در حالی که گفت‌وگوهای میانجی‌گران اصلی یعنی پاکستان و قطر همچنان راه به جایی نبرده، دولت ترامپ دست به دامان برخی کشورهای اروپایی شده است. این دولت امیدوار است با این کار بتواند ایران را برای عقب‌نشینی نسبی از مواضعش متقاعد کند. آیا این بار، نوبت میانجیگری اتریش و یونان است؟

خبرگزاری فارس: خبرگزاری آسوشیتدپرس افشا کرده که دولت آمریکا دامنه ارتباطات خود را به کشورهای بیشتری گسترش داده تا شاید این کشورها، بتوانند با «تحت فشار قرار دادن ایران یا کاهش مواضع سرسختانه این کشور» شرایط را برای ازسرگیری مذاکرات فراهم کنند. این در حالی است که به گفته این رسانه، «میانجی‌گران سنتی تاکنون در این زمینه موفق نبوده‌اند.»

هفته گذشته، وزیر خارجه آمریکا روز سه‌شنبه در واشنگتن میزبان «بئات ماینل-رایزینگر»، وزیر خارجه اتریش، بود. این مقام آمریکایی روز چهارشنبه نیز با وزیر خارجه یونان، یگیورگوس گراپتریتیس، گفت‌وگوی تلفنی انجام داد. 

این تعاملات در ابتدا، تعاملاتی عادی بین آمریکا و دو متحد نزدیک اروپایی‌اش در نظر گرفته شدند، اما مدتی بعد، با تماس هر دوی این وزرای خارجه با مسئولان ایرانی، گمانه‌زنی‌ها در مورد نقش میانجی‌گری این دو کشور اروپایی افزایش یافت.

وزرای خارجه اتریش و یونان هر دو تقریباً بلافاصله پس از گفت‌وگوهای خود با روبیو، در روز پنج‌شنبه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت‌وگو کرده‌اند.

تلاشی ناامیدانه برای شکست بن‌بست دیپلماتیک

تحلیلگران معتقدند، ورود اتریش و یونان به جریان مذاکرات ایران و آمریکا بیش از آن که یک میانجی‌گری رسمی به حساب بیاید، «فشاری ناامیدانه برای توقف درگیری است.» زیرا طولانی‌تر شدن این درگیری‌ها اکنون دیگر نه‌تنها کشورهای غرب آسیا، بلکه کشورهای اروپایی را نیز بیش از پیش تحت تأثیر قرار داده است.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، معتقد است که «همه صرفاً، از هر دو طرف می‌خواهند این بازی خطرناک ... را متوقف کنند.»

تلاش کشورهای اروپایی برای متوقف کردن درگیری‌ها همچنین نشان می‌دهد که بسته بودن تنگه هرمز به شدت کشورهای جهان را تحت فشار قرار داده و آنها را مجبور کرده تا تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای توافق ایران و آمریکا افزایش دهند.

با این حال، حتی این تلاش‌ها هم ممکن است به نتیجه مطلوب واشنگتن ختم نشود. مونا یاکوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، در این زمینه هشدار داده که هر گونه تلاش یونان، اتریش یا هر کشور دیگری ممکن است «بی‌نتیجه باشد.»

یاکوبیان معتقد است که این تماس‌ها احتمالاً در جهت تشویق آمریکا و ایران برای بازگشت به میز مذاکرات انجام شده و نمی‌توان آنها را در قالب میانجی‌گری تعریف کرد، زیرا میانجی بودن «کاری بسیار پیچیده است و نیازمند ایجاد اعتماد توسط میانجی برای هر دو طرف است.»

در هر حال، نه تلاش‌های اتریش و یونان و نه گفت‌وگوهای طولانی میانجی‌گران اصلی از جمله اسلام‌آباد و دوحه،  تا این لحظه، نتوانسته ایران را به عقب‌نشینی از خواسته‌هایش متقاعد کند.

