به نقل از همشهری آنلاین، ارزش واقعی این نوع کشفیات فقط در تعداد یا جنس سکه های داخل کوزه ها نیست. واقعیت این است که برای باستان شناسان حتی خود ظرف، محل دفن، ترتیب قرار گرفتن سکه ها و رابطه آنها با معماری اطراف نیز بخشی از سند تاریخی محسوب می شوند و می توانند اطلاعات ارزشمندی درباره یک دوره تاریخی خاص ارائه دهند.

کشف یک کوزه قدیمی در جریان حفاری های باستان شناسی همیشه به معنای یافتن یک ظرف سفالی معمولی نیست. گاهی درون همین ظروف ساده، ثروتی پنهان شده که صدها یا حتی هزاران سال زیر خاک باقی مانده است؛ مجموعه هایی از سکه که نه تنها از نظر ارزش مادی اهمیت دارند، بلکه اطلاعاتی کم نظیر درباره اقتصاد، تجارت، جنگ، ناامنی و زندگی روزمره جوامع گذشته در اختیار باستان شناسان می گذارند. در سال های اخیر، چند کشف چشمگیر از این جنس در خاورمیانه و اروپا اتفاق افتاده اند.

به گزارش فرادید؛ در فهرست زیر پنج کشف باستان شناسی جذاب را انتخاب کرده ایم که بین سال های 2020 تا 2025 انجام شده اند و در آنها سکه های قدیمی درون کوزه، خمره یا ظرف سفالی قرار داشتند.

در سپتامبر 2021، دانیل لودین، باستان شناس آماتور، در نزدیکی قلعه وایلدنشتاین در منطقه بوبندورف سوییس با سیگنال قدرتمندی از دستگاه فلزیابش مواجه شد. چند سکه و قطعات سفال نخستین نشانه ها بودند، اما بررسی بیشتر نشان داد که زیر خاک یک کوزه سفالی بزرگ قرار دارد. باستان شناسان پس از انتقال آن به آزمایشگاه، در مجموع 1290 سکه رومی را درون ظرف شناسایی کردند. همه این سکه ها متعلق به دوره فرمانروایی کنستانتین بزرگ، یعنی حدود 306 تا 337 میلادی بودند و جدیدترین آنها به حدود سال های 332 تا 335 میلادی تعلق داشتند.

اما عجیب ترین بخش کشف چیزی نبود که انتظارش را داشتند: تصویربرداری سی تی از کل توده خاک و کوزه نشان داد که سکه ها به دو بخش تقسیم شده اند و میان آنها قطعه ای از پوست گاو قرار گرفته است. علت این جداسازی هنوز مشخص نیست. از آنجا که دفن این مجموعه در دوره ای نسبتاً آرام و باثبات از حکومت کنستانتین رخ داده، فرضیه معمول پنهان کردن پول در هنگام جنگ و بحران چندان قانع کننده نیست. پژوهشگران احتمال داده اند که این مجموعه ممکن است نوعی نذر، قربانی آیینی یا سپرده مرتبط با مرز میان چند ملک رومی بوده باشد. ارزش کل سکه ها تقریباً معادل دستمزد دو ماه یک سرباز رومی برآورد شده است.

در فوریه 2021، تیم باستان شناسی محلی در محوطه باستانی ملیحه در امارت شارجه، کوزه ای سفالی با وزن حدود 9 کیلوگرم کشف کرد. هنگامی که ظرف در آزمایشگاه سازمان باستان شناسی شارجه گشوده شد، مشخص شد که پر از سکه های نقره است. در مجموع 409 سکه به دست آمد که هرکدام حدود 16 تا 17 گرم وزن داشتند و قدمت آنها به حدود سده سوم پیش از میلاد بازمی گردد.

این مجموعه از نظر تاریخ اقتصادی شبه جزیره عربستان اهمیت ویژه ای دارد. سکه ها در ملیحه ضرب و در همان منطقه در گردش بوده اند و طرح بسیاری از آنها از سکه های دوره اسکندر مقدونی و جانشینان سلوکی او الهام گرفته است. برخی نمونه ها تصویر هرکول و زئوس و نوشته های یونانی دارند، در حالی که در نمونه های متأخرتر نوشته هایی به خط آرامی دیده می شود. 387 سکه از نوعی قالب یک رو و 22 سکه از قالب دورو ساخته شده بودند. این مجموعه یکی از مهم ترین گنجینه های شناخته شده از این نوع در منطقه خلیج فارس به شمار می رود.

