به نقل از ایرنا، شبکه الجزیره در گزارشی نوشت: شرکت های نفتی آمریکا در جریان جنگ با ایران بیش از 130 میلیارد دلار سود به جیب زده اند در حالی که مصرف کنندگان در سراسر جهان برای کالاهای اساسی هزینه های بسیار بیشتری می پردازند و به طور همزمان، هراس ها از احتمال ازسرگیری درگیری ها از سوی دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا، پس از انتخابات میان دوره ای این کشور افزایش یافته است.

برآورد روزنامه نیویورک تایمز، ارزیابی محتاطانه ای است که بر پایه عملکرد 51 شرکت بزرگ نفت و گاز آمریکا در بازه ای 6 ماهه حد فاصل آوریل تا سپتامبر، صورت گرفته است. از سوی دیگر، این شرکت ها در بازه مشابه سال 2025 یعنی پیش از آغاز جنگ آمریکا و (رژیم)اسراییل علیه ایران که قیمت نفت پایین تر بود، در مجموع کمتر از 47 میلیارد دلار سود به دست آورده بودند.

اما این سودهای گزاف در شرایطی حاصل شده که افزایش فزاینده هزینه های زندگی، فشار طاقت فرسایی بر مصرف کنندگان وارد کرده است. تحلیلی که دانشگاه براون به تازگی انجام داده است، نشان می دهد که آمریکایی ها از زمان آغاز جنگ ایران در 28 فوریه(نهم اسفند 1404)، برای بنزین و گازوییل 150 میلیارد دلار بیشتر هزینه کرده اند؛ رقمی که به طور متوسط برای هر خانوار معادل بیش از 1150 دلار است.

این نابرابری، بحثی سیاسی درباره اینکه چه کسانی از جنگ سود می برند و چه کسانی هزینه آن را می پردازند را شعله ور کرده است. جیم مک گاورن، نماینده دموکرات کنگره، در واکنش به اظهارات و خودستایی ترامپ درباره عواید غول های نفتی آمریکا که گفته است ما در حال به جیب زدن ثروتی هنگفت هستیم ، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: ما ثروت هنگفت به جیب نمی زنیم؛ ما داریم بهای هنگفتی می دهیم.

دست غول های نفتی آمریکا در جیب جهان

ناصر التمیمی، پژوهشگر اندیشکده موسسه مطالعات سیاسی بین المللی/ ISPI در میلان ایتالیا، می گوید که شرکت های انرژی آمریکا به طرق مختلف از جنگ منتفع شده اند. تولیدکنندگان نفت خام از افزایش قیمت نفت سود می برند، در حالی که پالایشگاه ها با محدود شدن عرضه گازوییل و دیگر سوخت ها، حاشیه سودهایی استثنایی به چنگ می آورند.

به باور وی، افزون بر این آسیب دیدن پالایشگاه ها در خاورمیانه و روسیه، اختلال در حمل ونقل دریایی از تنگه هرمز و مناقشات و تنش های تجاری ناشی از تحریم ها، کمبود عرضه را تشدید کرده است. در عین حلال، تاسیسات نسبتا امن آمریکا و دسترسی این کشور به نفت خام تخفیف دار، این سودها را بیشتر می کند.

شرکت های اکسون موبیل و شِورون، بزرگترین شرکت های نفتی آمریکا، جمعه هفته گذشته، سودی بین 10 تا 15 میلیارد دلار گزارش کردند. شرکت های پالایش نفت آمریکا نیز به دنبال محدود شدن عرضه جهانی سوخت و کاهش شدید ذخایر ناشی از خسارات سنگین واردشده به زیرساخت های انرژی در خاورمیانه و روسیه، سود بیشتری کسب کرده اند.

به نوشته الجزیره، سود شرکت والرو انرژی/ Valero در سه ماهه سوم بیش از 6 برابر شد و به 6.83 میلیارد دلار رسید. پالایشگاه فیلیپس 66 نیز از ثبت بالاترین سود فصلی تاریخ خود خبر داد؛ به طوری که درآمد خالص آن از 133 میلیون دلار در مدت مشابه پارسال به 5.62 میلیارد دلار افزایش یافت.

جِفری میلر، تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و سردبیر خبرنامه Gulf States Insights ، می گوید که جنگ آمریکا و (رژیم)اسراییل علیه ایران بزرگ ترین شوک عرضه به بازارهای جهانی نفت و فرآورده های پالایشی را در چند سال اخیر ایجاد کرده است.

به گفته وی، این جنگ حق بیمه ریسک ایجاد کرده و در نتیجه آن، شرکت های مستقر در آمریکا در موقعیت مناسبی برای کسب درآمد از آن قرار دارند. در سوی مقابل، تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس، هم از افزایش هزینه ها و مخاطرات و هم از خسارات فیزیکی به شدت آسیب دیده اند و این عوامل بهره برداری از قیمت های بالاتر نفت را برای آنها بسیار دشوارتر می کند.