عباس عراقچی در این زمینه تأکید کرده که ایران تصمیمی برای ازسرگیری مذاکرات با آمریکا نگرفته است. او در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ایرانی شهرآرا که روز شنبه منتشر شد، گفت واشنگتن باید شرایط مربوط به تنگه را برای ازسرگیری تردد کشتی‌ها در این آبراه که پیش از جنگ یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کرد، برآورده کند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، هم تصریح کرده که آمریکا باید «شکست را بپذیرد.» وی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این تنگه فقط تحت فرمان ایران باز و بسته خواهد شد، و تا زمانی که شما واقعیت شکست را نپذیرید و از خیال‌پردازی دست برندارید، ایران به اعمال محاصره ادامه خواهد داد.»

چرا اتریش و یونان؟

در نگاه اول، این انتظار وجود داشت که نام کشورهای دیگر اروپایی برای میانجیگری در مذاکرات شنیده شود، اما پایان یافتن جنگ در ایران از جهات مختلفی برای وین و آتن حائز اهمیت است.

وین مقر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است که در هر گونه راه‌حلی برای برنامه هسته‌ای ایران نقش کلیدی ایفا خواهد کرد و میزبان مذاکرات نهایی بود که به توافق هسته‌ای 2015 انجامید. یونان نیز یک کشور بزرگ دریایی در مدیترانه است و منافع کشتیرانی قابل‌توجهی در تنگه هرمز و دریای سرخ دارد.

در بیانیه‌های وزارت‌های امور خارجه اتریش، یونان هم مشخص است که ایران و تنگه هرمز، موضوع اصلی تمام گفت‌وگوهای این هفته بوده است.

در بیانیه وزارت خارجه یونان آمده که وزیر خارجه این کشور در گفت‌وگو با عراقچی، از «تحولات منطقه‌ای، به ویژه از مذاکرات جاری در مورد تنگه هرمز» مطلع شده است. این وزارتخانه گفته که گراپتریتیس «بر اهمیت آزادی دریانوردی و امنیت دریایی تأکید کرده است.»

وزارت خارجه اتریش نیز با اشاره به آمادگی این کشور برای برگزاری مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا در آینده، «بر فوریت بازگرداندن ثبات در منطقه از طریق تلاش‌های دیپلماتیک جدی» تأکید کرده  و گفته که «اولویت ما تضمین آزادی دریانوردی از طریق تنگه هرمز است.»

در مقابل، عراقچی در هر دو تماس، آمریکا را به نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که توسط دو طرف در ماه ژوئن برای پایان دادن به خصومت‌های فوری و آغاز گفت‌وگوهای گسترده‌تر برای پایان دادن به جنگ امضا شده بود، متهم کرد.

وی خاطرنشان کرد که وضعیت موجود، نتیجه تجاوز غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران است.

ترامپ و تله تنگه هرمز

رییس‌جمهور آمریکا که با هدف «تسلیم بی‌قید و شرطِ» ایران به این کشور، تجاوز کرده بود، حالا تنها یک اولویت دارد: باز کردن تنگه هرمز.

بسته بودن تنگه هرمز به افزایش قیمت حامل‌های انرژی و مواد غذایی در آمریکا، منجر شده و فشار بر ترامپ را به شدت افزایش داده است. این فشارها تا آن اندازه زیاد شده که جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا، روز پنج‌شنبه اذعان کرده که اکنون ارزان نگه داشتن سوخت برای آمریکایی‌ها به هدف شماره یک دولت آمریکا تبدیل شده است.

اکنون، پایان جنگ و محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و پذیرش آتش‌بس در کل منطقه از جمله در لبنان و غزه، از جمله اصلی‌ترین شروط ایران برای آمریکا عنوان شده است. 

پیش از این، تهران برای چندمین بار مسیر دیپلماسی را با واشنگتن پی گرفته و پای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را امضا کرده بود اما این بار هم این آمریکا بود که مفاد این تفاهم‌نامه را زیر پا گذاشت و موجب توقف کامل مذاکرات شد.