در شرایطی که تنش های ژئوپلیتیکی در غرب آسیا همچنان ادامه دارد، بار دیگر نام دو آبراهه راهبردی جهان یعنی تنگه هرمز و باب المندب در کانون توجه بازارهای جهانی قرار گرفته است؛ دو گلوگاهی که امنیت آنها نه تنها برای کشورهای منطقه، بلکه برای اقتصاد جهانی اهمیتی حیاتی دارد.

به گزارش ایرنا، تنگه هرمز به تنهایی مسیر انتقال حدود یک پنجم نفت مصرفی جهان محسوب می شود و روزانه میلیون ها بشکه نفت و بخش قابل توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع (LNG) از این مسیر عبور می کند. در سوی دیگر، تنگه باب المندب حلقه اتصال دریای سرخ به اقیانوس هند و کانال سوئز است و بخش مهمی از تجارت میان آسیا و اروپا از این مسیر انجام می شود.

کارشناسان معتقدند هرگونه اختلال همزمان در این دو آبراهه می تواند به بزرگ ترین شوک انرژی جهان از زمان بحران نفتی دهه 1970 تبدیل شود؛ شوکی که آثار آن تنها به بازار نفت محدود نخواهد بود و تمامی زنجیره های تامین، حمل ونقل دریایی، تجارت جهانی و حتی امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

کشورهای عربستان سعودی، امارات، کویت، عراق و قطر بخش عمده صادرات نفت و گاز خود را از مسیر تنگه هرمز انجام می دهند و اقتصادهای بزرگ آسیایی همچون چین، هند، ژاپن و کره جنوبی وابستگی بالایی به انرژی عبوری از این آبراهه دارند. در صورت ایجاد اختلال در این مسیر، نخستین واکنش بازار، جهش قیمت نفت خواهد بود.

اهمیت باب المندب کمتر از هرمز نیست. این تنگه مسیر اصلی انتقال کالا از آسیا به اروپا و یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال انرژی به بازارهای غربی است.تجربه سال های اخیر نشان داد که حتی ناامن شدن این آبراهه نیز می تواند شرکت های کشتیرانی را مجبور به تغییر مسیر کند؛ اقدامی که زمان حمل کالا را تا چند هفته افزایش داده و هزینه های حمل ونقل و بیمه را به شدت بالا برده است.

افزایش زمان سفر کشتی ها به معنای افزایش قیمت تمام شده کالاها، تشدید فشار تورمی و اختلال در زنجیره تامین جهانی است؛ مسئله ای که اقتصادهای وابسته به تجارت خارجی را بیش از دیگران تحت فشار قرار می دهد.

بزرگ ترین نگرانی زمانی شکل می گیرد که اختلال در تنگه هرمز و باب المندب به طور همزمان رخ دهد. در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از صادرات انرژی خلیج فارس و همچنین مسیر جایگزین انتقال نفت کشورهای عربی نیز با محدودیت مواجه خواهد شد.

این وضعیت نه تنها بازار نفت، بلکه تجارت جهانی را نیز وارد مرحله ای بی سابقه از بی ثباتی می کند. بسته شدن همزمان این دو آبراهه می تواند زمان حمل کالا میان آسیا و اروپا را به طور قابل توجهی افزایش داده و هزینه های حمل ونقل را چند برابر کند؛ مسئله ای که در نهایت به افزایش قیمت کالاها در سراسر جهان منجر خواهد شد.

چین به عنوان بزرگ ترین واردکننده انرژی جهان، وابستگی بالایی به نفت و گاز عبوری از خلیج فارس دارد. هند، ژاپن و کره جنوبی نیز بخش مهمی از نیاز انرژی خود را از این منطقه تأمین می کنند.

اروپا نیز پس از جنگ اوکراین وابستگی بیشتری به واردات LNG و انرژی از مسیرهای دریایی پیدا کرده و هرگونه اختلال در باب المندب می تواند امنیت انرژی این قاره را با چالش جدی مواجه کند.

در این میان مصر نیز به دلیل وابستگی درآمدی به کانال سوئز، از جمله مهم ترین بازندگان خواهد بود؛ زیرا کاهش عبور کشتی ها به معنای کاهش درآمدهای ارزی و افزایش فشار بر اقتصاد این کشور است.

اگرچه ایالات متحده در مقایسه با گذشته وابستگی کمتری به نفت خلیج فارس دارد، اما همچنان یکی از اصلی ترین بازیگران در تأمین امنیت این آبراهه ها محسوب می شود. دلیل این مسئله صرفاً نیاز انرژی آمریکا نیست، بلکه جایگاه این کشور در اقتصاد جهانی و نقش دلار در تجارت بین المللی است. افزایش شدید قیمت نفت و اختلال در زنجیره تامین جهانی می تواند اقتصاد آمریکا را نیز با موج تازه ای از تورم، افزایش نرخ بهره و کندی رشد اقتصادی مواجه کند.

از سوی دیگر، متحدان اصلی واشنگتن در اروپا و آسیا وابستگی شدیدی به این مسیرها دارند و هرگونه بحران در هرمز و باب المندب، فشارهای اقتصادی و سیاسی گسترده ای بر آمریکا برای مدیریت بحران وارد خواهد کرد. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورت بروز چنین سناریویی، ایالات متحده در کنار اقتصادهای بزرگ آسیایی و اروپایی، یکی از بازندگان اصلی خواهد بود.

بدون تردید ایران نیز از هرگونه تنش گسترده در آبراهه های منطقه متأثر خواهد شد. افزایش هزینه های بیمه، محدودیت های تجاری و اختلال در حمل ونقل می تواند بر تجارت خارجی کشور اثر منفی بگذارد.