به نوشته الجزیره، تهران در واکنش تلافی جویانه به حملات (تجاوزکارانه) آمریکا و (رژیم)اسراییل، دارایی ها و تجهیزات آمریکا مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داد.

افزون بر این، ایران عملا عبور کشتی ها از تنگه هرمز را مسدود کرده است. در واکنش، آمریکا آنچه محاصره دریایی ایران می خواند را به اجرا درآورده و مدعی افزایش تردد نفتکش ها از این مسیر حیاتی شده و کشمکش ها در این آبراه حیاتی، خطرات انتقال انرژی را افزایش داده است.

تداوم فشار برخاسته از افزایش هزینه های زندگی

تحلیلگران هشدار داده اند مادامی که آمریکا و ایران به یک توافق سیاسی پایدار دست پیدا نکنند، نوسانات بازار همچنان ادامه خواهد داشت. پس از امضای یادداشت تفاهم ماه ژوئن (که با عدم پایبندی واشنگتن به مفاد آن، فرو پاشید)، قیمت نفت برای مدتی کوتاه در تابستان کاهش یافت، اما با فروپاشی مذاکرات، بار دیگر به سرعت افزایش پیدا کرد.

الجزیره در ادامه می نویسد: به تازگی نیز تشدید درگیری ها میان عربستان سعودی و حوثی های یمن (انصارالله) نیز بحران را پیچیده تر کرده است. تنگه باب المندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل و عربستان از آن برای صادرات نفت استفاده می کند، اکنون به جبهه دیگری از جنگ بدل شده است.

به گفته جفری میلر، در کوتاه مدت، سودهای بادآورده صرفاً ترازنامه شرکت های نفتی و بازدهی سهامداران آنها را تقویت خواهد کرد. اما این سودهای گزاف یک هشدار مهم با خود به همراه دارند؛ چرا که در بلندمدت، قیمت بالای نفت می تواند به چشم انداز رشد اقتصادی آسیب و حتی به وقوع رکود اقتصادی دامن بزند؛ رکودی که متعاقبا تقاضا برای نفت را کاهش خواهد داد و روند گذار به انرژی های تجدیدپذیر را سرعت می بخشد.

فلورنس اشمیت، تحلیلگر ارشد انرژی در تیم اقتصاد جهانی و بازارهای بانک رابوبانک در لندن، می گوید که با توجه به ابهام درباره مدت زمان ادامه جنگ ایران، احتمالا قیمت حامل های اصلی انرژی همچنان بالا باقی خواهد ماند. قیمت ها در تمام بازارهایی که در معرض این شوک جهانی عرضه قرار دارند، از جمله بازار آمریکا، سال آینده نیز بالا خواهد ماند و مصرف کنندگان همچنان فشار افزایش قیمت ها را احساس خواهند کرد.

به نوشته الجزیره، جنگ آمریکا علیه ایران، هزینه نفت، سوخت های مورد استفاده در حمل ونقل، گاز، برق و مواد غذایی را افزایش داده است. تازه ترین گزارش بانک جهانی درباره چشم انداز بازار کالاها حاکی از آن است که قیمت کالاهای اساسی در سال جاری 23 درصد افزایش یابد. اختلال در انتقال محموله های غلات و پدیده آب وهوایی ال نینو نیز همزمان برداشت محصولات کشاورزی و دسترسی مردم به مواد غذایی مقرون به صرفه را تهدید می کنند.

در این بین، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام کرده است که قیمت جهانی مواد غذایی در ماه سپتامبر 1.5 درصد دیگر افزایش یافته؛ این در حالیست که قیمت ها در بحبوحه شرایط نامساعد جوی و اختلال تجاری در دریای سیاه و تنگه هرمز، در ماه آگوست به بالاترین سطح خود از اواخر سال 2022 رسیده بودند.

ترامپ مذبوحانه در تلاش بوده است تا بالا بودن قیمت جهانی سوخت را متوجه جنگ اوکراین کند و مدعی شده که توافق با روسیه و لغو تحریم هایی که سال ها علیه این کشور اعمال شده است به کاهش قیمت گازوییل کمک خواهد کرد.

تحلیلگران می گویند که در منطقه خلیج فارس، افزایش قیمت نفت به نفع صادرکنندگانی خواهد بود که می توانند جریان صادرات خود را حفظ کنند؛ با این حال، ناامنی طولانی مدت همچنان عرضه مطمئن و سرمایه گذاری را تهدید خواهد کرد.

به گفته ناصر التمیمی، تولیدکنندگان خلیج فارس برای بازسازی به سال ها زمان نیاز دارند و به منظور تنوع بخشی مسیرهای صادراتی با فشار روبه رو خواهند بود. یک توافق دیپلماتیک می تواند قیمت ها را کاهش دهد، اما ازسرگیری حملات علیه ایران خطر وقوع جنگی دیگر در منطقه را به همراه دارد؛ جنگی که می تواند به تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و طولانی تر شدن کمبود عرضه بینجامد.