بازنگری در فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ الکترونیکی با هدف هدفمندتر شدن حمایت‌های معیشتی و اختصاص منابع به خانوارهای نیازمندتر، به یکی از محورهای سیاست‌گذاری اقتصادی دولت تبدیل شده است. در همین راستا، شیوه‌نامه جدید شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها ابلاغ شده که بر اساس آن، وضعیت مالی و دارایی‌های افراد با استفاده از اطلاعات چندین دستگاه اجرایی بررسی خواهد شد.

بر اساس این شیوه‌نامه، خانوارها در سه گروه با وسع اقتصادی پایین، متوسط و بالا قرار می‌گیرند. در این فرآیند، برخلاف روش‌های مبتنی بر دهک‌بندی صرف، مجموعه‌ای از شاخص‌های درآمدی، دارایی، فعالیت‌های اقتصادی و وضعیت رفاهی افراد مورد توجه قرار می‌گیرد.

هدف از اجرای این سازوکار، شناسایی دقیق‌تر خانوارهای برخوردار و هدایت منابع حمایتی به سمت گروه‌هایی است که بیشترین نیاز را به کمک‌های معیشتی دارند.

خودرو و مسکن؛ دو معیار مهم شناسایی خانوارهای پردرآمد

در دستورالعمل جدید، برای ارزش برخی دارایی‌های ملکی و خودرو حدنصاب‌هایی تعیین شده است که قرار گرفتن در محدوده آنها می‌تواند خانوار را در گروه وسع اقتصادی بالا قرار دهد.

بر اساس معیارهای اعلام‌شده، شاخص‌های مربوط به دارایی‌های ملکی و خودرو به شرح زیر است:

نوع دارایی

حدنصاب ارزش

مجموع ارزش روز زمین مسکونی

بیش از 50 میلیارد تومان

ارزش واحد مسکونی یا زمین غیرمسکونی

بیش از 75 میلیارد تومان

مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت دوکابین

بیش از 7 میلیارد و 500 میلیون تومان

این معیارها با هدف شناسایی خانوارهایی تعیین شده‌اند که از دارایی‌های باارزش برخوردارند. با این حال، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها تنها به مالکیت خودرو و مسکن محدود نمی‌شود و سایر اطلاعات مالی و رفاهی نیز در این فرآیند بررسی خواهد شد.

گردش حساب بانکی 24 ماه گذشته زیر ذره‌بین دولت

یکی از بخش‌های مهم شیوه‌نامه جدید، استفاده از اطلاعات بانکی برای سنجش توان اقتصادی خانوارهاست. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، گردش حساب‌های بانکی افراد در 24 ماه گذشته می‌تواند در ارزیابی وضعیت مالی آنان مورد استفاده قرار گیرد.

در این سازوکار، صرفاً موجودی حساب بانکی ملاک نیست، بلکه اطلاعات مربوط به واریزی‌ها، تراکنش‌ها و منشأ مبالغ نیز اهمیت دارد.

بر اساس شیوه‌نامه، در صورتی که حجم واریزی به حساب‌های شخصی و غیرتجاری از حدنصاب‌های تعیین‌شده فراتر رود، سرپرست خانوار باید منشأ وجوه را مشخص کند. بنابراین، افرادی که مبالغ بالایی از طریق حساب شخصی دریافت می‌کنند، ممکن است برای توضیح ماهیت این تراکنش‌ها با درخواست ارائه اطلاعات روبه‌رو شوند.

البته گردش مالی بالا لزوماً به معنای درآمد یا ثروت زیاد نیست و ممکن است بخشی از تراکنش‌ها مربوط به فعالیت‌های تجاری، جابه‌جایی پول یا امور غیر درآمدی باشد؛ از این رو، بررسی منشأ و ماهیت مبالغ اهمیت دارد.

دامنه اطلاعات مورد استفاده در ارزیابی اقتصادی خانوارها به حساب‌های بانکی، خودرو و املاک محدود نمی‌شود. بر اساس ضوابط جدید، برخی دارایی‌های مالی و سرمایه‌ای نیز در فرآیند شناسایی خانوارهای برخوردار مورد توجه قرار می‌گیرند.

از جمله این شاخص‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

قرار گرفتن در میان 5 درصد دارندگان بالاترین ارزش سهام در بازار سرمایه؛

قرار گرفتن در میان 2.5 درصد دریافت‌کنندگان بالاترین مانده تسهیلات بانکی؛

اطلاعات مربوط به تراکنش‌های خریدوفروش طلا؛

ارزش دارایی‌های رمزارزی؛

داشتن کارت بازرگانی فعال.

همچنین قرار گرفتن در میان 5 درصد مشترکان پرمصرف انرژی نیز از دیگر شاخص‌های پیش‌بینی‌شده برای شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا است.

کدام دستگاه‌ها اطلاعات اقتصادی خانوارها را در اختیار دولت قرار می‌دهند؟

اجرای این شیوه‌نامه به همکاری چندین دستگاه اجرایی وابسته است. بر همین اساس، تبادل اطلاعات میان نهادهایی از جمله بانک مرکزی، سازمان امور مالیاتی، سازمان ثبت اسناد، سازمان بورس، فراجا، وزارت نیرو و وزارت نفت پیش‌بینی شده است.

