فلاویو بولسونارو تنها سه روز پس از شکست در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، در حالی وارد میامی شد که با دستور دیوان عالی این کشور برای تحویل گذرنامه‌ها و ممنوعیت خروج از برزیل مواجه بود.

خبرگزاری مهر: خروج محرمانه فلاویو بولسونارو، نامزد شکست‌خورده انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، از این کشور و ورود او به آمریکا با حمایت حلقه نزدیک به دونالد ترامپ، ابعاد تازه‌ای از پیوند جریان راست افراطی در آمریکای لاتین با شبکه سیاسی محافظه‌کاران آمریکایی را آشکار کرده است. این سفر که با عبور از سه کشور و استفاده از خودروهای متعدد، هواپیمای خصوصی و هماهنگی‌های سیاسی انجام شد، صرفاً جابه‌جایی یک سیاستمدار شکست‌خورده نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تلاش خانواده بولسونارو برای انتقال کانون فعالیت سیاسی خود به خارج از برزیل و استفاده از نفوذ متحدان آمریکایی برای ادامه رقابت با دولت لوییز ایناسیو لولا داسیلوا است.

فلاویو بولسونارو تنها سه روز پس از شکست در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، در حالی وارد میامی شد که با دستور دیوان عالی این کشور برای تحویل گذرنامه‌ها و ممنوعیت خروج از برزیل مواجه بود. گزارش‌های منتشرشده از سوی الجزیره، وال‌استریت ژورنال و رسانه‌های آمریکایی نشان می‌دهد که خروج او با برنامه‌ریزی قبلی و حمایت مجموعه‌ای از چهره‌های نزدیک به ترامپ و خاویر میلی، رییس‌جمهور آرژانتین، انجام شده است.

عملیات محرمانه برای خروج از برزیل

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، عملیات خروج بولسونارو از دوشنبه شب آغاز شد. چهار خودروی تیره‌رنگ از محل اقامت او در برازیلیا خارج شدند و در مسیرهای متفاوتی حرکت کردند تا خبرنگاران و احتمالاً مقام‌های نظارتی نتوانند به‌راحتی تشخیص دهند او در کدام خودرو قرار دارد.

در ادامه، فلاویو به همراه همسر و دو دخترش از طریق پل بین‌المللی تانکردو نوس وارد شهر پورتو ایگواسو در آرژانتین شد. او در فرودگاه این شهر سوار یک هواپیمای خصوصی شد که متعلق به شرکت اجاره هواپیمای «بایرس فلای» بود. هواپیما پس از برخاستن از آرژانتین، در شهر گوایاکیل اکوادور برای سوخت‌گیری توقف کرد و سپس صبح چهارشنبه در فرودگاه اجرایی اوپا-لوکا در نزدیکی میامی به زمین نشست.

گزارش‌ها حاکی است که فلاویو برای ورود به آرژانتین از گذرنامه ایتالیایی خود استفاده کرده است. همچنین هنگام ورود خانواده به آمریکا، نیروهای امنیتی با استفاده از چتر تلاش کردند آنها را از دید دوربین خبرنگاران پنهان کنند.

این جزییات نشان می‌دهد خروج او نه یک سفر عادی، بلکه عملیاتی حساب‌شده برای دور زدن محدودیت‌های قضایی و جلوگیری از شناسایی مسیر حرکتش بوده است. اهمیت ماجرا زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم دستور قضایی ممنوعیت خروج، یک روز پس از انتخابات و با استناد به خطر مشخص فرار او صادر شده بود.

دخالت مستقیم حلقه ترامپ در انتقال بولسونارو

نقش شبکه نزدیک به دونالد ترامپ در این ماجرا یکی از مهم‌ترین ابعاد گزارش‌های منتشرشده است. بر اساس اطلاعات وال‌استریت ژورنال، جیسون میلر، مشاور ترامپ، در تأمین هواپیمای خصوصی مورد استفاده فلاویو نقش داشته و این اقدام با هماهنگی ادواردو بولسونارو، برادر کوچک‌تر او، انجام شده است.

