پهپادها با برخورداری از قابلیت اجرای مأموریت‌های دقیق با هزینه‌ای نسبتاً پایین، به یکی از عناصر اصلی نبردهای مدرن تبدیل شده‌اند.

به گزارش ایسنا، پهپادها در قلب نبردهای مدرن قرار گرفته‌اند و به لطف توانایی خود در اجرای مأموریت‌های دقیق با هزینه‌ای نسبتاً پایین، در حال بازتعریف موازنه قدرت هستند. با پیشرفت فناوری‌های مربوط به این تجهیزات، رقابت برای تولید، توسعه و مقابله با آن‌ها به اولویتی برای ارتش‌های جهان، به‌ویژه با توجه به گسترش استفاده از پهپادها در درگیری‌های دریایی و هوایی، تبدیل شده است.

بر اساس گزارش شبکه خبری العربی، اما زمانی که یک پهپاد با هزینه تولیدی چند هزار دلار با پهپاد دیگری به ارزش 50 میلیون دلار مواجه می‌شود، چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ این تناقض در مقایسه پهپاد ایرانی «شاهد» با پهپاد آمریکایی «ام‌کیو-9 ریپر» در چارچوب رویارویی‌ها در اطراف تنگه هرمز، به‌وضوح نمایان می‌شود.

«شاهد»؛ پهپادی کم‌هزینه برای فرسوده کردن پدافند هوایی

پهپادهای «شاهد» از جمله مهم‌ترین پهپادهای ایرانی به شمار می‌روند و تهران چندین نسخه از آن‌ها را با قابلیت‌ها و مأموریت‌های متفاوت توسعه داده است.

هزینه تولید برخی مدل‌های این پهپادها بین 20 تا 50 هزار دلار متغیر است. برآوردها نشان می‌دهد که این هزینه در برخی موارد ممکن است به حدود 7 هزار دلار نیز کاهش یابد.

تناقض اقتصادی تنها به هزینه تولید این پهپادها محدود نمی‌شود، بلکه ابزارهای مقابله با آن‌ها را نیز دربرمی‌گیرد؛ برای مثال، رهگیری یک پهپاد کم‌هزینه با استفاده از موشک سامانه «پاتریوت» ممکن است به صرف میلیون‌ها دلار نیاز داشته باشد.

این معادله، چالش بزرگی را پیش روی سامانه‌های پدافند هوایی، حتی سامانه‌های پیشرفته از نظر فناوری ایجاد می‌کند؛ زیرا تکرار عملیات رهگیری می‌تواند به فرسایش ذخایر مهمات و منابع منجر شود.

صنعت تولید پهپادهای «شاهد» نیز ظاهراً از زنجیره‌های تأمین جهانی جدا نیست. بر اساس تحقیقی که روزنامه «وال‌ استریت ژورنال» منتشر کرده است، ایران از قطعات، موتورها، تجهیزات الکترونیکی و قطعات یدکی با منشأ چینی بهره برده است؛ موضوعی که به تقویت توانمندی‌های ایران در تولید و توسعه این پهپادها کمک کرده است.

«شاهد-136» یکی از رایج‌ترین نسخه‌های این خانواده به شمار می‌رود. وزن این پهپاد حدود 200 کیلوگرم است و در مقایسه با برخی مدل‌های دیگر، از برد پروازی بیشتری برخوردار است.

ایران از این پهپاد در اجرای حملات دوربرد استفاده کرده است؛ اقدامی در چارچوب راهبردی که هدف آن گسترش گزینه‌های تهاجمی و کاهش اتکا به موشک‌های بالستیک در برخی مأموریت‌هاست.

«ریپر»؛ برتری فنی با هزینه‌ای سنگین

در مقابل، پهپاد آمریکایی «ام‌کیو-9 ریپر» قرار دارد که شرکت «جنرال اتمیکس» آن را با تکیه بر تجربه پیشین به‌ دست‌ آمده از پهپاد «پریدیتور» توسعه داده است.

شاهد ایرانی در برابر ریپر آمریکایی؛ پهپادها چگونه قواعد جنگ را تغییر می‌دهند؟

«ریپر» نمونه‌ای کاملاً متفاوت از نظر رویکرد عملیاتی است. این پهپاد برای اجرای مأموریت‌های شناسایی، نظارت و حمله طراحی شده و از تجهیزات حسگر پیشرفته و قابلیت حمل تسلیحات دقیق بهره می‌برد.

بر اساس برآوردهای رایج، هزینه هر فروند از این پهپاد به حدود 50 میلیون دلار می‌رسد. این پهپاد می‌تواند ساعت‌ها در آسمان پرواز کند و مأموریت‌های پیچیده‌ای را در محیط‌های عملیاتی مختلف به انجام برساند. این برتری فنی، قابلیت‌های گسترده‌ای در زمینه جمع‌آوری اطلاعات، شناسایی اهداف و اجرای حملات در اختیار آن قرار می‌دهد.

در چارچوب عملیات مرتبط با تنگه هرمز، استفاده از «ریپر» با تلاش‌ها برای تقویت نظارت هوایی و تحمیل برتری فنی آمریکا در منطقه‌ای راهبردی همراه بوده است؛ منطقه‌ای که بخش مهمی از عرضه جهانی انرژی از آن عبور می‌کند.

با این حال، در اختیار داشتن یک پهپاد پیشرفته لزوماً به معنای توانایی فعالیت ایمن آن در تمامی محیط‌های جنگی نیست. بر اساس گزارشی از روزنامه «واشنگتن پست»، ارتش آمریکا حدود یک‌چهارم پهپادهای «ریپر» خود را در اطراف تنگه هرمز از دست داده است؛ خسارت‌هایی که درباره کارآمدی به‌کارگیری این نوع پهپادها در مواجهه با پدافند هوایی دشمن، پرسش‌هایی را مطرح کرده است.

یکی از توضیحات مطرح‌شده درباره این موضوع، به ماهیت عملکرد «ریپر» مربوط می‌شود؛ پهپادی که با سرعت نسبتاً پایینی پرواز می‌کند و ممکن است در ارتفاعاتی فعالیت داشته باشد که در شرایط خاص، آن را در معرض شناسایی و هدف قرار گرفتن قرار دهد.

در مقابل، پهپادهای کم‌هزینه‌ای مانند «شاهد» امکان اجرای حملات مکرر با شمار زیادی از پهپادها را فراهم می‌کنند؛ موضوعی که فشار بر سامانه‌های پدافند هوایی را افزایش داده و هزینه مقابله با آن‌ها را بالا می‌برد.