آتش سوزی حادثه ای است که در هنگام وقوع ممکن است خسارت های جانی و مالی در پی داشته باشد، اما گاهی برخی افراد با سوزاندن عمدی به صورت آگاهانه با انگیزه قبلی مرتکب این عمل مجرمانه می شوند. اگر فردی عمدا و با قصد کشتن شخص دیگری یا با آگاهی از اینکه احتمال بسیار بالایی وجود دارد که فردی در آتش جان خود را از دست بدهد، اقدام به آتش زدن جایی کند، این عمل می تواند مشمول جرم قتل شود. در چنین مواردی، آتش سوزی وسیله ارتکاب جرم قتل محسوب می شود و علاوه بر جرم آتش سوزی، مسوولیت کیفری مربوط به قتل یا اقدام به قتل نیز مطرح است.

به گزارش اعتماد، فرامرز فرجی ، کارشناس رسمی دادگستری در رشته آتش سوزی و آتش نشانی در پاسخ به اینکه کارشناسان آتش نشانی با بررسی چه عواملی آتش سوزی های عمدی که منجر به قتل می شود را تشخیص می دهند، می گوید: عوامل متعددی برای بررسی صحنه آتش سوزی عمدی منجر به قتل وجود دارد؛ حالت قرار گرفتن و نوع سوختگی جسد مشخص می کند که آیا جسد قبل از آتش سوزی به قتل رسیده یا هنگام آتش سوزی جانباخته است؛ همچنین اگر پزشکی قانونی پس از کالبدشکافی تشخیص دهد که در ریه ها یا خون متوفی اثری از گازهای دی اکسیدکربن یا منوکسیدکربن وجود نداشته، یعنی زمان آتش سوزی تنفسی صورت نگرفته و قبل از آتش سوزی مرگ رخ داده است.

بررسی صحنه آتش سوزی و نوع مواد قابل اشتعالی که در صحنه وجود دارد و همچنین بررسی کانون حریق و زمان حریق که چه مقدار طول کشیده به اضافه تحقیقات پزشکی قانونی که مشخص می کند آیا روی جسد یا اطراف آن مواد قابل اشتعال ریخته شده یا نه در تشخیص آتش سوزی های عمدی منجر به قتل اهمیت دارد.

این کارشناس رسمی دادگستری در رشته آتش سوزی و آتش نشانی همچنین در مورد اینکه آیا در آتش سوزی های عمدی از مواد اشتعالزای خاصی استفاده می شود، می گوید: معمولا در آتش سوزی های عمدی از مواد تسهیل کننده حریق همچون تینر، بنزین، الکل و... استفاده می شود. در صحنه آتش سوزی امکان دارد فندک یا ظرفی کشف شود که ظرف حاوی ماده قابل اشتعال باشد. گاهی هم فرد یا افرادی که قصد آتش سوزی عمدی دارند، شیر گاز را عمدا باز می گذارند و یک عامل جرقه ساز در صحنه قرار می دهند که منجر به انفجار یا شعله ور شدن سوختگی در جسد می شود، اما به طور کلی در تمام آتش سوزی ها باید صحنه کاملا بررسی تا نشانه ها شناسایی شود، چراکه امکان دارد عوامل ناشناخته یا مشکوکی وجود داشته باشد که با تحقیقات گسترده کارشناسان آتش نشانی و با کمک پزشکی قانونی و پلیس کشف شود. طی دو ماه اخیر سه پرونده تحت عنوان آتش سوزی عمدی منجر به قتل رخ داده که اعتماد در این گزارش به آنها پرداخته است.

انتقال زن جوانی که دچار سوختگی شدید شده بود به بیمارستان، سرآغاز پرونده ای جنایی می شود. این زن جوان بر اثر شدت جراحات در بیمارستان جان خود را از دست می دهد. مرد جوانی که او را به بیمارستان رسانده و خود نیز دچار آسیب شده بود در نخستین بازجویی ها مدعی شد که این زن جوان هنگام ریختن مواد آتش زا روی شعله ها، دچار حادثه شده و سوخته است، اما این اظهارات با تحقیقات پلیس در تناقض بود. تا اینکه با تحقیقات دقیق تر و مشخص شدن عمدی بودن حادثه، این مرد روایت خود را تغییر می دهد و عنوان می کند که یک سگ باعث آتش سوزی شده است.

او می گوید: آن روز داشتم آتش درست می کردم که سگم به سمت این زن می رود. سگ یکی از ظروف الکل را برمی دارد و با پاشیدن آن روی این زن، شعله های آتش شعله ور می شود.

