صندلی های خالی در دانشگاه ها، حالا نه یک مشکل آماری که به یک فاجعه کیفیتی تبدیل شده است.

به گزارش روزنامه ایران، مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم درباره صندلی های خالی هشدار می دهد و آن را یک تهدید جدی برای کیفیت سطح سواد دانشگاهی می داند.

رضا نقی زاده مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت وگو با ایران با اشاره به مفهوم روشن تری از صندلی های خالی و چالش هایی که ایجاد کرده اند، می گوید: برای مواجهه با موضوع صندلی های خالی باید نگاه جامع و سیاست گذارانه به این مسأله داشته باشیم. مسأله صندلی خالی لزوماً به این معنی نیست که صندلی های دانشگاه ها خالی می ماند، بلکه این عنوان انتخاب شده، اما دقیق نیست. صندلی خالی یعنی دانشگاه ها بیش از نیاز، صندلی و فرصت ایجاد کرده اند و حالا برای آن فرصت یا صندلی، به اندازه کافی رقابت وجود ندارد و افرادی برای آن صندلی انتخاب می شوند که دارای صلاحیت کافی نیستند.

او درباره حضور افراد با سواد اندک در صندلی دانشگاه ها توضیح می دهد: البته در برخی موارد هم ممکن است هیچ شخصی برای آن صندلی پیدا نشود، بنابراین تعریف صندلی خالی فقط این نیست که صرفاً یک سری صندلی خالی مانده باشد، بلکه شامل آن تعداد افرادی هم می شود که شایستگی کافی برای ورود به آن رشته و دانشگاه را ندارند. به طور مثال ممکن است شخصی که نمره پایینی در ریاضیات به دست آورده، یک صندلی در رشته مهندسی را به خود اختصاص بدهد در حالی که شایستگی آن را ندارد. ممکن است تبعات حضور یک شخص ناشایست به مراتب از خالی ماندن صندلی بیشتر باشد، چرا که با تعدادی دانشجو مواجه می شویم که صلاحیت تحصیل در آن رشته تحصیلی را ندارند.

مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم می گوید: در اینجا دو حالت وجود دارد؛ اول اینکه دانشگاه سختگیری های لازم را اعمال کند و حجم زیادی از دانشجویان اخراج شوند، یا اینکه دانشگاه سختگیر نباشد و افرادی که صلاحیت ندارند با عناوین مختلف فارغ التحصیل شوند و به سرکار بروند، اما در آینده و در محیط کار مشخص خواهد شد که آن افراد هیچ شایستگی ای ندارند.

نقی زاده با اشاره به وجود صندلی های خالی در دانشگاه های غیردولتی و شهریه پرداز می گوید: در بسیاری از مواقع وقتی موضوع صندلی خالی مطرح می شود، پای آموزش های غیردولتی و شهریه پرداز هم وسط کشیده می شود. واقعاً لزومی ندارد اگر صندلی های خالی دانشگاه های شهریه پرداز هم پر نشد، آنها را هم در فهرست دانشگاه های دارای صندلی خالی حساب کنیم.

مثلاً برخی از دانشگاه های غیردولتی می دانند این صندلی پر نمی شود، اما همان میزان ظرفیت سال های قبل را مجدد اعلام می کنند، چون نگرانند که اگر این ظرفیت کم شود، آیا باز هم می توانند برای سال های آینده دانشجو بگیرند یا نه.

مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم درباره طرح این وزارتخانه برای جلوگیری از افزایش صندلی های خالی در دانشگاه ها توضیح می دهد: در حال حاضر شورای گسترش آموزش عالی مدل تخصیص ظرفیت به دانشگاه ها را پیشنهاد کرده تا بتواند مسأله صندلی خالی را به نحوی حل کند که بر اساس این مدل، اصلاحاتی در این بخش انجام خواهد شد.

او درباره اینکه صندلی خالی بیشتر به کدام گروه و رشته مربوط است، می گوید: این مسأله خیلی به گروه و رشته مرتبط نیست، هرچند ما در حال حاضر در حوزه های علوم انسانی، علوم پایه و فنی مهندسی با چالش هایی روبه رو هستیم، چون گروه های علوم پزشکی متقاضی بیشتری دارند. اما تقسیم بندی صندلی خالی ربطی به گروه و رشته ندارد و بیشتر بر اساس رشته محل هستند. رشته محل یعنی ما یک رشته در دانشگاه صنعتی شریف داریم که تمام صندلی های آن پر می شود، اما همان رشته در دانشگاهی واقع در شهرستان پر نمی شود. در اینجا نمی توانیم بگوییم که ظرفیت رشته خالی مانده، بلکه رشته محل به تعداد کافی پر نشده است.

