رهگیری و انهدام پیاپی پهپادهای آمریکایی در آسمان جنوب ایران، به‌ویژه در محدوده راهبردی تنگه هرمز و جزیره قشم، بیش از آنکه مجموعه‌ای از رخدادهای منفرد نظامی باشد، می‌تواند نشانه‌ای از تغییر در توان و شیوه عملکرد پدافند هوایی کشور تلقی شود.

در روزهای اخیر سپاه و ارتش از انهدام پهپادهایی از خانواده MQ-1 و MQ-9 خبر داده‌اند؛ پرنده‌هایی که به دلیل مداومت پروازی، تجهیزات شناسایی و مراقبتی و قابلیت فعالیت در مأموریت‌های اطلاعاتی و رزمی و پنهانکاری، از ابزارهای مهم عملیات هوایی بدون‌سرنشین آمریکا محسوب می‌شوند.

اما پیام مهم‌تر را باید در چگونگی رهگیری این پرنده‌ها جست‌وجو کرد.

نخستین نکته، افزایش توان کشف و رهگیری اهداف بدون‌سرنشین است. در نبرد با پهپادها، صرف داشتن موشک یا سامانه آتش کافی نیست؛ زنجیره‌ای از کشف، شناسایی، رهگیری، انتقال داده، تصمیم‌گیری و در نهایت درگیری باید در زمانی کوتاه و با کمترین خطا عمل کند. تکرار عملیات موفق می‌تواند نشانه‌ای از بهبود عملکرد این زنجیره باشد.

دومین نکته، تغییر و به‌روزرسانی تاکتیک‌های پدافندی است. تجربه هر درگیری واقعی، اطلاعات ارزشمندی درباره مسیرهای نفوذ، ارتفاع و الگوی پرواز، جنگ الکترونیک و شیوه عملکرد پرنده‌های مهاجم در اختیار مدافع قرار می‌دهد. تبدیل سریع این تجربه‌ها به تاکتیک‌های تازه و عملیاتی، یکی از عوامل تعیین‌کننده در افزایش کارایی پدافند است.

نکته سوم، ورود سامانه‌ها و روش‌های نوین به میدان است. در اطلاعیه‌های منتشرشده درباره برخی از این رهگیری‌ها بر استفاده از «سامانه نوین پدافند پیشرفته» تأکید شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت‌های جدید پدافندی کشور در محیط عملیاتی واقعی در حال استفاده است.

اما شاید مهم‌ترین پیام این رخدادها، نقش شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور باشد.

پدافند مؤثر امروز حاصل عملکرد یک سامانه منفرد نیست؛ مجموعه‌ای از رادارها، حسگرها، سامانه‌های فرماندهی و کنترل و یگان‌های درگیرشونده باید اطلاعات خود را در یک شبکه مشترک به اشتراک بگذارند. اعلام انجام برخی از رهگیری‌های اخیر «تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور» نشان می‌دهد هماهنگی شبکه‌ای در این عملیات جایگاهی محوری داشته است.

جنوب ایران و به‌خصوص تنگه هرمز نیز یک جغرافیای معمولی نیست. حجم بالای تردد دریایی و هوایی و اهمیت راهبردی این آبراه باعث می‌شود مراقبت مستمر از آسمان آن از پیچیده‌ترین مأموریت‌های پدافندی باشد.

در نهایت، آزمون اصلی هر سامانه پدافندی نه رزمایش، بلکه میدان واقعی است؛ جایی که زمان واکنش کوتاه، اطلاعات ناقص و شرایط عملیاتی پیچیده است. تکرار رهگیری‌های موفق در جنوب، در صورت تأیید مستقل جزییات هر مورد، داده مهمی برای ارزیابی روند تحول پدافند هوایی ایران خواهد بود.

در کنار این مؤلفه‌ها، بررسی دقیق رجیستر و سوابق پهپادهای منهدم‌شده، زمان ورود آن‌ها به خدمت و سازمان یا یگان به‌کارگیرنده‌شان نیز می‌تواند تصویر روشن‌تری از ابعاد این تقابل ارائه کند.

تطبیق این اطلاعات با سوابق عملیاتی هر پرنده، مشخص خواهد کرد که پهپادهای از دست‌رفته از کدام بخش ناوگان عملیاتی آمریکا تأمین شده‌اند و تداوم این روند تا چه اندازه می‌تواند بر موجودی و ذخایر عملیاتی این ناوگان فشار وارد کند؛ موضوعی که برای ارزیابی آثار واقعی این انهدام‌ها، فراتر از تعداد پهپادهای ساقط‌شده، اهمیت دارد.