به گزارش "ورزش سه"، سازمان لیگ فوتبال ایران با برگزاری نشستی با مدیران مالی باشگاه‌های لیگ برتر، اجرای آیین‌نامه «انضباط، شفافیت و ثبات مالی» را رسما آغاز کرد؛ آیین‌نامه‌ای که جایگزین قانون سقف بودجه خواهد شد و قرار است طی یک برنامه پنج‌ساله، ساختار مالی باشگاه‌های فوتبال ایران را متحول کند.

آیین‌نامه انضباط، شفافیت و ثبات مالی که با عنوان «دستورالعمل مالی بازی جوانمردانه» شناخته می‌شود، شهریور ۱۴۰۴ به تصویب هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال رسید، دی همان سال در مجمع عمومی فدراسیون تصویب شد و در نهایت ۲۸ تیر ۱۴۰۵ برای اجرا به باشگاه‌های لیگ برتر ابلاغ شد. حالا سازمان لیگ با برگزاری نخستین نشست آموزشی برای مدیران مالی باشگاه‌ها، اجرای این دستورالعمل را وارد مرحله عملیاتی کرده است.

بر این اساس، قرار است در یک برنامه پنج ساله، میزان هزینه‌کرد هر باشگاه بر اساس درآمدهای عملیاتی و نسبتی از آن تعیین شود و خبری از سقف بودجه نخواهد بود.

پایان سقف بودجه؛ آغاز نظارت بر سلامت مالی

یکی از مهم‌ترین تغییرات این آیین‌نامه، کنار گذاشتن قانون سقف بودجه است. در سال‌های گذشته سازمان لیگ تلاش می‌کرد با تعیین یک عدد مشخص، هزینه باشگاه‌ها را کنترل کند اما در عمل راه‌های مختلفی برای دور زدن این قانون به وجود آمد.

در آیین‌نامه جدید دیگر خبری از تعیین یک سقف ثابت برای قراردادها نیست. از این پس سازمان لیگ به جای بررسی رقم قراردادها، وضعیت کلی اقتصاد باشگاه را زیر ذره‌بین می‌برد؛ اینکه باشگاه چقدر درآمد دارد، چقدر هزینه می‌کند، چه میزان بدهی دارد، سرمایه‌اش چقدر است و منابع درآمدی آن از کجا تأمین می‌شود.

به عبارت دیگر، اگر دو باشگاه هر کدام هزار میلیارد تومان هزینه کنند اما یکی هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان درآمد داشته باشد و دیگری تنها ۶۰۰ میلیارد تومان، در آیین‌نامه جدید فقط باشگاه دوم با مشکل مواجه خواهد شد.

خرج کردن بیشتر از درآمد ممنوع می‌شود

مهم‌ترین بخش این آیین‌نامه به مدیریت هزینه اختصاص دارد. بر اساس ماده ۷، باشگاه‌ها دیگر اجازه ندارند هر میزان که می‌خواهند برای نقل‌وانتقالات، دستمزد بازیکنان، کادر فنی و سایر هزینه‌های فوتبالی خرج کنند. میزان هزینه باید متناسب با درآمد عملیاتی باشگاه باشد.

برنامه زمان‌بندی نیز به این شکل تعیین شده است:

* سال ۱۴۰۵: حداکثر ۱۰۰ درصد درآمد عملیاتی
* سال‌های ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷: حداکثر ۹۰ درصد
* سال‌های ۱۴۰۸ و ۱۴۰۹: حداکثر ۸۰ درصد
* سال ۱۴۱۰: حداکثر ۷۰ درصد

برای مثال اگر باشگاهی در سال ۱۴۱۰ هزار میلیارد تومان درآمد عملیاتی داشته باشد، حداکثر می‌تواند ۷۰۰ میلیارد تومان هزینه فوتبالی انجام دهد و اجازه ندارد از این سقف عبور کند. هدف این قانون آن است که باشگاه‌ها به جای هزینه کردن بر اساس حمایت مالکان یا امید به دریافت منابع جدید، بر اساس درآمد واقعی خود برنامه‌ریزی کنند.

درآمد عملیاتی دقیقا یعنی چه؟
یکی از اصطلاحاتی که در این آیین‌نامه بارها تکرار شده، «درآمد عملیاتی» است. درآمد عملیاتی یعنی درآمدی که باشگاه از فعالیت حرفه‌ای خود به دست می‌آورد؛ مانند حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسری، فروش بلیت، فروش پیراهن و محصولات هواداری، درآمد مسابقات، جوایز قهرمانی و سایر فعالیت‌های تجاری.