دانشگاه های برتر کشور به دلیل متقاضی زیاد، صندلی خالی ندارند. نقی زاده می گوید: معمولاً دانشگاه های برتر ما در دوره های روزانه هیچ صندلی خالی ندارند، اما همین هم به این معنی نیست که تمام ظرفیت آن رشته ها پر می شود، بلکه رشته محل ها با توجه به جذابیت های دانشگاه و منطقه، مورد تقاضای دانشجویان قرار می گیرد.

او درباره اینکه آیا صندلی خالی را می توان به عنوان چالش آموزش عالی تلقی کرد، توضیح می دهد: بله این یک چالش است. در اینجا دوباره به همان تعریفی که از صندلی خالی داشتم، اشاره می کنم. وقتی متقاضی باکیفیتی برای صندلی های خالی دانشگاه ها وجود ندارد، با چالش های زیادی مواجه خواهیم شد که یا به خاطر مشروط شدن های متوالی منجر به اخراج دانشجو می شود یا تزریق نیروی بی استعداد به بازار کار را در پی دارد. بنابراین باید یک اصلاح اساسی در نظام سنجش و پذیرش دانشجو در کشور داشته باشیم تا بتوانیم افراد باکیفیت تر و مستعدتر را به دانشگاه ها فرابخوانیم. متأسفانه نظام سنجش و پذیرش ما این مشکل کلیدی را دارد و باید سریع تر این مشکل حل شود.

نقی زاده در پاسخ به این سؤال که افزایش ظرفیت خالی تا چه اندازه می تواند منجر به افت استانداردهای پذیرش و ورود افراد بدون آمادگی لازم به دانشگاه شود، می گوید: این موضوع به طور مستقیم روی کاهش استانداردها تأثیر می گذارد، کما اینکه همین حالا تأثیر خود را گذاشته است.

او درباره ریشه اصلی صندلی های خالی می گوید: عوامل مختلفی مانند کاهش جمعیت، کاهش جذابیت دانشگاه و بازار کار می تواند در بروز صندلی های خالی مؤثر باشد و اینها عوامل چندبعدی هستند. به طور مثال موضوع جمعیت شناختی در اینجا خیلی مطرح است، جمعیت ورودی به دانشگاه ها کاهش پیدا کرده و این کاهش نیز ادامه دار است. یک دوره ای بیش از یک میلیون و 500 هزار نفر در کنکور شرکت می کردند، اما در حال حاضر شرایط فرق کرده و حتی ذائقه دانشجویان هم عوض شده است. پس لازم است دانشگاه برنامه آموزشی خود را تغییر بدهد. کاهش دوره های تحصیلی در جهان یک امر فراگیر شده و اغلب دانشگاه های خوب در حال رفتن به سمت آموزش های ترکیبی و استفاده از ظرفیت های هوش مصنوعی هستند.

مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم توضیح می دهد: طبق مطالعات دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، مهم ترین عامل در افزایش جذابیت رشته تحصیلی، بازار کار و جایگاه اجتماعی آنهاست، البته جایگاه اجتماعی زاییده بازار کار است که باید در این زمینه هم برنامه ریزی لازم انجام شود، یعنی وزارت علوم باید به مسأله تطبیق اشتغال و گسترش رشته ها دقت کند. در برخی موارد آنقدر رشته ها گسترش پیدا کرده اند که همین گسترش بی اندازه باعث شده آن رشته جذابیتش را از دست بدهد.

نقی زاده درباره این موضوع که آیا صندلی خالی به معنی افت کیفیت یا اعتبار مدرک است، می گوید: این موضوع به نوع مواجهه ما با بحث صندلی های خالی بستگی دارد. در برخی موارد وجود صندلی خالی اجتناب ناپذیر است، اما اگر بتوانیم دانشجوی بین الملل را به خوبی مدیریت کنیم، می توانیم تا حد زیادی با استفاده از دانشجوهای خارجی، مسأله صندلی خالی را حل کنیم. اما اگر صندلی خالی ادامه پیدا کند، می تواند حتی افت اعتبار مدارک دانشگاهی را نیز در پی داشته باشد.