ادواردو که از سال 2025 در آمریکا به سر می‌برد، طی سال‌های گذشته تلاش گسترده‌ای برای ایجاد روابط نزدیک میان خانواده بولسونارو و محافل محافظه‌کار آمریکایی انجام داده است.

نقش ترامپ نیز فراتر از حمایت سیاسی و رسانه‌ای بود. طبق گزارش‌ها، رییس‌جمهور آمریکا روز سه‌شنبه با ورود فلاویو و خانواده‌اش موافقت کرد و پس از آن مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، برای صدور مجوزهای ورود آنها اقدام کرد. خانواده بولسونارو در نهایت از طریق سازوکار «آزادی مشروط بشردوستانه» اجازه ورود به آمریکا را دریافت کردند؛ مجوزی که امکان اقامت موقت یک‌ساله را فراهم می‌کند.

ترامپ نیز در اظهاراتی ورود فلاویو به آمریکا را تأیید کرد و گفت واشنگتن به او اجازه ورود داده است. این اتفاق در ادامه سیاستی قرار می‌گیرد که دولت ترامپ پیش‌تر نیز در حمایت از خانواده بولسونارو دنبال کرده بود. سال گذشته، واشنگتن تعرفه‌های گمرکی سنگینی علیه کالاهای برزیلی اعمال کرد و این اقدام را به برخورد دولت برزیل با ژاییر بولسونارو مرتبط دانست. دولت آمریکا همچنین مقام‌های قضایی برزیل را تحریم کرد؛ مقام‌هایی که در پرونده‌های قضایی خانواده بولسونارو نقش داشتند.

به این ترتیب، اختلافات داخلی برزیل به عرصه‌ای برای اعمال فشار خارجی از سوی دولت ترامپ تبدیل شده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد واشنگتن در قبال متحدان ایدئولوژیک خود، حتی پس از شکست انتخاباتی آنها، حاضر به استفاده از ابزارهای سیاسی و اقتصادی است.

آمریکا؛ پناهگاه یا پایگاه سیاسی بولسوناریسم؟

اهمیت حضور فلاویو در آمریکا فقط به مسئله اقامت او محدود نمی‌شود. گزارش شبکه سی‌ان‌ان تأکید می‌کند که ایالات متحده به‌تدریج به پایگاه سیاسی بخشی از جریان بولسونارو تبدیل شده است؛ پایگاهی که در آن چهره‌های نزدیک به این خانواده می‌توانند ضمن دور ماندن از فشارهای قضایی برزیل، ارتباطات خود را با سیاستمداران محافظه‌کار، رسانه‌ها و حامیان مالی و سیاسی تقویت کنند.

ادواردو بولسونارو، برادر فلاویو ، از سال 2025 در آمریکا زندگی می‌کند. او پس از آنکه برای اعمال فشار بر مقام‌های قضایی برزیل از طریق مقام‌های آمریکایی تلاش کرد، در این کشور به چهار سال و دو ماه زندان محکوم شد. همچنین الکساندر راماجم، رییس پیشین دستگاه اطلاعاتی برزیل، در سپتامبر 2025 از طریق گویان از کشور خارج شد و به آمریکا رفت. او در پرونده تلاش برای تغییر نتیجه انتخابات 2022 برزیل تحت پیگرد قرار داشت و بعداً در آمریکا بازداشت و دو روز بعد آزاد شد.

در کنار این چهره‌ها، برخی مفسران و فعالان رسانه‌ای محافظه‌کار برزیلی نیز در آمریکا فعالیت می‌کنند و از رسانه‌ها، پادکست‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای انتشار روایت خود از تحولات سیاسی برزیل استفاده می‌کنند.

به اعتقاد ترزا کریستینا اشنایدر مارکس، پژوهشگر علوم سیاسی، تبعید سیاسی در عصر شبکه‌های اجتماعی دیگر به معنای انزوای سیاسی نیست؛ بلکه می‌تواند به ابزاری برای گسترش نفوذ بین‌المللی و فراملی تبدیل شود.

