در روزهای اخیر، همزمان با افزایش فشارهای سیاسی آژانس، جلوگیری از حضور رییس سازمان انرژی اتمی ایران در وین و تهدیدهای تازه ترامپ و نتانیاهو درباره «کوه کلنگ»، موجی از اظهارات داخلی درباره خروج از NPT به راه افتاده است. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر، از آماده‌شدن طرح سه‌فوریتی خروج و امضای آن توسط شماری از نمایندگان خبر داده است. همچنین جمعی از نمایندگان مجلس در بیانیه‌ای که میثم ظهوریان، نماینده مشهد، منتشر کرد، صریحاً اعلام کردند: «وقت خروج ایران از NPT فرا رسیده است.» روزنامه کیهان هم صریح‌ترین موضع رسانه‌ای را در حمایت از خروج اتخاذ کرده است. در سطح ائمه جمعه، محسن حیدری در اهواز و حسین مظفری در قزوین خواستار بازنگری در ادامه عضویت شده‌اند. محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز هشدار داده اقدامات مخرب آژانس، کشورها را به‌سوی خروج از NPT سوق می‌دهد.

در ظاهر، این مواضع پاسخی انقلابی و بازدارنده به دشمن تلقی می‌شود؛ اما با کنار هم گذاشتن قطعات صحنه، تصویر نگران‌کننده دیگری شکل می‌گیرد. آمریکا و اسراییل عامدانه فضای سیاسی ایران را تحریک می‌کنند تا ایران با زبان خود، ادعانامه حملات بعدی آنان را تکمیل کند.

تل‌آویو برای حمله مجدد، فقط به اطلاعات ماهواره‌ای و گزارش‌های آژانس نیاز ندارد؛ به شواهدی برای اثبات ادعای خود درباره تصمیم ایران به ساخت سلاح هسته‌ای نیز احتیاج دارد. به مجموعه‌ای از جملات مقامات، نمایندگان و رسانه‌های ایرانی که بتوان آن‌ها را در شورای امنیت، کنگره آمریکا و رسانه‌های جهان به‌عنوان نشانه تصمیم تهران برای عبور از آستانه هسته‌ای عرضه کرد. وقتی ترامپ از رصد کوه کلنگ و احتمال حمله دوباره سخن می‌گوید، نتانیاهو مدعی تلاش ایران برای بازسازی ظرفیت هسته‌ای می‌شود و آمریکا مانع حضور محمد اسلامی در وین می‌شود، نباید همه این رفتارها را صرفاً فشار علیه ایران دانست. بخشی از این عملیات، مهندسی واکنش تهران است.

هدف، هل‌دادن فضای داخلی ایران به سمت تولید ادبیات رادیکال درباره آزمایش بمب، تغییر دکترین هسته‌ای و خروج فوری از NPT است. متأسفانه بخشی از جریان سیاسی و رسانه‌ای داخل، دقیقاً در همین زمین بازی می‌کند؛ گویی هرچه جمله تندتر باشد، موضع انقلابی‌تر و هرچه تهدید بزرگ‌تر باشد، بازدارندگی بیشتر است. درحالی‌که در سیاست امنیتی، جمله‌ای که برای مصرف داخلی گفته می‌شود، ممکن است فردا به پیوست حقوقی بمب‌های دشمن تبدیل شود.

لحظه خروج چه زمانی است؟

لحظه خروج از NPT، لحظه‌ای است که سلاح هسته‌ای ساخته و آزمایش شده باشد. پیش از آن، اعلام خروج چیزی جز آش نخورده و دهان سوخته نیست. ایران تمام هزینه‌های سیاسی، حقوقی و امنیتی یک کشور هسته‌ای را می‌پردازد، بی‌آن‌که از بازدارندگی واقعی سلاح هسته‌ای برخوردار شده باشد.

خروج پیش از رسیدن به نقطه بازدارندگی، نه نمایش قدرت، بلکه افشای زودهنگام تصمیم و دادن فرصت اقدام به دشمن است. این اقدام یک شمارش معکوس رسمی ایجاد می‌کند و شورای امنیت را درگیر می‌سازد، آژانس را از یک نهاد متهم به جاسوسی به مدعی «مهار اشاعه» تبدیل می‌کند و آمریکا را قادر می‌سازد حمله بعدی خود را نه ادامه جنگ علیه ایران، بلکه اقدامی برای جلوگیری از گسترش سلاح هسته‌ای معرفی کند. گزینه‌ای به اهمیت خروج از NPT نباید با بیانیه، مصاحبه و نطق پیش‌خور شود. اگر چنین تصمیمی روزی اتخاذ شد، دشمن نباید از ماه‌ها قبل زمان، جهت و منطق آن را از زبان مسئولان ایرانی شنیده باشد.

هدیه‌ای که به واشنگتن داده می‌شود

تا امروز یکی از مهم‌ترین موانع آمریکا در شورای امنیت، مواضع روسیه و چین بوده است. مسکو و پکن با این استدلال از ایران حمایت کرده‌اند که تهران عضو NPT است، حق برخورداری از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای دارد و آمریکا خود با خروج از برجام و حمله نظامی، بحران را ایجاد کرده است.

