به نقل از تابناک، سخنان اخیر جی دی ونس معاون رییس جمهور آمریکا درباره مذاکرات با ایران، از تغییر قابل توجهی در نحوه بیان مطالبه هسته ای واشنگتن حکایت دارد؛ تغییری که این پرسش را ایجاد کرده است که آیا آمریکا در آستانه تعدیل شروط هسته ای خود برای پایان جنگ با ایران قرار گرفته است یا خیر.

ونس در گفت وگویی با رویترز اعلام کرد که واشنگتن همچنان برای رسیدن به توافق با ایران آمادگی دارد، اما تهران باید در زمینه ظرفیت غنی سازی خود اقدامی معنادار انجام دهد. او مشخصاً با اشاره به غنی سازی 60 درصدی گفت اگر ایران واقعاً به دنبال ساخت سلاح هسته ای نیست، دلیلی برای حفظ چنین سطحی از غنی سازی وجود ندارد.

معاون رییس جمهور آمریکا تأکید کرد که واشنگتن صرفاً به دریافت وعده یا تضمین لفظی از ایران اکتفا نخواهد کرد و خواهان اقدام عملی است. به گفته ونس، ایران باید در ظرفیت غنی سازی خود کاهش معناداری ایجاد کند و آمریکا حاضر نیست کلمات را با اقدامات معاوضه کند.

این موضع از یک جهت اهمیت دارد. ونس در سخنان اخیر خود نگفت که ایران برای رسیدن به توافق باید به طور کامل از غنی سازی دست بکشد. او مطالبه آمریکا را کاهش معنادار ظرفیت غنی سازی توصیف کرد. در نتیجه، اگر مواضع پیشین واشنگتن بر حذف یا برچیدن کامل ظرفیت غنی سازی استوار بوده باشد، ادبیات جدید ونس می تواند نشانه ای از حرکت به سمت یک مطالبه محدودتر و قابل مذاکره تر تلقی شود.

لارنس نورمن خبرنگار وال استریت ژورنال ذر خصوص اظهارات ونس نوشته است: یک تغییر موضع قابل توجه دیگر در اینجا دیده می شود. ظرفیت غنی سازی ایران در حال حاضر صفر یا نزدیک به صفر است. اما ونس می گوید ایران می تواند در ظرفیت غنی سازی خود کاهش ایجاد کند. این به معنای بازسازی نوعی ظرفیت غنی سازی برای تولید اورانیوم با غنای پایین (LEU) خواهد بود.

مشخص نیست این موضوع تحت چه شرایطی خواهد بود. اما چیزی که مشخص است این است که غنی سازی صفر در کار نخواهد بود.

با این حال، نباید از این سخنان را به معنای تغییر در خط قرمز آمریکا در خصوص موضوع هسته ای ایران ارزیابی کرد.

ونس همچنان بر این موضوع تأکید دارد که ایران نباید امکان بازسازی ظرفیت هسته ای خود را داشته باشد و واشنگتن خواهان اقدام واقعی تهران است.

بنابراین، آنچه در حال حاضر تغییر کرده، بیش از آنکه به طور قطعی نشان دهنده کنار گذاشته شدن شرط غنی سازی باشد، نحوه تعریف و بیان شرط آمریکا است.

از سوی دیگر، اظهارات ونس نشان می دهد که کانال مذاکره همچنان باز است. او گفت دولت آمریکا درگیر مذاکرات است و دونالد ترامپ شخصاً مسیر مذاکرات را هدایت می کند. این در حالی است که به گفته ونس، واشنگتن همچنان درباره نحوه تصمیم گیری در تهران ابهاماتی دارد.

در همین شرایط، اظهارات رسمی قطر درباره مذاکرات ایران و آمریکا نیز قابل توجه است. وزارت خارجه قطر روز سه شنبه 14 مهر اعلام کرد که تلاش های میانجی گرانه دوحه میان واشنگتن و تهران ادامه دارد و متوقف نشده است.