بر اساس این تحلیل، جریان بولسونارو سه مسیر اصلی را برای تقویت موقعیت خود در آمریکا دنبال می‌کند: تأثیرگذاری بر سیاست‌گذاران واشنگتن، استفاده از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی محافظه‌کار برای طرح ادعای سرکوب سیاسی در برزیل و بسیج جامعه مهاجران برزیلی در آمریکا.

این کشور حدود دو میلیون شهروند برزیلی را در خود جای داده و بخش قابل‌توجهی از این جامعه در انتخابات گذشته از نامزدهای راست‌گرا حمایت کرده است. فلاویو نیز در انتخابات اخیر در میان برزیلی‌های ساکن آمریکا نزدیک به 63 درصد آرای معتبر را به دست آورد. بنابراین، حضور خانواده بولسونارو در آمریکا می‌تواند به حفظ و سازمان‌دهی پایگاه اجتماعی آنها در خارج از کشور کمک کند.

ادعای سرکوب سیاسی؛ ابزار فشار بر دولت لولا

یکی از محورهای اصلی فعالیت خانواده بولسونارو در آمریکا، معرفی خود به‌عنوان قربانیان سرکوب سیاسی است. فلاویو پس از ورود به آمریکا در بیانیه‌ای سه‌صفحه‌ای، خود را «رهبر برزیل» معرفی کرد و مدعی شد که قصد فرار نداشته و برای منافع کشورش از برزیل خارج شده است. او همچنین بدون ارائه شواهد معتبر، ادعاهای مربوط به تقلب در انتخابات را تکرار کرد و وعده داد از خارج کشور رهبری مخالفان دولت لولا را بر عهده بگیرد.

این در حالی است که لولا در دور دوم انتخابات با کسب حدود 51.8 درصد آرا در برابر 48.2 درصد فلاویو پیروز شد. اختلاف آرای دو نامزد بیش از 4.4 میلیون رأی بود و نتیجه انتخابات از سوی بیش از 50 کشور و سازمان کشورهای آمریکایی به رسمیت شناخته شد. ادعاهای مربوط به اضافه شدن میلیون‌ها رأی غیرواقعی به سبد لولا نیز بر اساس اطلاعات منتشرشده، مستندات معتبری ندارد.

با این حال، ترامپ نیز از پذیرش بی‌چون‌وچرای نتیجه انتخابات خودداری کرده و بدون ارائه شواهدی، درباره سلامت روند رأی‌گیری ابراز تردید کرده است.

هدف از طرح چنین ادعاهایی، صرفاً زیر سؤال بردن نتیجه انتخابات نیست؛ بلکه تلاش برای انتقال منازعه سیاسی برزیل به سطح بین‌المللی و ایجاد فشار بر نهادهای قضایی و دولت لولاست. در ادبیات علوم سیاسی، از این روش با عنوان «اثر بومرنگ» یاد می‌شود؛ یعنی یک جریان سیاسی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات داخلی کشور خود، به حمایت و فشار متحدان خارجی متوسل می‌شود.

تناقض بزرگ جریان بولسونارو

با وجود حمایت ترامپ، راهبرد خانواده بولسونارو با تناقض‌های جدی روبه‌روست. از یک سو، آنها مدعی‌اند که از حمایت گسترده مردمی برخوردارند و فلافیو در انتخابات اخیر نزدیک به 60 میلیون رأی کسب کرده است؛ از سوی دیگر، مهم‌ترین چهره‌های این جریان یا در خارج از کشور به سر می‌برند یا با محدودیت‌های قضایی مواجه‌اند.

ژاییر بولسونارو، رییس‌جمهور پیشین و پدر فلاویو ، به دلیل پرونده تلاش برای تغییر نتیجه انتخابات 2022 به بیش از 27 سال زندان محکوم شده و تحت محدودیت قضایی قرار دارد. ادواردو نیز در آمریکا به سر می‌برد و فلافیو بلافاصله پس از شکست انتخاباتی و صدور دستور قضایی از کشور خارج شده است.

این وضعیت می‌تواند به تضعیف انسجام جریان راست برزیل نیز منجر شود. برخی رهبران این جریان ممکن است برای فاصله گرفتن از خانواده بولسونارو و کاهش هزینه‌های سیاسی و قضایی، به دنبال چهره‌های جایگزین باشند.