به نقل از خبرانلاین، مرگ یک پزشک در محل کار، آن هم در شرایطی که بنا بر روایت های منتشرشده، پیکر او حدود دو روز بعد پیدا شده است، تنها یک خبر تلخ درباره از دست رفتن یکی از اعضای کادر درمان نیست؛ این اتفاق پرسش های جدی تری درباره وضعیت پزشکان و رزیدنت ها، میزان فرسودگی و فشارهای وارد بر آنها و همچنین سازوکارهای نظارتی و حمایتی در مراکز درمانی ایجاد می کند. طی سال های اخیر، اخبار مربوط به خودکشی پزشکان و رزیدنت ها بارها خبرساز شده است؛ اخباری که هر بار برای مدتی افکار عمومی و مسئولان را متوجه شرایط دشوار بخشی از کادر درمان می کند، اما به نظر می رسد هنوز پاسخ روشنی برای بسیاری از پرسش ها و راهکاری پایدار برای مواجهه با این مسئله وجود ندارد.

در روزهای اخیر نیز خبر درگذشت دکتر افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو، در فضای مجازی منتشر شد؛ پزشکی که درباره علت مرگ او روایت های متفاوتی مطرح شده و برخی احتمال خودکشی و برخی دیگر احتمال قتل را مطرح کرده اند. فارغ از اینکه نتیجه بررسی های رسمی درباره علت مرگ چه خواهد بود، پرسش مهم این است که چگونه ممکن است یکی از اعضای کادر درمان در محل استراحت خود در بیمارستان جان ببازد و تا دو روز کسی متوجه مرگ او نشود؟ این پرسش، در کنار آمارهای نگران کننده درباره خودکشی رزیدنت ها، بار دیگر موضوع سلامت روان، امنیت و حمایت از کادر درمان را به یکی از مسائل جدی نظام سلامت تبدیل کرده است.

البته مسئله خودکشی در میان رزیدنت های پزشکی ایران طی سال های اخیر به یکی از نگرانی های جدی حوزه سلامت تبدیل شده است. مجله The Lancet Psychiatry در ژوئن 2024 با انتشار مطلبی درباره خودکشی رزیدنت های پزشکی ایران، به مطالعاتی استناد کرد که نشان می دهد حدود 34 درصد از رزیدنت های پزشکی در ایران افکار خودکشی را تجربه کرده اند.

میانگین سالانه خودکشی رزیدنت ها حدود 13 مورد عنوان شده و با توجه به جمعیت حدود 15 هزار نفری رزیدنت های کشور، نرخ خودکشی حدود 100 مورد در هر 100 هزار نفر برآورد شده است؛ رقمی که در مقایسه با نرخ حدود 6.5 مورد در هر 100 هزار نفر در جمعیت عمومی، به مراتب بالاتر است. مطالعات جدیدتر نیز این اختلاف قابل توجه را تأیید کرده اند و بر ضرورت توجه جدی تر به سلامت روان، شرایط کاری و حمایت های حرفه ای از رزیدنت های پزشکی تأکید دارند.

هادی یزدانی، پزشک و دکترای حرفه ای پزشکی که طی سال های اخیر در خصوص اطلاع رسانی درباره خودکشی پزشکان بسیار فعال بوده، به خبرآنلاین می گوید: در مورد فوت پزشک خانم افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو باید بگویم وقتی برای من به عنوان ناظر بیرونی که دارم این خبر را می خوانم، یک سری سؤال و ابهام ایجاد می شود؛ اول اینکه یک رزیدنت پزشکی قانونی که خودش در معرض مرگ، علل مرگ و... است، به چه نقطه ای می رسد و چه اتفاقی می افتد که این تصمیم را می گیرد و خودش را می کشد؟

او ادامه می دهد: رزیدنت پزشکی قانونی، به دلیل نوع رشته اش، فرسودگی شغلی بالایی دارد و به یک معنا با مرگ بی واسطه تر از بقیه پزشکان مواجهه دارد. بعد اینکه چه اتفاقی در بیمارستان بهارلو افتاده و چقدر آنجا بی در و پیکر است که کسی دو روز به آن پاویون (محل رفت وآمد و تعویض شیفت و خوابیدن پزشکان) نرفته و هیچ کس خبر نداشته است؟ مرگ است، خودکشی است یا قتل است؟ این برای من سؤال و محل ابهام است.

