به نقل از همشهری،وقوع زمین لرزه ای به بزرگای 3.8 در جنوب جاجرود در بامداد 9 شهریور 1405، بار دیگر توجه ها را به لرزه خیزی شرق تهران جلب کرد؛ منطقه ای که به گفته مهدی زارع، استاد پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله، طی سه دهه اخیر نسبت به غرب پایتخت زمین لرزه های کوچک بیشتری را تجربه کرده است.

مهدی زارع با اشاره به ثبت 9 زمین لرزه با بزرگای بیش از 3 در شرق تهران از ابتدای سال جاری، تأکید می کند که وقوع این رخدادهای کوچک به تنهایی به معنای نزدیک بودن یک زلزله بزرگ نیست، اما در کنار پیشینه تاریخی منطقه، وجود گسل های فعال و تغییرات تنش، ضرورت پایش مستمر و آمادگی در برابر زلزله را جدی تر می کند.

زارع درباره زمین لرزه 3.8 بامداد 9 شهریور در جنوب جاجرود با اشاره به وضعیت لرزه خیزی شرق تهران می گوید: شرق تهران یکی از لرزه خیزترین پهنه های اطراف پایتخت است و طی سه دهه اخیر، مشخصاً نسبت به غرب تهران، لرزه خیزی بیشتری داشته است؛ به این معنا که زمین لرزه های کوچک بیشتری در این محدوده ثبت و گزارش شده اند.

او ادامه می دهد: زمین لرزه بامداد 9 شهریور، نهمین زمین لرزه با بزرگای بیش از 3 در مدت 164 روز از ابتدای سال 1405 در شرق تهران محسوب می شود. فعالیت های لرزه ای در این منطقه، به ویژه در محدوده شهرهای پردیس، بومهن، رودهن و دماوند، طی سال های اخیر قابل توجه بوده است.

زارع با اشاره به یکی از مهم ترین رخدادهای لرزه ای اخیر این منطقه توضیح می دهد: از جمله مهم ترین زمین لرزه های شرق تهران، رخداد 22 اردیبهشت با بزرگای 4.6 در پردیس بود که نشان دهنده فعال بودن پهنه لرزه ای شرق پایتخت است.

این استاد پژوهشگاه زلزله شناسی در ادامه با اشاره به ساختارهای گسلی منطقه می گوید: در شمال شرق تهران، گسل مشا قرار دارد؛ سامانه ای امتدادلغز مورب و چپ گرد که بیش از 200 کیلومتر طول دارد و در محل روستای کلان، گسل شمال تهران را قطع می کند.

او ادامه می دهد: سامانه گسل مشا از سه قطعه تشکیل شده است؛ قطعه شرقی از فیروزکوه تا کلان، قطعه مرکزی از کلان تا شهرستانک و قطعه غربی از شمال شهرستانک تا زیاران در استان البرز امتداد دارد.

زارع با اشاره به سابقه تاریخی فعالیت این گسل بیان می کند: زمین لرزه تاریخی سال 1830 با بزرگای برآوردی حدود 7 و همچنین زمین لرزه 5.1 سال 2020، هر دو به قطعه شرقی گسل مشا مربوط بودند و تهران را نیز به لرزه درآوردند.

به گفته او، سابقه لرزه ای منطقه به این رخدادها محدود نمی شود و زمین لرزه تاریخی سال 864 میلادی نیز شهر ری را ویران کرده است.

زارع درباره شرایط زمین شناسی تهران نیز توضیح می دهد: وجود رسوبات آبرفتی نرم در تهران می تواند خطر تشدید جنبش زمین را افزایش دهد. علاوه بر این، در جنوب شرق تهران گسل های پارچین و ایوانکی قرار دارند که از گسل های راندگی چپ گرد هستند و مناطق صنعتی جنوب شرق پایتخت را تهدید می کنند.

او اضافه می کند: در ادامه غربی سامانه گسله شمال تهران نیز سامانه های ماهدشت ـ جنوب کرج، اشتهارد و بویین زهرا قرار گرفته اند که گسل هایی فشاری ـ امتدادلغز و عمدتاً چپ گرد هستند. زمین لرزه تاریخی سال 1170 میلادی و همچنین زلزله بویین زهرا در سال 1341 نیز به این سامانه مربوط بوده اند.

زارع در بخش دیگری از صحبت های خود با اشاره به اهمیت روستای کلان در ساختار گسلی منطقه می گوید: روستای کلان در لواسان، محل تقاطع گسل مشا و گسل شمال تهران است و به عنوان یک گره ساختاری عمل می کند. در چنین شرایطی، گسیختگی یا لغزش روی یکی از گسل ها می تواند شرایط تنش را در گسل های اطراف تغییر دهد و احتمال فعال شدن آنها را افزایش دهد.

او با اشاره به مطالعات انجام شده پس از زمین لرزه مشا ـ دماوند در اردیبهشت 1399 ادامه می دهد: پایش های ریزلرزه ای پس از آن زمین لرزه، مهاجرت سریع تنش به سمت شاخه انتهایی شرقی گسل شمال تهران را نشان داده است. این موضوع بیانگر بارگذاری تنش طی شش سال اخیر است.

این زلزله شناس در عین حال تأکید می کند که نباید هر رخداد کوچک لرزه ای را نشانه ای قطعی از وقوع یک زمین لرزه بزرگ دانست و می گوید: هر زمین لرزه کوچکی به معنای وقوع قریب الوقوع یک زلزله بزرگ نیست.

زارع در پایان می گوید: با این حال، الگوی فعالیت های لرزه ای، پیشینه تاریخی زمین لرزه ها و وجود گسل های فعال، شرق تهران را به پهنه ای با پتانسیل لرزه خیزی قابل توجه تبدیل کرده است؛ بنابراین این منطقه نیازمند پایش مستمر و آمادگی جدی در برابر زمین لرزه است.