خروج رسمی ایران، بخش مهمی از این استدلال را می‌سوزاند. روسیه و چین مخالف یک‌جانبه‌گرایی آمریکا هستند، اما مدافع فروپاشی نظام منع اشاعه نیستند. خروج ایران احتمالاً استفاده آن‌ها از حق وتو در قطعنامه‌های بعدی را منتفی یا دست‌کم بسیار دشوار می‌کند. در آن صورت، مناقشه از «ایران در برابر آمریکا و اسراییل» به «ایران در برابر نظام جهانی منع اشاعه» تغییر صورت خواهد داد.

این دقیقاً همان تغییری است که نتانیاهو می‌خواهد. اسراییل سال‌ها تلاش کرده مسئله ایران را از یک اختلاف سیاسی به تهدیدی برای امنیت جهانی تبدیل کند. خروج تهران از NPT، بدون آن‌که بازدارندگی هسته‌ای واقعی به دست آمده باشد، این پروژه را رایگان تکمیل می‌کند.

وضعیت خاکستری؛ کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر

واقعیت آن است که ایران طی حدود 15 ماه گذشته، عملاً بخش اصلی تعهدات پادمانی خود را اجرا نکرده است. دسترسی آژانس به تأسیسات اصلی محدود یا متوقف شده، اطلاعات لازم درباره ذخایر و فعالیت‌ها در اختیار بازرسان قرار نگرفته و دید نظارتی آژانس به‌شدت کاهش یافته است. 

ایران بدون اعلام رسمی و پرهزینه خروج، بخش مهمی از نتیجه عملی آن را به دست آورده است: آژانس دسترسی سابق را ندارد، اما تهران همچنان از پوشش حقوقی عضویت در NPT و حمایت سیاسی روسیه و چین برخوردار است. خروج رسمی، این وضعیت خاکستری مفید را نابود می‌کند؛ بدون آن‌که امتیاز راهبردی تازه‌ای بسازد.

چرا باید چیزی را که اکنون با هزینه محدود در اختیار داریم، با پرداخت حداکثری هزینه سیاسی و امنیتی رسمی کنیم؟ چرا باید ابهامی را که محاسبات دشمن را دشوار کرده، به یک اعلام رسمی و قابل استناد تبدیل کنیم؟

از حمله متعارف تا ساختن مجوز حمله هسته‌ای

خطر فقط حمله دوباره به تأسیسات هسته‌ای نیست. آمریکا و اسراییل می‌توانند خروج ایران، اظهارات درباره ساخت بمب و تهدید به آزمایش هسته‌ای را به زنجیره‌ای تبلیغاتی تبدیل کنند که در نهایت حتی زمینه سیاسی و روانی حمله هسته‌ای محدود به مراکز زیرزمینی، از جمله کوه کلنگ، را فراهم کند.

خروج از NPT به‌لحاظ حقوقی مجوز حمله هسته‌ای نیست؛ اما سیاست قدرت را صرفاً متون حقوقی اداره نمی‌کنند. آمریکا پیش از هر تجاوز، ابتدا برای آن روایت مشروعیت می‌سازد. اگر ایران به‌عنوان کشوری معرفی شود که از NPT خارج شده، بازرسان را کنار گذاشته، از آزمایش بمب سخن گفته و به‌سوی تسلیحاتی‌شدن حرکت می‌کند، آمریکا خواهد کوشید حمله به تأسیسات عمیق و زیرزمینی را آخرین گزینه برای جلوگیری از یک تهدید فوری جا بزند. در چنین وضعیتی، سخنان تند داخلی دیگر مصرف داخلی ندارند؛ بخشی از پرونده توجیهی پنتاگون خواهند بود.

 بازدارندگی با تند حرف‌زدن ساخته نمی‌شود. گاهی سکوت، ابهام و پنهان نگه‌داشتن زمان تصمیم، بسیار رادیکال‌تر و مؤثرتر از تهدیدهای هیجانی است. کسی که پیش از دسترسی به سلاح از خروج سخن می‌گوید، دشمن را نمی‌ترساند؛ او را برای اقدام پیش‌دستانه هوشیار و مجهز می‌کند. ضمن آن‌که نمی‌توان نادیده گرفت برخی جریان‌ها، این موضوع راهبردی را نه از منظر امنیت ملی، بلکه برای کسب امتیاز، تولید دوقطبی و بهره‌برداری در رقابت‌های سیاست داخلی مطرح می‌کنند.

امروز آمریکا و اسراییل می‌کوشند ایران را وادار کنند از وضعیت خاکستری خارج شود، حمایت روسیه و چین را از دست بدهد، خود را در جایگاه متهم قرار دهد و برای حمله بعدی دشمن سند تولید کند. تأسف‌بار آن‌که برخی در داخل، با تصور نمایش اقتدار، دقیقاً همان جملاتی را بر زبان می‌آورند که اتاق جنگ روانی نتانیاهو به آن نیاز دارد. لحظه خروج، لحظه‌ای است که سلاح ساخته و آزمایش شده باشد؛ نه زمانی که دشمن هنوز فرصت دارد پیش از رسیدن ایران به بازدارندگی، حمله کند.

روزنامه خراسان