یزدانی تأکید می کند: خود پزشکی قانونی بیاید و راجع به رزیدنتش جواب بدهد؛ نظر رییس پزشکی قانونی و رییس دانشگاه علوم پزشکی تهران و همچنین نظر و توضیح رییس بیمارستان بهارلو در مورد مرگ پزشک خانم افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو و دو روز بی اطلاعی از جان باختن او در اتاق محل کارش چیست؟

او می گوید: من می دانم که الان بحث تحریم ها مطرح است، بحث تأمین کیت های آزمایشگاهی، بحث تأمین دارو و تجهیزات پزشکی مطرح است؛ همه این ها را می دانم، اما آدم هایی در داخل ساختار وزارتخانه هستند که باید در این خصوص پیگیر بوده و پاسخگو باشند.

یزدانی می افزاید: یکی از دلایلی که از پیگیری اخبار مرگ و خودکشی پزشکان خسته شدم این است که خانواده ها نقش خودشان در مرگ عزیزانشان را فقط به سیستم و ساختار فرافکنی می کنند. من خانواده هایی را می بینم که بعد از خودکشی فرزندشان، خودشان را در عرصه رسانه خیلی منزه و مبرا نشان می دهند و این اصلاً با واقعیت ماجرا نمی خواند و باعث می شود که یک سری از آدم ها مثل من عملاً دلسرد شوند و ترجیح بدهند خودشان را از معرض این اخبار دور نگه دارند.

او تصریح می کند: به نظر من مرگ پزشک خانم افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو مرگی پر از ابهام است و باید توسط پزشکی قانونی، دانشگاه علوم پزشکی و... پیگیری و شفاف سازی شود.

این پزشک می گوید: به هر حال مسئله ای (مرگ این پزشک) به عرصه رسانه آمده و در همین عرصه هم باید پاسخگو باشند؛ اگر دانشگاه های علوم پزشکی ما این قدر ناامن و بی در و پیکر هستند و آدم ها این قدر در این مراکز بی پناهند که حتی ممکن است دو روز (مثل این خانم دکتر افرا مهردل) به پاویون بیمارستان بروند و بمیرند و کسی نیاید و جنازه شان را پیدا کند، از چنین پزشکی و از چنین سیستم درمانی انتظار معجزه و انتظار انجام وظیفه معمول را هم نمی شود داشت.

یزدانی می گوید: آن طور که در فضای مجازی خواندم، پیکر بی جان پزشک خانم افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو را دو روز بعد از مرگش در محل کارش پیدا کرده اند؛ حتی اگر این پزشک به مرگ طبیعی هم فوت کرده و خودکشی نکرده باشد، اینکه دو روز بعد از فوت، جنازه او را آن هم در اثر انتشار بوی تعفن پیکر، از اتاق محل استراحتش پیدا کنند، واقعاً عجیب است.

او می گوید: بیمارستانی که کادر درمان خودش را نتواند حفظ کند، چه صلاحیتی دارد که خدمات درمانی بدهد؟ من اگر مسئولی از یک نهاد نظارتی بودم، تا تکلیف این ماجرا مشخص نمی شد اجازه خدمت رسانی به این بیمارستان نمی دادم؛ چطور است که یک نفر از کادر خود بیمارستان می میرد و دو روز بعد مسئولانش خبردار می شوند؟ چه اتفاقات دیگری بالقوه می تواند داخل این بیمارستان بیفتد که مسئولانش نسبت به آن آگاهی و اطلاعی ندارند و رسانه ای هم نشود؟

هادی یزدانی، پزشک و دکترای حرفه ای پزشکی، در گفت وگو با خبرآنلاین می گوید: مسئله خودکشی پزشکان و رزیدنت ها تا یک زمانی انکار می شد و به وضوح از آن صحبت نمی شد و سعی می کردند که اگر مسئله ای هست، در خفا بماند و علنی نشود؛ همان طور که راجع به خودکشی هایی که بین سال 1398 تا 1401-1402 رخ می داد، شما عملاً می بینید که تقریباً همه در فاز انکار است؛ خانواده ها، مسئولان و پس از این دو، رسانه هم به تبع دو مورد نخست، وقتی اطلاعاتی به دستش نرسد، دغدغه ای برایش نخواهد بود و نمی تواند ورود نتیجه بخشی داشته باشد.

این پزشک می گوید: مشخصاً در دو سال گذشته و بعد از پرونده مربوط به خودکشی پرستو بخشی ، یک تلاش رسانه ای انجام شد که مسئله خودکشی پزشکان دیده شود و این زخم دوباره به رسمیت شناخته شود. رسانه هم اینجا کمک کرد و مسئله دیده شد؛ آن قدر دیده شد که در برنامه وزیر بهداشت فعلی، یعنی دکتر ظفرقندی، واژه خودکشی پزشکان و تلاش برای برطرف کردن عوامل آن دیده شد و نوشته شد و این در تاریخ کشور و همچنین در نظام دینی مسئله مهمی است؛ اصلاً خود مسئله خودکشی به رسمیت شناخته شود که چنین پدیده ای داریم و با کلمات خیلی بهداشتی و با کلمات عجیب و غریبی چون مرگ خودخواسته و مرگ نابهنگام و... تفسیر نشود.

