فرارو رابرت تیت، خبرنگار سیاسی بخش آمریکای روزنامه گاردین

به گزارش فرارو، به نقل از گاردین، دونالد ترامپ کمتر از یک ماه پس از اعلام توافق موقت آتش بس، دستور ازسرگیری حملات علیه ایران را صادر کرده است. این تصمیم پرحاشیه، از نگاه تحلیلگران راهبردی، نه تنها می تواند سایه جنگ را در خاورمیانه طولانی تر کند، بلکه بهای سیاسی سنگینی برای جمهوری خواهان در آستانه انتخابات میان دوره ای به همراه خواهد داشت.

در پنج دهه گذشته، ترامپ مسیر خود را با تکیه بر ریسک های بزرگ پیش برده است؛ رویکردی که او را از ورشکستگی به کاخ سفید رساند. اما اکنون او احتمالاً بزرگ ترین قمار سیاسی دوران ریاست جمهوری اش را آغاز کرده است. ترامپ در حالی آتش جنگ با ایران را برافروخته که کمتر از یک ماه پیش، پذیرش آتش بس را برای جلوگیری از یک بحران اقتصادی ویرانگر هم تراز با رکود بزرگ ضروری خوانده بود.

طی هفته گذشته، ترامپ به این جمع بندی رسید که یادداشت تفاهم 17 ژوئن (27 خرداد) در کاخ ورسای فاقد اعتبار است و فرمان ازسرگیری حملات به اهداف نظامی و زیرساختی ایران را صادر کرد. در مقابل، گزارش های غربی ادعا می کنند ایران حملات پهپادی و موشکی علیه متحدان آمریکا در خلیج فارسرا کلید زده است. توافق ورسای از همان ابتدا با مخالفت شدید نومحافظه کارانی روبه رو شد که آن را عقب نشینی واشنگتن در برابر تهران می دانستند.

این تحولات در شرایطی رخ می دهد که کمتر از چهار ماه تا انتخابات کنگره باقی مانده است. در چنین فضای دوقطبی، آغاز مجدد درگیری هایی که در افکار عمومی آمریکا محبوبیتی ندارد، یک انتحار انتخاباتی برای ترامپ است. این خطر زمانی برجسته تر می شود که چنین تقابلی، مستقیماً به تشدید تورم، جهش قیمت انرژی و افزایش سرسام آور هزینه های معیشتی شهروندان آمریکایی منجر خواهد شد.

کارشناسان هشدار می دهند پیامدهای این بحران تنها در مرزهای آمریکا محدود نخواهد ماند. تشدید تنش ها ممکن است آمریکا را به سناریوی هولناک حمله زمینی به خاک ایران بکشاند؛ یعنی همان جنگ های فرسایشی و بی پایانی که ترامپ همواره رؤسای جمهور پیشین را به دلیل ورود به آن ها سرزنش می کرد.

نیت سوانسون، مشاور پیشین کاخ سفید در امور ایران می گوید: در آغاز تصور می کردم با دور تازه ای از خشونت های مقطعی مواجهیم و سپس همه به میز مذاکره بازخواهند گشت. اما سطح تنش ها اکنون از پیش بینی هایم بسیار فراتر رفته است.

او تأکید می کند: شواهد نشان می دهد هدف اصلی واشنگتن، بازیابی اهرم های فشار است تا مفاد یادداشت تفاهم را بار دیگر به مذاکره بگذارد؛ اما این راهبرد با خطرات سهمگینی گره خورده و شانس موفقیت آن بسیار اندک است.

در کانون این بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهی که پیش از آغاز درگیری ها در 28 فوریه (9 اسفند)، مسیر عبور حدود یک پنجم صادرات انرژی جهان بود و اکنون به قدرتمندترین ابزار چانه زنی تهران تبدیل شده است. ایران با بهره گیری هوشمندانه از این اهرم، در تلاش است فشارهای آمریکا برای عقب نشینی در پرونده هسته ای و حمایت از محور مقاومت را خنثی کند.

یادداشت تفاهم اولیه بر مبنای آتش بس 60 روزه برای تداوم مذاکرات هسته ای استوار بود. تهران متعهد شده بود عبور و مرور در تنگه هرمز را که در واکنش به حملات آمریکا و اسراییل بسته شده بود عادی کند و در ازای آن، واشنگتن بخشی از تحریم ها را لغو و میلیاردها دلار از دارایی های ایران را آزاد سازد.

اما این توافق کوتاه بود. به ادعای منابع غربی، نقطه فروپاشی زمانی رقم خورد که کشتی های تجاری کشورهای عربی خلیج فارس، با اسکورت نیروی دریایی آمریکا، مسیر مجاور سواحل عمان را جایگزین کردند و ایران نیز در واکنش، آن ها را هدف قرار داد. از منظر استراتژیک تهران، این تغییر مسیر به معنای از دست رفتن کنترل بر شناورها و کاهش درآمدهای مشروع خدمات دریایی بود.

تحلیلگران ریشه این بن بست را در ناکارآمدی تیم مذاکره کننده ایالات متحده جست وجو می کنند. ابهامات حقوقی یادداشت تفاهم درباره مسیرهای کشتیرانی، بستر تفسیرهای متضاد را فراهم کرد و در نهایت به فروپاشی توافق انجامید. کرت میلز، سردبیر نشریه امریکن کانسروتیو تصریح می کند: تقریباً هیچ سناریوی منطقی وجود ندارد که نشان دهد ازسرگیری این جنگ می تواند به حفظ پایگاه رأی جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای کمک کند.

