اکثر محکومان در پرونده های قتل، قصاص می شوند و برخی از آن ها با رضایت اولیای دم مواجه و بخشیده می شوند. این در حالی است که آمار دقیقی نه از قتل هایی که در کشور رخ می دهد، وجود دارد و نه از پرونده هایی که با رضایت اولیای دم بسته می شوند.

به گزارش اعتماد، با این حال سال گذشته هادی صادقی ، رییس توسعه حل اختلاف کشور از سازش حدود 300 پرونده قصاص خبر داده و گفته است: در 6 ماه اول سال 1404، 300 پرونده قتل منجر به سازش شده که بیشترین آن ها با 48 مورد مربوط به استان خوزستان است. بیش از 50 درصد از پرونده هایی که پیش از طرح در دادگاه به شورای حل اختلاف ارجاع می شوند، با حضور طرفین در جلسات، به صلح و سازش منتهی می شوند. در 6 ماه اول سال 1404، یک میلیون و 500 پرونده به شوراهای حل اختلاف ارجاع شده که در مجموع، میانگین کشوری تحقق سازش در شوراهای حل اختلاف حدود 42درصد است که در 3 سال اخیر این رقم تغییری نیافته است.

میانگین زمان رسیدگی به پرونده ها در سال های اخیر کاهش چشمگیری یافته است، در سال های قبل، متوسط زمان رسیدگی حدود 39 روز بود، اما در سال 1403 این رقم به 29 روز کاهش یافت. اکنون، در برخی استان ها این زمان به حدود 15 تا 20 روز رسیده است. از ابتدای سال 1404 تا آبان ماه 1404، چند پویش ملی برگزار شده که با استقبال مردم روبه رو شد. در آخرین پویش محرم و صفر، حدود 6 هزار نفر مشمول عفو و گذشت قرار گرفتند؛ از این میان، 4 هزار نفر از زندان آزاد شدند و مابقی پیش از ورود به زندان مورد بخشش قرار گرفتند.

بنابر اعلام ستاد ملی صبر، در 6 ماه اول 1404، 285 مورد سازش در پرونده های قصاص به ثبت رسیده و 7597 زندانی نیز با تلاش صلح یاران و ستادهای صبر آزاد شدند. همچنین 1514 مورد سازش در نزاع های دسته جمعی صورت گرفته است. همچنین در یکی از پویش های مردمی، 126 مورد گذشت در پرونده های قصاص، 3462 مورد آزادی زندانیان و 1867 مورد سازش در نزاع های دسته جمعی به ثبت رسیده است. در میان این پرونده ها، حدود 40 تا 50 پرونده قتل و قصاص بوده که با تلاش صلح یاران و رضایت اولیای دم، به سازش انجامیده است.

طبق بررسی ها از ابتدای تیر ماه 1405 تاکنون سه پرونده قتل با رضایت اولیای دم مواجه و رسانه ای شده که هر سه پرونده مربوط به نزاع و درگیری بوده است.

اوایل تیرماه امسال، یک محکوم به قصاص پس از طی کردن مراحل قانونی از زندان آزاد می شود؛ حادثه در مهرماه سال 1398 در یکی از شهرهای استان فارس رقم می خورد. آن روز گزارش قتلی در دفتر یک شرکت به پلیس اعلام شد. ماموران بلافاصله خود را به محل جنایت رساندند و پس از ورود به دفتر شرکت با جسد خونین مردی 35ساله مواجه شدند که با ضربه جسم سخت به سرش به قتل رسیده بود.

بررسی های اولیه و تحقیقات پلیس نشان می داد که مقتول در جریان درگیری با یکی از همکاران خود، جان خود را از دست داده است. شاهدان می گفتند مقتول و قاتل بر سر مسائل کاری با یکدیگر بحثشان شده و درگیری که بالا گرفته، ناگهان قاتل با قندان ضربه ای به سر مقتول زده است. در ادامه تحقیقات، مشخص می شود که قاتل پس از آنکه ضربه را زده، از محل فرار کرده است.

به دنبال این حادثه، جسد مقتول به پزشکی قانونی انتقال می یابد و تلاش برای شناسایی مخفیگاه قاتل فراری آغاز می شود. پس از پیگیری های پلیس، معلوم می شود که او در خانه خواهرش مخفی شده است. قاتل فراری در مخفیگاهش دستگیر می شود و در بازجویی ها به قتل اعتراف می کند.

او در بازجویی ها می گوید: مقتول از همکارانم بود. او حسابدار شرکت بود که من همیشه با او شوخی داشتم. روز حادثه من به شوخی و با لحنی تند به او گفتم که از حساب های شرکت پول برمی دارد. او به شدت عصبانی شد و گفت چرا به من تهمت می زنی؟ ناگهان بحث مان شد و درحالی که هردو به شدت عصبانی بودیم، دست به یقه شدیم. در میان درگیری ناگهان چشمم به قندانی افتاد که روی میز بود. بدون اینکه فکر کنم، قندان را برداشتم و ضربه ای به سرش زدم. او افتاد و من از ترس، پا به فرار گذاشتم و در خانه خواهرم مخفی شدم. همه چیز اتفاقی بود و من هرگز قصد گرفتن جان همکارم را نداشتم.