یزدانی می گوید: خودکشی، خودکشی است؛ نه قهرمانانه است، نه ضدقهرمانانه است، نه ممدوح است و نه مذموم؛ اتفاقی است که برای برخی آدم ها می افتد و چندفاکتوری و چندعاملی است و هیچ وقت تک عاملی نیست و ما هم خودکشی را تک عاملی نمی بینیم و هیچ وقت هم در بحث ها نگفتیم که وزارت بهداشت مقصر است، نظام اداری و بروکراسی دانشگاه های علوم پزشکی یا شبکه های بهداشت مقصرند. یک سلسله عوامل و اتفاقاتی رخ می دهد که یک فرد را به این نقطه می رساند؛ این فرد می تواند یک دانشجو یا رزیدنت باشد، می تواند استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران باشد که در موارد مرگ 1403 چنین چیزی را داشتیم.

او ادامه می دهد: می خواهم بگویم که من به عنوان یک پزشک و فعال صنفی و فعال رسانه ای تمام تلاش خودم را در همه این سال ها کردم که مسئله (خودکشی پزشکان، رزیدنت ها و...) دیده شود و شکر خدا این اتفاق افتاد، اما امروز و در این لحظه واقعاً به عنوان همان پزشک و فعال صنفی خسته ام؛ چون من قرار نیست مثل تابلوی ترحیم جلوی مساجد و قبرستان ها باشم و اعلامیه بچسبانم و اعلام کنم که یکی دیگر (از پزشکان) هم رفت.

این پزشک می گوید: سعی کردم طی چند ماه گذشته خودم را از معرض اخبار مربوط به خودکشی پزشکان و... دور کنم؛ چون مسئله به رسمیت شناخته شد، اما راه حلی برایش دیده نشد و راهکارهایی که می شد دید که از این مسئله چندعاملی، چند مورد را کنترل و مدیریت و شدت آن را کم کنیم، دیده نشد.

او می افزاید: شاید خیلی ها بگویند الان مسائل مهم تری در کشور وجود دارد؛ مثلاً بگویند ما درگیر جنگ و تحریم هستیم، درگیر فشار ناعادلانه از سوی جامعه جهانی نسبت به خودمان هستیم؛ همه این ها درست، اما در ساختار بروکراسی اداری، بخش ها و قسمت هایی هست که وظیفه ذاتی شان این است که به این مسائل رسیدگی کنند و من بحثم این است که آن بخش ها به وظایفشان عمل نمی کنند و صدای من وقتی به گوش بقیه می رسد که یک نفر (یک پزشک) خودش را کشته است.

این پزشک می گوید: سال گذشته یک اتفاقی افتاد و ورای تروماهای شخصی که در زندگی من داشته، من خودم به عنوان یک نفر، آدمی که توی جامعه مدنی هستم، هیچ مسئولیتی هم نداشتم و ندارم، در معرض انواع و اقسام اخبار از دانشکده ها، شبکه های بهداشت ها و استان های مختلف بودم. یک عامل باعث فروپاشی من شد؛ اینکه یک پزشک خانم که اصالتاً ایرانشهری بود، زیر یکی از توییت های من که در مورد پرستو بخشی بود، کامنت گذاشت ( پرستو بخشی که مرده، زنده ها را دریابید ) و من بعد از این کامنت به او پیام دادم و از او پرسیدم که آیا مشکلی دارد و بعد مشکلش را برای من بیان کرد.

یزدانی می گوید: من یک سال و خرده ای درگیر مشکل این پزشک خانم بودم، کامنت های زیادی رد و بدل شد، با دانشگاه علوم پزشکی مربوطه تماس گرفتم که کمکش کنند و هیچ کس به این دختر کمک نکرد و در نهایت پارسال خودکشی کرد و خودش را کشت.

او می گوید: یک آدم به من پناه آورد و من به دلیل عدم همراهی مسئولان مربوطه، به شخصه نتوانستم برای او کاری کنم و این برای شکست من کافی بود.

آن طور که از کامنت های مرتبط با خبر خودکشی دکتر افرا مهردل، رزیدنت پزشکی قانونی بیمارستان بهارلو، مشخص است، احتمال خودکشی این پزشک زیاد است و البته برخی هم موضوع قتل را مطرح کرده اند که باید دید مسئولان چگونه این ابهامات را رفع و شفاف سازی می کنند.