ابراهیم بن سلطان الهاشمی ، مدیر اداره رسانه و ارتباطات وزارت خارجه قطر، گفت مذاکرات ادامه دارد و میان واشنگتن و تهران پیام هایی ردوبدل می شود و قطر همچنان نقش میانجی میان دو طرف را ایفا می کند. به گفته او، هدف این تلاش ها دستیابی به پیشرفتی است که بتوان بر مبنای آن مذاکرات را ادامه داد و همه موضوعات مورد نگرانی دو طرف را دربر بگیرد.

این بخش از موضع قطر از آن جهت مهم است که دوحه برخلاف برخی روایت ها، مذاکرات را پایان یافته یا متوقف شده توصیف نمی کند؛ بلکه صراحتاً از تداوم تبادل پیام میان ایران و آمریکا سخن می گوید. قطر همچنین تأکید کرده است که راه حل باید از مسیر گزینه های قابل مذاکره و با درنظرگرفتن نگرانی های هر دو طرف به دست آید.

موضع دوحه با تحولات روزهای گذشته نیز همخوانی دارد چرا که قطر در هفته های اخیر اعلام کرده بود که در کنار پاکستان برای نزدیک کردن دیدگاه های تهران و واشنگتن تلاش می کند و دیدارها و تبادل پیام ها میان طرفین ادامه داشته است.

از این منظر، کنار هم گذاشتن سخنان ونس و موضع رسمی قطر تصویر قابل توجهی ارائه می دهد: آمریکا همچنان امتیاز هسته ای مشخصی از ایران می خواهد، اما همزمان بر آمادگی برای توافق تأکید دارد؛ قطر نیز می گوید کانال های ارتباطی و میانجی گری فعال هستند.

بنابراین، اگرچه هنوز نمی توان گفت واشنگتن از مطالبه اصلی خود درباره محدود کردن توان هسته ای ایران عقب نشینی کرده است، اما ادبیات جدید ونس نسبت به یک مطالبه حداکثری، فضای بیشتری برای تفسیر کاهش ظرفیت غنی سازی به عنوان موضوعی قابل مذاکره ایجاد می کند. به ویژه آنکه او به جای تأکید صرف بر یک فرمول نهایی، از اقدام معنادار و کاهش ظرفیت غنی سازی سخن گفته است.

از سوی دیگر، تأکید قطر بر ادامه مذاکرات و تبادل پیام میان تهران و واشنگتن نشان می دهد که کانال دیپلماتیک، دست کم در سطح میانجی گری، همچنان فعال است. در چنین شرایطی، تعیین کننده ترین موضوع برای مشخص شدن میزان انعطاف آمریکا، نه صرفاً سخنان اخیر ونس، بلکه مفاد پیشنهادها و پاسخ های ردوبدل شده میان تهران و واشنگتن خواهد بود؛ زیرا مشخص می کند کاهش معنادار ظرفیت غنی سازی دقیقاً به چه سطح، چه محدودیت هایی و برای چه مدت اشاره دارد.

در همین چارچوب، سفر اسکندر مؤمنی وزیر کشور ایران به دوحه نیز از اهمیت برخوردار است. مؤمنی پس از دیدار با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر، این گفت وگو را خوب و سازنده توصیف کرد و گفت پیام ها و موضوعاتی را که رییس جمهور ایران بر طرح آنها تأکید کرده بود، به امیر قطر منتقل کرده است.

او همچنین از طرح دیدگاه ها و پیشنهادهایی درباره تحولات منطقه خبر داد و گفت این موارد را پس از بازگشت به تهران به اطلاع رییس جمهور خواهد رساند. مؤمنی همچنین در دیدار با وزیر کشور قطر درباره مسائل دوجانبه و منطقه ای گفت وگو کرد و از تشکیل یک کارگروه مشترک میان دو وزارتخانه برای پیگیری توافقات خبر داد.

این اظهارات در کنار تأکید دوحه بر ادامه تماس ها و تبادل پیام میان تهران و واشنگتن، نشان می دهد که رایزنی های منطقه ای پیرامون کاهش تنش و فراهم کردن زمینه برای پیشرفت مذاکرات همچنان در جریان است.