قاتل پس از طی کردن مراحل قانونی، پای میز محاکمه قرار می گیرد و در نهایت حکم قصاص برای او صادر می شود. پرونده پس از تایید در دیوان عالی کشور، به اجرای احکام ارسال می شود. او حتی یک بار نیز تا پای چوبه دار می رود، اما در آخرین لحظه با گرفتن مهلت از خانواده مقتول، اجرای حکم متوقف می شود. در این دوران، قاتل در زندان شروع به حفظ کردن قرآن و چند جزء از آن را حفظ می کند. این موضوع به گوش اولیای دم می رسد و در پرونده فضای تازه ای ایجاد می شود و پس از ماه ها با میانجیگری اعضای تیم صلح و سازش، نشست هایی بین دو خانواده برگزار می شود.

اولیای دم پس از بررسی شرایط و مشاهده تغییر رفتار محکوم، تصمیم می گیرند از حق قصاص خود بگذرند، اما آن ها یک شرط مشخص تعیین می کنند که این بخشش، برای دیگران سودمند باشد. از سوی دیگر قاتل باید تعهد می داد که تا وقتی زنده است از کوچک ترین کمکی به دیگران دریغ نکند. شرط اولیای دم این بود که قاتل باید برای کودکان ناشنوا و کم شنوای بی سرپرست، سمعک تهیه کند. این شرط با موافقت کامل قاتل و خانواده او روبه رو می شود. با انجام این شرط و اعلام رضایت رسمی اولیای دم، پرونده بسته می شود.

تیرماه 1405 و یک روز مانده به تاسوعا، مادری که پسرش را در یک درگیری مرگبار در جنوب تهران از دست داده بود از قصاص قاتل می گذرد؛ اردیبهشت ماه 1402، گزارش یک درگیری خونین در یکی از محله های جنوب تهران به پلیس اعلام می شود. وقتی ماموران در جریان ماجرا قرار می گیرند، مشخص می شود مرد جوانی در نزاع با همسایه اش هدف ضربه قمه قرار گرفته و پس از انتقال به بیمارستان بر اثر شدت جراحات جان باخته است.

تحقیقات اولیه حکایت از این داشته، شب حادثه محکوم که در حالت مستی بوده، در محل زندگی اش عربده کشی راه انداخته است. سر و صدا و رفتارهای او با اعتراض مقتول همراه می شود. مرد جوان که همسایه محکوم بوده جلو رفته و از او خواسته به رفتارهای خود پایان دهد. همین اعتراض باعث می شود میان آن ها درگیری رخ دهد، اما با پا درمیانی چند نفر از اهالی محل دعوا پایان می یابد، اما چند ساعت بعد، محکوم دوباره مقتول را بیرون از خانه می بیند و اختلاف میان آن ها شکل می گیرد. در این میان دو مرد موتورسوار که از دوستان محکوم بودند از راه می رسند و وقتی دوستشان را در حال دعوا می بینند، وارد ماجرا می شوند.

در همان لحظه، متهم به خانه می رود، یک قمه برمی دارد و دوباره به محل بازمی گردد. بعد هم همراه دو دوستش به طرف مقتول حمله می کنند. در جریان این نزاع، ضربه قمه به مقتول اصابت می کند و او روی زمین می افتد. مرد جوان را به بیمارستان می رسانند، اما به خاطر شدت جراحت در بیمارستان جانش را از دست می دهد. بعد از این جنایت، متهم اصلی و دو همدستش از محل فرار می کنند و چند روزی در جایی پنهان می شوند.

با این حال، ماموران پلیس در جریان تحقیقات، محل آن ها را شناسایی و هر سه نفر را بازداشت می کنند. پس از تکمیل تحقیقات، برای متهم اصلی به اتهام قتل عمد و برای دو همدست او به دلیل دخالت در درگیری و مشارکت در نزاع، پرونده قضایی تشکیل می شود. پرونده پس از صدور کیفرخواست به دادگاه ارجاع و در جریان رسیدگی، متهم اصلی به قصاص محکوم می شود و دو همدست او هم به حبس محکوم می شوند. این احکام پس از طی مراحل قانونی و تایید نهایی، برای اجرا به شعبه اول اجرای احکام دادسرای جنایی تهران به سرپرستی قاضی روحانی زاده فرستاده می شود.

قاتل روز اجرای حکم به پای چوبه دار منتقل می شود، اما ولی دم که مادر مقتول بوده در زندان حاضر نمی شود و قاتل نیز به زندان بازمی گردد. تلاش برای جلب رضایت تنها ولی دم پرونده، یعنی مادر مقتول آغاز می شود. در حالی که قرار بود او برای باردوم به پای چوبه دار برود، جلسه ای برای صلح و سازش در شعبه اول اجرای احکام دادسرای جنایی تهران برگزار می شود؛ در این جلسه نیز مادر مقتول تصمیمش مثل قبل اجرای حکم قصاص قاتل پسرش بود.

