مصوبه جدید دولت، گروه‌بندی اقتصادی خانوارها را در سه سطح «وسع بالا، متوسط و پایین» تعریف کرده و معیارهایی از جمله دارایی، درآمد، مصرف انرژی و تسهیلات بانکی را مبنای شناسایی خانوارها قرار داده است.

خبرگزاری فارس: هیأت وزیران با تصویب شیوه‌نامه شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها، معیارهای مشخصی برای شناسایی خانوارهای برخوردار تعیین کرد.

بر اساس این مصوبه، ارزش املاک و خودرو، میزان مصرف انرژی، دارایی‌های بورسی، مانده تسهیلات بانکی، برخورداری از کارت بازرگانی و مدت حضور در خارج از کشور، از جمله شاخص‌های تعیین‌کننده در قرار گرفتن خانوارها در گروه «وسع اقتصادی بالا» خواهد بود.

این مصوبه که در جلسه 25 شهریور 1405 هیأت وزیران به تصویب رسیده و در 21 مهرماه ابلاغ شده است، خانوارهای کشور را بر اساس مجموع درآمدها و مشخصه‌های اجتماعی به سه گروه «وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین» تقسیم می‌کند. 

بر اساس ماده یک این شیوه‌نامه، ملاک‌های تعیین‌شده برای گروه وسع اقتصادی بالا به‌گونه‌ای است که برخورداری از هر یک از شرایط مقرر، می‌تواند خانوار را در این گروه قرار دهد.

خانه 75 میلیارد تومانی و خودروی 7.5 میلیارد تومانی در فهرست معیارها

بر اساس ماده یک مصوبه، خانوارهایی که مجموع ارزش زمین‌های دارای کاربری مسکونی آنها بیش از 500 میلیارد ریال، معادل 50 میلیارد تومان باشد، در گروه وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند.

همچنین ارزش هر واحد مسکونی بیش از 750 میلیارد ریال، معادل 75 میلیارد تومان، و ارزش هر زمین فاقد کاربری یا دارای کاربری غیرمسکونی بیش از همین مبلغ، از دیگر معیارهای این گروه است.

در بخش خودرو نیز مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی، در صورتی که بیش از 75 میلیارد ریال، معادل 7.5 میلیارد تومان، باشد، ملاک قرار گرفتن خانوار در گروه وسع اقتصادی بالا خواهد بود.

نکته مهم آن است که در ارزیابی املاک، مصوبه به ارزش معاملاتی موضوع ماده 64 قانون مالیات‌های مستقیم با اصلاحات بعدی استناد کرده است؛ بنابراین این مبالغ لزوماً به معنای قیمت روز بازار املاک نیست.

مصرف انرژی و دارایی بورسی؛ دو شاخص تازه در فرمول شناسایی

در شیوه‌نامه جدید، صرفاً مالکیت دارایی‌های گران‌قیمت مبنای شناسایی خانوارهای برخوردار نیست. بر اساس مصوبه، خانوارهایی که در زمره 5 درصد دارای بیشترین میزان مصرف انرژی قرار بگیرند، مشمول گروه وسع اقتصادی بالا می‌شوند.

همچنین قرار گرفتن در میان 5 درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه، بر اساس اطلاعات تشخیصی وزارت امور اقتصادی و دارایی و داده‌های سازمان بورس و اوراق بهادار، از دیگر معیارهای این گروه است.

در حوزه تسهیلات بانکی نیز خانوارهایی که در میان 2.5 درصد دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات قرار داشته باشند، بر اساس اطلاعات بانک مرکزی در گروه وسع اقتصادی بالا جای می‌گیرند.

برخورداری از کارت بازرگانی نیز در فهرست معیارهای این گروه قرار دارد. افزون بر این، افرادی که در طول یک سال بیش از 182 روز در کشور حضور نداشته باشند، طبق متن مصوبه مشمول این معیار خواهند بود.

گردش حساب، حقوق، اجاره و رمزارز چگونه بررسی می‌شود؟

ماده 2 شیوه‌نامه، سازمان امور مالیاتی کشور را موظف کرده است به اطلاعات اقتصادی هر شخص حقیقی ایرانی در کارپوشه اقتصادی ایرانیان دسترسی داشته باشد و با ترکیب این داده‌ها با سایر اطلاعات خانوار، گروه وسع اقتصادی را تعیین کند.

طبق تبصره این ماده، اطلاعات کارپوشه اقتصادی خانوار شامل اطلاعات هویتی، اعضای خانوار، محل و وضعیت سکونت از حیث مالک یا مستأجر بودن، اطلاعات درآمدی از جمله حقوق و دستمزد، درآمد مشاغل، درآمد اجاره و سود سپرده‌های بانکی، سود توزیعی سهام، اطلاعات دارایی‌ها از قبیل املاک، وسایل نقلیه، سهام و سایر اوراق بهادار و دیگر اطلاعات اقتصادی مورد تشخیص وزارت امور اقتصادی و دارایی است.

در ماده 3 نیز دستگاه‌های مختلف مکلف شده‌اند اطلاعات مورد نیاز را در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار دهند. برای نمونه، بانک مرکزی باید اطلاعات گردش حساب اشخاص حقیقی و مانده تسهیلات را ارسال کند؛ سازمان امور مالیاتی مسئول ارائه اطلاعات خودروهای لوکس، املاک لوکس و درآمدهای ثبت‌شده است و اطلاعات ارزش رمزارزها و سکوهای خریدوفروش و فروش طلا نیز از سوی ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی و وزارت اطلاعات در چارچوب جدول مصوبه دریافت می‌شود.

