد، ممکن است سودآوری آنها امسال به صفر برسد و سال آینده وارد محدوده زیان شوند.

رییس اتحادیه انجمن های انرژی ایران با اشاره به مشکلات نقدینگی صنایع گفت: سرمایه در گردش موردنیاز برخی بخش های صنعت برق تا 10 برابر افزایش یافته است. مس که یکی از مواد اولیه اصلی این صنعت است، طی یک سال حدود 4.8 برابر گران شده است. در گذشته تولیدکننده پس از پرداخت پول، مواد اولیه را تحویل می گرفت، اما اکنون ممکن است پس از پرداخت وجه به شرکت هایی مانند باهنر، برای دریافت محصول پنج ماه منتظر بماند.

وی نخستین اقدام دولت برای حمایت از تولید را تأمین سرمایه در گردش از طریق شبکه بانکی دانست و افزود: بانک ها باید به جای هدایت منابع به سمت خریدوفروش سکه و ارز و فعالیت های دلالی، منابع مالی موردنیاز صنایع را تأمین کنند. تولیدکنندگان به کمک بلاعوض نیاز ندارند، بلکه باید امکان تأمین نقدینگی برای خرید مواد اولیه و ادامه فعالیت داشته باشند.

اورعی تعویق پرداخت مالیات و حق بیمه را از دیگر راهکارهای حمایتی دانست و گفت: سازمان تأمین اجتماعی هر ماه حدود 27 درصد از حقوق و دستمزد کارگران را دریافت می کند. دولت می تواند پرداخت حق بیمه را برای شش ماه به تعویق بیندازد و برای پرداخت مالیات نیز به واحدهای تولیدی یک سال مهلت بدهد تا بنگاه ها فرصت تنفس پیدا کنند.

این استاد دانشگاه صنعتی شریف با انتقاد از فشارهای اداری و مالی بر بخش خصوصی گفت: تولیدکنندگان از یک طرف با کمبود گاز و برق، افزایش قیمت مواد اولیه و مشکلات نقدینگی مواجه اند و از طرف دیگر باید فشارهای مالیاتی و تأمین اجتماعی و مشکلات مربوط به حساب های بانکی را تحمل کنند. مدیران صنعتی از صبح تا نیمه شب به جای تمرکز بر توسعه تولید، درگیر حل موانع فعالیت خود هستند.

وی با اشاره به منفی بودن روند سرمایه گذاری در پنج سال گذشته افزود: ایجاد یک شغل صنعتی به سرمایه قابل توجهی نیاز دارد. وقتی سرمایه گذاری انجام نمی شود و هزینه های تولید افزایش می یابد، بنگاه ها توسعه فعالیت خود را متوقف می کنند و برای کاهش هزینه ها به تعدیل نیرو روی می آورند. ادامه محدودیت انرژی نیز می تواند تعطیلی کارخانه ها را به دنبال داشته باشد.

اورعی در پایان تأکید کرد: اقتصاد کشور را صنعت می تواند متحول کند، اما در شرایط فعلی سرمایه ها به جای تولید به سمت خرید سکه و ارز و فعالیت های دلالی می روند. اگر محدودیت های انرژی و فشارهای مالی و اداری بر بخش خصوصی ادامه پیدا کند، ظرفیت تولیدی کشور بیش از پیش کاهش خواهد یافت و صنعت با مشکلات جدی تری در زمینه تولید، اشتغال و صادرات مواجه می شود.