در مقابل، پولی که مالک باشگاه، شرکت مادر یا دولت برای جبران هزینه‌ها به باشگاه پرداخت می‌کند، درآمد عملیاتی محسوب نمی‌شود و قرار نیست مبنای هزینه‌کرد باشگاه باشد.

به همین دلیل، باشگاهی که درآمد واقعی کمی دارد اما هر سال از شرکت مالک خود بودجه دریافت می‌کند، در اجرای این آیین‌نامه با محدودیت بیشتری روبه‌رو خواهد شد.

کاهش وابستگی به دولت

یکی دیگر از مهم‌ترین مواد آیین‌نامه به منابع درآمدی باشگاه‌ها مربوط می‌شود. بر اساس ماده ۹، باشگاه‌ها موظف هستند طی یک دوره پنج‌ساله وابستگی خود به دولت، شرکت‌های مادر و شرکت‌های هم‌گروه را کاهش دهند. طبق این قانون، تا پایان سال ۱۴۱۰ حداکثر ۶۰ درصد درآمد باشگاه می‌تواند از این منابع تأمین شود و حداقل ۴۰ درصد باید از فعالیت‌های اقتصادی خود باشگاه به دست بیاید.

به عنوان مثال اگر درآمد یک باشگاه هزار میلیارد تومان باشد، حداکثر ۶۰۰ میلیارد تومان آن می‌تواند از شرکت مادر یا دولت تأمین شود و دست‌کم ۴۰۰ میلیارد تومان باید از محل اسپانسر، حق پخش، بلیت‌فروشی، تبلیغات، فروش محصولات هواداری یا سایر درآمدهای تجاری به دست آمده باشد.

این ماده می‌تواند بیشترین تأثیر را بر باشگاه‌هایی داشته باشد که بودجه اصلی خود را از شرکت‌های بزرگ صنعتی یا نهادهای دولتی دریافت می‌کنند.

باشگاه‌ها باید قبل از نقل‌وانتقالات برنامه مالی ارائه کنند

آیین‌نامه جدید تنها به محدود کردن هزینه‌ها اکتفا نکرده و باشگاه‌ها را موظف کرده است قبل از هر پنجره نقل‌وانتقالاتی، بودجه سالانه خود را به سازمان لیگ ارائه دهند. در پایان فصل نیز صورت‌های مالی حسابرسی‌شده با همین بودجه مقایسه خواهد شد. اگر اختلاف میان بودجه پیش‌بینی‌شده و عملکرد واقعی بیش از ۲۰ درصد باشد، پرونده باشگاه برای بررسی به کمیته مربوطه ارجاع می‌شود.

برای مثال اگر باشگاهی اعلام کند امسال ۸۰۰ میلیارد تومان هزینه خواهد کرد اما در پایان فصل این رقم به هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان برسد، اختلاف از حد مجاز عبور کرده و مشمول بررسی خواهد شد. هدف این ماده جلوگیری از هزینه‌های بدون برنامه و جذب بازیکن بدون پشتوانه مالی است.

اجرای این آیین‌نامه چه تغییری در فوتبال ایران ایجاد می‌کند؟

در ظاهر، این آیین‌نامه تنها یک دستورالعمل مالی است اما در عمل می‌تواند مدل اداره باشگاه‌های ایرانی را تغییر دهد. سال‌هاست بسیاری از باشگاه‌های لیگ برتر بخش عمده هزینه‌های خود را از طریق شرکت‌های دولتی، صنایع بزرگ یا مالکان تأمین می‌کنند و درآمدهای تجاری سهم کوچکی از بودجه آنها را تشکیل می‌دهد.

آیین‌نامه جدید تلاش می‌کند این روند را تغییر دهد و باشگاه‌ها را به سمت درآمدزایی واقعی سوق دهد؛ از توسعه اسپانسرینگ و بازاریابی گرفته تا افزایش درآمدهای روز مسابقه و استفاده بهتر از ظرفیت حق پخش و فروش محصولات.

البته موفقیت این طرح تنها به سختگیری سازمان لیگ وابسته نیست. تا زمانی که فوتبال ایران در حوزه‌هایی مانند حق پخش تلویزیونی، بازاریابی متمرکز، فروش بلیت و درآمدهای تجاری به استانداردهای حرفه‌ای نزدیک نشود، اجرای کامل این آیین‌نامه برای بسیاری از باشگاه‌ها آسان نخواهد بود. به همین دلیل، این دستورالعمل را می‌توان آغاز یک مسیر اصلاح ساختار مالی دانست؛ مسیری که نتیجه آن به میزان پایبندی باشگاه‌ها و فراهم شدن زیرساخت‌های درآمدزایی در فوتبال ایران بستگی خواهد داشت.