در تابستان سال 2020، دو نوجوان داوطلب که در یک کاوش باستان شناسی در منطقه یبنه شرکت داشتند، به کشفی بسیار غیرعادی رسیدند: کوزه ای سفالی که درون آن 425 سکه یا قطعه سکه طلای خالص قرار داشت. این مجموعه حدود 1100 سال قدمت دارد و بیشتر سکه ها به دوره خلافت عباسی، به ویژه اواخر سده نهم میلادی، تعلق دارند. باستان شناسان معتقدند ظرف عمداً در زمین دفن شده بود و حتی با میخی محکم شده بود تا جابه جا نشود.

این گنج حدود 845 گرم طلای خالص داشت و از نظر قدرت خرید در آن دوره ثروتی بسیار قابل توجه محسوب می شد. نکته جالب دیگر وجود حدود 270 قطعه بریده شده از سکه های طلاست؛ یعنی سکه ها گاهی عمداً به قطعات کوچک تر تقسیم می شدند تا برای پرداخت های خرد مورد استفاده قرار گیرند. در میان این مجموعه همچنین قطعه ای از یک سکه طلای بیزانسی متعلق به امپراتور تئوفیلوس دیده شد؛ چیزی که شواهدی مادی از ارتباط اقتصادی و تجاری میان جهان عباسی و امپراتوری بیزانس در اختیار پژوهشگران قرار می دهد.

در سال 2024، زنی هنگام قدم زدن در منطقه کوتنهورا در جمهوری چک متوجه یک سکه در خاک شد. بررسی های بعدی باستان شناسان به کشف بیش از 2150 سکه نقره قرون وسطایی انجامید؛ مجموعه ای که در ابتدا داخل یک ظرف سفالی قرار داشته است. بخش عمده ظرف بر اثر شخم زدن زمین از بین رفته بود و تنها قسمت پایینی آن باقی مانده بود، اما سکه ها همچنان به صورت متراکم در محل دفن خود حفظ شده بودند. مؤسسه باستان شناسی آکادمی علوم جمهوری چک این کشف را یکی از مهم ترین کشفیات سکه ای دهه اخیر در این کشور دانسته است.

این سکه ها عمدتاً دناریوس های نقره ای هستند و تاکنون نمونه هایی از دوره سه فرمانروای دودمان پرژمیسل شناسایی شده است: وراتیسلاو دوم، برژتیسلاو دوم و بوریووی دوم، متعلق به حدود سال های 1085 تا 1107 میلادی. پژوهشگران معتقدند گنجینه در ربع نخست سده دوازدهم، در دوره ای از کشمکش های شدید سیاسی بر سر تاج وتخت بوهم دفن شده است. مقدار سکه ها برای یک فرد عادی ثروتی فوق العاده بوده و احتمال داده شده که ممکن است سرمایه فردی ثروتمند، غنیمت جنگی یا حتی پولی مرتبط با نیروهای نظامی بوده باشد.

در سال 2025، کاوش های مؤسسه ملی پژوهش های باستان شناسی پیشگیرانه فرانسه در روستای سنون در شمال شرق فرانسه به کشفی بسیار بزرگ تر رسید. باستان شناسان در یک محله مسکونی از یک شهر باستانی گالوـرومی، سه ذخیره بزرگ سکه را پیدا کردند که درون ظروف بزرگ سفالی، از جمله خمره ها یا آمفوراها قرار داده شده بودند. بر اساس بررسی های اولیه، دو ظرف به ترتیب حدود 23 تا 24 هزار و 18 تا 19 هزار سکه در خود داشته اند و ظرف سوم در دوران باستان خالی شده بود. در مجموع احتمال وجود بیش از 40 هزار سکه مطرح شده است.

آنچه این کشف را از بسیاری از گنجینه های سکه ای رومی متمایز می کند، نحوه قرارگیری ظروف است. آنها با دقت در گودال هایی در کف خانه ها دفن شده بودند و شواهد باستان شناسی نشان می دهد که احتمالاً برای مدت طولانی مورد استفاده قرار می گرفتند؛ یعنی صاحب یا صاحبان آنها می توانستند به تدریج سکه به آنها اضافه کنند یا از آنها بردارند. بنابراین باستان شناسان این احتمال را مطرح کرده اند که این ظروف صرفاً گنجینه هایی اضطراری برای دوران جنگ نبوده اند، بلکه نوعی ذخیره مالی بلندمدت در داخل خانه، شاید متعلق به خانواده ای مرفه، صنعتگران یا بازرگانان بوده اند. بیشتر سکه های بررسی شده تاکنون متعلق به اواخر سده سوم و اوایل سده چهارم میلادی هستند.