این ادعای عجیب و باورنکردنی در حالی مطرح می شود که تحقیقات محلی تیم جنایی، پرده از حقیقتی دیگر برمی دارد؛ شاهدان عینی گزارش می دهند که لحظاتی قبل از وقوع آتش سوزی صدای درگیری شدید بین این دو نفر را شنیده اند. با وجود تناقض های آشکار در اظهارات متهم و شواهد موجود، فرضیه قتل برای تیم بررسی صحنه جرم و بازپرس جنایی به یقین نزدیک می شود. با توجه به مدارک به دست آمده، بازپرس پرونده دستور بازداشت فوری این مرد را صادر می کند تا این مرد جوان که سعی داشته با سناریوهای متفاوت، حقیقت را پنهان کند، برای رازگشایی از مرگ مشکوک این زن در برابر قانون قرار بگیرد. تحقیقات در این پرونده همچنان ادامه دارد.

یازدهم خرداد ماه امسال، دود غلیظ به همراه شعله های آتش از خانه ای در حوالی خیابان سنایی، همسایه ها را به خیابان می کشاند. خانه متعلق به مردی 50 ساله بوده؛ مربی تکواندویی که به تنهایی زندگی می کرد و به گفته همسایه ها رفت وآمد چندانی نداشته است. با گزارش این آتش سوزی، آتش نشانان در محل حاضر می شوند و پس از مهار حریق، هنگام بررسی خانه با جسد مرد تکواندوکار در حمام مواجه می شوند.

در ابتدا احتمال می رفت حادثه ناشی از آتش سوزی غیرعمدی باشد، اما بوی تند بنزین، محل شروع حریق و وضعیت جسد، مسیر پرونده را تغییر می دهد. موضوع به بازپرس کشیک قتل پایتخت اعلام می شود و او به همراه کارآگاهان اداره دهم پلیس آگاهی تهران راهی محل می شوند. معاینات اولیه پزشکی قانونی نشان می داد حدود 48 ساعت از مرگ مرد 50 ساله گذشته است. همچنین کبودی ها و آثار جراحت روی بدن او، فرضیه درگیری پیش از مرگ را تقویت می کرد. کارآگاهان در ادامه با بازبینی دوربین های مداربسته اطراف ساختمان، به تصویر مردی می رسند که کمی پس از آتش سوزی محل را ترک کرده بود.

بررسی بیشتر تصاویر نشان می داد همین مرد دو روز قبل، یعنی روز وقوع قتل نیز وارد خانه مقتول شده و ساعتی بعد با حالتی مضطرب، آنجا را ترک کرده است. تصویر مرد ناشناس به دوستان و آشنایان مقتول نشان داده شد تا اینکه یکی از هم باشگاهی های مقتول او را می شناسد و عنوان می کند: این مرد را می شناسم؛ از شاگردان قدیمی مقتول است.

مدت ها بود با هم دوست بودند و رفت وآمد داشتند. با شناسایی هویت مظنون، کارآگاهان او را که مردی 53 ساله و مهندس بوده را بازداشت می کنند. او اگرچه در ابتدا قتل را انکار می کرد، اما در مواجهه با شواهد راز این قتل را فاش می کند. او ضمن اعتراف به قتل، مدعی می شود که قصد قتل نداشته و اختلاف مالی باعث درگیری شده است. او برای انجام تحقیقات بیشتر در اختیار ماموران اداره آگاهی تهران قرار می گیرد.

متهم در اظهارات خود عنوان می کند: مدتی شاگرد او بودم و کم کم بین ما رابطه دوستی شکل گرفت. چند ماه قبل پیشنهاد داد در واردات تجهیزات ورزشی سرمایه گذاری کنم. می گفت سود خوبی دارد. من هم چهار میلیارد تومان به او پول دادم تا تجهیزات وارد ایران کند. به من گفت ظرف مدت کوتاه، این پول، دو یا سه برابر خواهد شد و به سود خوبی دست خواهم یافت. او نه تجهیزاتی وارد کرد و نه پولم را پس داد. بعد از مدتی هم جواب تلفن هایم را نمی داد و به باشگاه نمی آمد. روز حادثه مقابل خانه اش رفتم. می دانستم آن ساعت در خانه است، اما هر چه زنگ می زدم جواب نمی داد و در را به رویم باز نمی کرد. وقتی دیدم جواب نمی دهد، همانجا منتظر ماندم تا یکی از همسایه ها از ساختمان بیرون آمد و من وارد شدم. مطمئن بودم داخل خانه است و به همین دلیل زنگ واحدش را زدم. او در ادامه اظهار می کند: وقتی در را باز کرد و مرا دید، تعجب کرد و خواست در را ببندد. آنجا بود که میان من و او درگیری پیش آمد. با هم درگیر شدیم. من او را هل دادم. تعادلش را از دست داد و سرش به در خورد و روی زمین افتاد. باورم نمی شد با یک هل دادن این اتفاق افتاده باشد. ترسیدم، جسد را داخل خانه کشیدم، کلید را برداشتم و فرار کردم. می دانستم دوستان یا خانواده اش نگران می شوند و سراغش می آیند. می ترسیدم اثری از من پیدا شود و گیر بیفتم. به همین دلیل بنزین تهیه کردم و 48 ساعت بعد به محل برگشتم. جسد را به حمام کشیدم و خانه را آتش زدم تا سرنخ ها از بین برود، اما اصلا حواسم به دوربین های مداربسته نبود. من نه سابقه ای دارم و نه به تا حال در زندگیم مرتکب جنایت شده ام.