تا اینکه قرار می شود بعد از ماه محرم، قاتل به دار مجازات آویخته شود، اما مادر مقتول یک روز قبل از تاسوعا به دادسرای جنایی تهران می رود و اعلام می کند که از قصاص قاتل فرزندش می گذرد. به این ترتیب قاتل از مجازات قصاص رهایی می یابد.

اوایل تیرماه جاری و در روز تاسوعا مردی که به قصاص محکوم شده بود با رضایت اولیای دم از زندان آزاد می شود؛ سال 1398 در بندرعباس گزارش یک درگیری به پلیس اطلاع داده می شود. ماموران با حضور در محل حادثه تحقیقات میدانی خود را آغاز می کنند. شواهد اولیه حاکی از آن بود که ضارب و مضروب هر دو کارگر بوده و برای کار به بندرعباس آمده بودند.

آن طور که بررسی ها نشان می داد آن ها بر سر 60 هزار تومان با یکدیگر اختلاف داشته و به همین دلیل با یکدیگر درگیر شده و ضارب با چاقو دوستش را مجروح می کند. جوان مجروح دقایقی بعد از درگیری به بیمارستان منتقل می شود، اما چند روز بعد به دلیل شدت جراحات وارده روی تخت بیمارستان جانش را از دست می دهد. با مرگ کارگر مجروح تلاش ها برای دستگیری قاتل ادامه می یابد. او اهل یکی از شهرهای غربی کشور بود و کارآگاهان گمان می کردند که او به زادگاهش بازگشته است. با این حال چند روز بعد او با پای خودش به پلیس مراجعه و به قتل اعتراف می کند.

او می گوید که قصدی برای قتل دوستش نداشته و در دفاع از خودش مرتکب قتل شده است. متهم در اعترافاتش می گوید: ما با یکدیگر دوست و همکار بودیم. هر دو نفر ما برای کار به بندر آمده بودیم. کار می کردیم تا برای خانواده هایمان پول بفرستیم. مقتول یک روز از من 60هزار تومان پول قرض کرد و قرار بود چند روز بعد پولم را پس بدهد، اما مدام امروز و فردا می کرد. روز حادثه جلوی خانه اش رفتم. از سر عصبانیت محکم در خانه اش را زدم و او که عصبانی شده بود بیرون آمد و با من درگیر شدم.

او زورش از من بیشتر بود و من را کتک زد. من هم برای اینکه او را بترسانم و از خودم دفاع کنم چاقویی که در جیبم بود را بیرون آوردم و در درگیری ضربه ای به او زدم. بعد از حادثه من از ترس فرار کردم. فکر می کردم که او فقط زخمی شده، اما چند روز بعد وقتی فهمیدم فوت کرده تصمیم گرفتم خودم را به پلیس معرفی کنم. با اعترافات متهم، او در دادگاه کیفری یک استان هرمزگان محاکمه و با درخواست اولیای دم به قصاص محکوم می شود. خانواده مقتول اصرار داشتند قاتل باید قصاص شود و مدتی بعد حکم دادگاه در دیوان عالی کشور نیز تایید و آماده اجرا می شود.

با وجود تایید حکم، مسوولان شورای حل اختلاف تلاش زیادی می کنند که رضایت اولیای دم را جلب کنند و مانع اجرای حکم شوند. این تلاش ها باعث می شود اجرای حکم برای مدتی متوقف شود. در این مدت پدر و مادر محکوم فوت می کنند. محکوم که خواهر و برادری هم نداشته بدون ملاقاتی روزها را در زندان سپری می کرد تا اینکه بعد سال ها و با بزرگ شدن تنها پسر مقتول به عنوان یکی از اولیای دم، آن ها پیگیر اجرای حکم می شوند و محکوم برای اجرای حکم پای چوبه دار منتقل می شود. در لحظات آخر مسوولان اجرای احکام برای آخرین بار با اولیای دم صحبت می کنند و از آن ها می خواهند که مهلت دوباره ای به محکوم بدهد.

تلاش های لحظات آخر مسوولان اجرای احکام به نتیجه می رسد و آن ها به قاتل فرصت دوباره می دهند. تا اینکه مدتی قبل، مجتبی قهرمانی، رییس کل دادگستری استان هرمزگان از زندان بندرعباس بازدید می کند. او از ماجرای زندگی این زندانی مطلع می شود و دستور پیگیری می دهد. اولیای دم اعلام کرده بودند که درصورت دریافت دیه حاضر به بخشش می شوند. با کمک یکی از خیران، دیه مقتول تامین و رضایت اولیای دم جلب و محکوم به قصاص پس از سال ها در روز تاسوعا از زندان آزاد می شود.