در مقابل، ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است این توافق قربانی سوءتفاهم نشده، بلکه محصول خطای محاسباتی عمیق هر دو طرف بوده است: من موافق نیستم که سوءتفاهمی شکل گرفته است. ترامپ عامدانه همان مسیری را در پیش گرفته که از روز نخست در ذهن داشت.

نصر با ارجاع به مواضع جی دی ونس، معاون رییس جمهوری، توضیح می دهد که هدف پنهان واشنگتن صرفاً خریدن زمان برای بازسازی ذخایر راهبردی نفت بود تا ضمن مهار فشار قیمت بنزین، موقعیت برتر ایران در میز مذاکره تضعیف شود. او تصریح می کند: این یادداشت تفاهم یک تاکتیک زمان خَر برای ترامپ بود تا کنترل تنگه هرمز را از دستان ایران خارج کند. او می خواهد این برگ برنده را پیش از آغاز مذاکرات جدی، از چنگ تهران درآورد.

نصر می افزاید: ایران نیز قمار کرد که از فرصت 60 روزه برای تنفس اقتصادی و واردات استفاده کند. هسته اصلی بحران، خطای محاسباتی است. ترامپ توان نظامی آمریکا را فراتر از واقعیت برآورد کرده و ایران نیز در ارزیابی توان مقاومت اقتصادی خود دچار خوش بینی مفرط شده است. ناظران سیاسی تأکید می کنند خلأ حضور کارشناسان خبره ایران در دولت ترامپ، ضریب این خطاها را بالا برده است.

نیت سوانسون، مقصر این وضعیت را مارکو روبیو، وزیر امور خارجه می داند که با کنار گذاشتن دیپلمات های کارکشته، بدنه تحلیلی وزارت خارجه را تضعیف کرده است: اطلاعات درز کرده نشان می دهد روبیو در باطن نسبت به طرح های اسراییل برای تغییر نظام در ایران تردید جدی داشته، اما جرأت ابراز علنی آن را نداشته است. او با این انفعال به سکوت پناه برده و اکنون در محافل خصوصی تلاش می کند بار مسئولیت این تصمیمات را از شانه های خود بردارد.

شواهد حاکی از آن است که ترامپ به جای بهره گیری از تجربه کارشناسان باسابقه، خود را در حصار حلقه محدودی نظیر استیو ویتکاف، جرد کوشنر و جی دی ونس محصور کرده است. ونس که ابتدا با ورود آمریکا به جنگ مخالف بود، با گذشت زمان به یکی از معماران اصلی مذاکرات این توافق شکننده تبدیل شد.

الکس وطن خواه، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه می گوید: اگر رییس جمهوری به متخصصان واقعی گوش می داد، درک می کرد با طرفی کاملاً متفاوت روبه روست. دولتمردان ایرانی بسازبفروش های نیویورکی نیستند که بتوان با منطق معاملات ملکی با آن ها مذاکره کرد؛ آن ها بر پایه دستگاه محاسباتی و ذهنیت استراتژیک کاملاً متفاوتی تصمیم می گیرند.

ترامپ اکنون با حریفی روبه روست که آماده پرداخت هزینه هایی سنگین تر از برآوردهای واشنگتن است. در دکترین امنیتی تهران، استفاده از اهرم تنگه هرمز می تواند شریان بازار انرژی را فلج کرده و ثروتمندترین دولت های عربی را در آسیب پذیرترین موقعیت قرار دهد. همین سطح از آمادگیِ تهران برای پذیرش ریسک، می تواند ترامپ را ناگزیر به افزایش بی رویه رویارویی و حتی بالابردن احتمال گسترش درگیری ها تا مرز یک جنگ تمام عیار زمینی سوق دهد.

الکس وطن خواه معتقد است یکی از گزینه های رادیکال روی میز واشنگتن، حمله نظامی به جزیره استراتژیک خارک است؛ شاهرگ حیاتی صادرات نفت ایران. اما ژنرال جوزف ووتل، فرمانده پیشین سنتکام، این گزینه ها را ناکافی می داند و تأکید می کند هیچ استراتژی نظامی بدون دیپلماسی موفق نخواهد شد. واشنگتن چاره ای ندارد جز اینکه به موازات اقدامات نظامی، همکاری نزدیک تری با متحدان ناتو که ترامپ روابط با آن ها را تیره کرده، پیگیری کند.

ووتل در تشریح این راهبرد می گوید: مأموریت اصلی ما باید کاهش و خنثی سازی اهرم های فشار ایران باشد که بخشی از آن نظامی و بخش عمده آن متکی به ائتلاف سازی سیاسی است. او در پایان هشدار می دهد: ما عملاً وارد چرخه خطرناکی از حملات متقابل شده ایم. استمرار این الگو نشان می دهد جنگ پتانسیل آن را دارد که برای ماه ها به طول بینجامد. مدیریت این بحران به صبر راهبردی فراوانی نیاز دارد و خطرات بی سابقه ای برای منافع ملی ما به دنبال خواهد داشت.