تیر ماه امسال گزارشی مبنی بر آتش سوزی یک برج در غرب تهران به آتش نشانی اعلام می شود. با حضور تیم های نجات مشخص می شود منشا آتش از آپارتمان یکی از طبقات میانی است. آتش نشانان به مهار حریق در این آپارتمان می پردازند، اما پس از آن معلوم می شود که یک دختر جوان ساکن واحد مجاور در میان دود غلیظ گرفتار شده و جان خود را از دست داده است. او قربانی حادثه ای شده بود که هیچ نقشی در آن نداشته و بی خبر از اینکه آپارتمان همسایه دچار آتش سوزی شده، در حال استراحت بوده که این حادثه رخ می دهد. به دنبال این حادثه مرگبار، خانواده دختر جوان با حضور در دادسرای جنایی، شکایتی را ثبت می کنند که مسیر پرونده را تغییر می دهد. آنها اعلام می کنند که این حریق تصادفی نبوده است.

آنها می گویند که مستاجران واحدی که دچار آتش سوزی شده، پسر و دختری جوان هستند و عمدا خانه را آتش زده اند. پدر متوفی در شکایتش اظهار می کند: پسر جوان با دختری نامزد بوده است. آنها مدام با یکدیگر اختلاف و درگیری داشتند. ما احتمال می دهیم که آنها عمدا خانه را به آتش کشیده اند، چون روز حادثه اهالی ساختمان، دختر جوان را در حالی دیده اند که با عصبانیت از خانه خارج شده و رفته است. ما از آنها شکایت داریم، چون عمدا مرتکب آتش سوزی شده اند و مرگ دختر جوان ما نیز به همین خاطر بوده است.

با این شکایت، پرونده ای در شعبه سوم دادسرای جنایی تهران تشکیل می شود و بازپرس سالار صنعتگر دستور تحقیقات بیشتر را صادر می کند. چند روز بعد کارشناسان آتش نشانی با بررسی محل، وقوع آتش سوزی عمدی را تایید می کنند. در ادامه، نامزد این مرد جوان بازداشت می شود. او ادعا می کند که روز حادثه در محل حضور نداشته و پس از شنیدن خبر آتش سوزی خودش را به آنجا رسانده و نقشی در حادثه نداشته است، اما تصاویر دوربین های مداربسته، اظهارات دروغین او را برملا می کند.

تصاویر نشان می داد که این دختر جوان دقایقی قبل از وقوع حریق، با عصبانیت وارد آپارتمان شده است. بازجویی از او ادامه می یابد تا اینکه او اعتراف می کند. او می گوید: آن روز جز نامزدم به هیچ چیز فکر نمی کردم. فکر می می کردم او دیگر مرا نمی خواهد. او یک طرفه قرارداد اجاره آپارتمان را فسخ کرده بود. البته خودش آن آپارتمان را اجاره کرده بود، اما از وقتی قرار شد با هم ازدواج کنیم، بیشتر اوقات پیش او بودم. روز حادثه متوجه شدم او قرارداد خانه را فسخ کرده و وسایلش را برده است. با عصبانیت وارد آپارتمان شدم. او بخشی از اثاثیه را برده بود. پنج، شش نخ سیگار پشت سر هم روشن کردم و فیلترها را بدون خاموش کردن با حرص و خشم روی تشک پرت کردم. بوی سوختگی که بلند شد، تازه به خودم آمدم. ترسیدم. فکر کردم اگر بمانم، همه می فهمند آتش سوزی کار من است و فرار کردم. من باعث قتل کسی شدم که حتی یک بار هم او را ندیده ام. من آن روز در خانه تنها بودم، اما مقصر اصلی که مرا به این جنون کشاند، نامزدم بود.

صحنه جرم در آتش سوزی عمدی نشانه هایی دارد؛ معمولا آتش سوزی عمدی به وسیله یک ماده سوختنی مانند بنزین، گازوییل، نفت و... انجام می شود. بنابراین پیدا کردن اثر یا بویی از یک ماده قابل اشتعال سریع و همچنین وسایلی مانند کبریت و فندک می تواند یکی از ویژگی های صحنه جرم حریق عمدی باشد. در آتش سوزی های عمدی ممکن است اظهارات متناقضی وجود داشته باشد که پلیس می تواند با تشخیص این موارد متناقض به عمدی بودن آتش سوزی پی ببرد.

در رسیدگی قضایی به عواملی مانند آیا مرتکب قصد کشتن داشته، آیا می دانسته شخص در محل حضور دارد و رابطه مستقیم آتش سوزی و مرگ توجه می شود. اگر ثابت شود آتش سوزی با هدف کشتن انجام شده، پرونده در قالب قتل عمد بررسی می شود که علاوه بر این موضوع آتش سوزی نیز می تواند مطرح شود.