بر اساس جدول ماده 3، دوره ارسال اطلاعات برای شاخص‌ها یکسان نیست و متناسب با نوع داده، ماهانه، فصلی یا سالانه تعیین شده است.

اطلاعات خانوارها هر چند وقت یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود؟

بر اساس جدول ماده 3، اطلاعات گردش حساب اشخاص حقیقی از سوی بانک مرکزی با دوره ارسال سالانه و دوره بررسی زمانی 24 ماه گذشته پیش‌بینی شده است. اطلاعات مانده تسهیلات نیز به‌صورت ماهانه ارسال می‌شود.

در بخش املاک و خودروهای لوکس، اطلاعات مطابق قانون به‌صورت سالانه ارائه می‌شود. اطلاعات مصرف برق و گاز نیز در جدول مصوبه با دوره ارسال فصلی و دوره بررسی سالانه آمده است. اطلاعات مربوط به سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه نیز با دوره ارسال فصلی و بررسی سالانه تعیین شده است.

همچنین اطلاعات مربوط به میانگین ارزش رمزارزها و سکوهای خریدوفروش و فروش طلا، به‌صورت ماهانه دریافت و به‌صورت سالانه بررسی می‌شود.

اگر اطلاعات خانوار اشتباه باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

ماده 4 مصوبه امکان اعتراض به اطلاعات درج‌شده در کارپوشه اقتصادی را پیش‌بینی کرده است. اشخاص می‌توانند از طریق کارپوشه غیرتجاری نسبت به صحت اطلاعات دریافتی اعتراض کنند. اگر اعتراض به اطلاعات املاک، وسایل نقلیه، سهام و اوراق بهادار یا سایر اطلاعات ثبتی مربوط باشد، موضوع برای بررسی به دستگاه یا مرجع ارائه‌دهنده اطلاعات ارجاع می‌شود.

بر اساس این ماده، دستگاه یا مرجع مربوط موظف است ظرف یک ماه نتیجه بررسی و اصلاح اطلاعات را، در صورت لزوم، به کارپوشه اقتصادی ارسال کند. همچنین طبق ماده 5، سازمان امور مالیاتی کشور موظف است امکان تکمیل و اصلاح اطلاعات اقتصادی را از طریق خوداظهاری افراد فراهم کند.

عدم همکاری یا ارائه اطلاعات نادرست چه پیامدی دارد؟

در ماده 6، مسئولیت صحت و کامل بودن خوداظهاری اطلاعات اقتصادی بر عهده سرپرست خانوار قرار گرفته است. بر اساس این ماده، در صورت احراز عدم صحت یا کامل نبودن اطلاعات ارائه‌شده و عدم همکاری با دستگاه‌های ذی‌ربط، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌تواند مطابق ماده 10 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، پرداخت کالابرگ خانوار را تا زمان اصلاح اطلاعات متوقف کند.

ماده 7 نیز درباره حساب‌های غیرتجاری اشخاص حقیقی است. در صورتی که بر اساس اطلاعات دریافتی از بانک مرکزی و شبکه بانکی، واریزی به حساب‌های غیرتجاری شخص از حدود و آستانه‌های خانوارهای با وسع بالا تجاوز کند، شخص مکلف است از طریق کارپوشه غیرتجاری، منشأ و علت واریز را اعلام و تأییدیه تمایز واریزهای خلاف واقع را ارائه کند. 

سازمان امور مالیاتی پس از دریافت خوداظهاری، با استفاده از اطلاعات و سوابق موجود و بر اساس شاخص‌ها و معیارهای خطر، درباره موارد مشکوک بررسی و در صورت احراز عدم صحت اطلاعات، مطابق ماده 6 اقدام می‌کند.

خانوارها چند بار می‌توانند درخواست تغییر گروه بدهند؟

ماده 8 مصوبه، فرایند درخواست اصلاح گروه وسع اقتصادی را مشخص کرده است. بر اساس این ماده، سرپرست خانوار باید درخواست خود را در کارپوشه اقتصادی ایرانیان ثبت کند و تاریخ آخرین به‌روزرسانی کارپوشه نباید بیش از یک ماه با تاریخ درخواست فاصله داشته باشد.

پس از ثبت درخواست، خانوارهایی که متقاضی تغییر گروه خود به وسع اقتصادی پایین هستند، باید برای بررسی میدانی و تکمیل اطلاعات با نهادهای حمایتی و دستگاه‌های تعیین‌شده همکاری کنند. پس از استعلام مجدد اطلاعات ثبتی و بازدیدهای میدانی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اصلاح گروه اقتصادی خانوار و نتیجه آن از طریق کارپوشه اقتصادی به سرپرست خانوار اطلاع داده می‌شود.

همچنین بر اساس تبصره ماده 8، درخواست تغییر وضعیت وسع اقتصادی هر خانوار فقط یک‌بار در سال امکان‌پذیر است.

مبلغ کالابرگ هر گروه چگونه تعیین می‌شود؟

ماده 10 مصوبه تصریح می‌کند که میزان مبلغ کالابرگ هر یک از گروه‌های خانوار، بر اساس وسع اقتصادی و به پیشنهاد کارگروه موضوع ماده یک، به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید. بنابراین این شیوه‌نامه به‌خودی‌خود مبلغ کالابرگ هر گروه را تعیین نمی‌کند و برای مشخص شدن میزان حمایت مالی، تصمیم جداگانه دولت لازم است.

بر اساس ماده 11 نیز اجرای مصوبه تابع قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی مصوب 1401 خواهد بود.