همچنین سازمان امور مالیاتی موظف شده است دسترسی به اطلاعات «کارپوشه اقتصادی ایرانیان» را برای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی فراهم کند تا وضعیت درآمدی، دارایی‌ها و فعالیت‌های اقتصادی افراد با دقت بیشتری بررسی شود.

طبق برنامه اعلام‌شده، تبادل اطلاعات میان دستگاه‌های مرتبط از ابتدای سال 1406 به‌صورت ماهانه انجام خواهد شد.

آیا با داشتن خودرو یا خانه، کالابرگ قطع می‌شود؟

یکی از پرسش‌های مهم خانوارها این است که آیا مالکیت یک خودرو یا خانه به‌تنهایی موجب حذف کالابرگ خواهد شد؟

بر اساس شیوه‌نامه جدید، شاخص‌های تعیین‌شده برای گروه‌بندی اقتصادی خانوارها در نظر گرفته شده‌اند و باید در چارچوب ضوابط و اطلاعات قابل راستی‌آزمایی بررسی شوند. بنابراین، نباید هر نوع مالکیت خودرو یا مسکن را به معنای قطع قطعی کالابرگ دانست.

برای نمونه، در معیارهای اعلام‌شده، ارزش دارایی اهمیت دارد و صرف مالک بودن یک خودرو یا واحد مسکونی به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره وضعیت اقتصادی خانوار کافی نیست.

همچنین مددجویان و مستمری‌بگیران سازمان بهزیستی و کمیته امداد پس از راستی‌آزمایی، در گروه وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند.

امکان اعتراض به دهک‌بندی و وضعیت کالابرگ وجود دارد؟

در شیوه‌نامه جدید، امکان اعتراض و درخواست بازبینی برای خانوارها پیش‌بینی شده است. افرادی که نسبت به گروه اقتصادی تعیین‌شده یا اطلاعات ثبت‌شده درباره دارایی‌ها و درآمد خود اعتراض دارند، باید ابتدا اطلاعات کارپوشه اقتصادی را بررسی و در صورت نیاز اصلاح کنند.

پس از به‌روزرسانی اطلاعات، امکان ثبت درخواست بازبینی فراهم خواهد بود. برای درخواست انتقال به گروه وسع اقتصادی پایین نیز بررسی میدانی و بازدید مددکاران اجتماعی در موارد پیش‌بینی‌شده ضرورت دارد.

همچنین تغییر گروه اقتصادی هر خانوار بر اساس ضوابط اعلام‌شده حداکثر یک بار در سال امکان‌پذیر خواهد بود.

آیا کالابرگ همه خانوارهای پردرآمد حذف می‌شود؟

با وجود تعیین شاخص‌های جدید، اجرای این دستورالعمل به معنای اعلام حذف فوری و قطعی کالابرگ تمام خانوارهای برخوردار نیست. میزان حمایت و گروه‌های نهایی مشمول، به تصمیم‌های اجرایی دولت و نحوه اعمال ضوابط بستگی دارد.

در واقع، سیاست جدید دولت بر شناسایی دقیق‌تر توان اقتصادی خانوارها و بازنگری در نحوه تخصیص منابع حمایتی متمرکز است. بر همین اساس، ارزش خودرو و ملک، گردش حساب بانکی، دارایی‌های مالی و سایر شاخص‌های رفاهی در کنار یکدیگر بررسی می‌شوند.

در مجموع، خانوارهایی که از کالابرگ استفاده می‌کنند باید توجه داشته باشند که معیارهای ارزیابی وضعیت اقتصادی در حال تغییر است؛ با این حال، صرف داشتن حساب بانکی پرتراکنش، خودرو یا مسکن به معنای حذف خودکار از فهرست دریافت‌کنندگان نیست و نتیجه نهایی به بررسی اطلاعات و ضوابط اجرایی بستگی دارد.

پورمحمدی: تاکنون حتی یک نفر از یارانه‌بگیران حذف نشده است، به دنبال شناسایی نیازمندانی که اطلاعات خود را ثبت نکردند هستیم 

رییس سازمان برنامه و بودجه: 30 میلیون نفر اطلاعات خود را در پاسخ به پیام ارسالی ثبت کردند و برای هر نفر 500 هزار تومان به مبلغ کالابرگ اضافه و پرداخت شد.

حدود 15 میلیون نفر هنوز به پیام ما پاسخ نداده‌اند؛ نگرانیم که برخی فرصت یا امکان ثبت اطلاعات را نداشته باشند.

افرادی که گوشی هوشمند ندارند، از طریق دهیاری‌ها، نیروی انتظامی، بسیج و کمیته امداد شناسایی می‌شوند تا افراد نیازمند از حمایت محروم نمانند.

منابع حاصل از اصلاح مصرف حامل‌های انرژی یا شناسایی افراد برخوردار، صرفاً به افراد نیازمند اختصاص می‌یابد یا به مبلغ 500 هزار تومان کالابرگ اضافه خواهد شد.