انتشار فهرست دستمزد بازیکنان باشگاه لخ پوزنان لهستان، بار دیگر تفاوت چشمگیر ساختار اقتصادی فوتبال ایران و اروپا را به نمایش گذاشت؛ تفاوتی که این پرسش را مطرح می کند، چرا بازیکنان ایرانی در داخل کشور گاه بیش از ارزش واقعی خود در بازار بین المللی دستمزد دریافت می کنند؟

بر اساس گزارش یک رسانه معتبر لهستانی، علی قلی زاده با دریافت هفتگی 34 هزار و 840 زلوتی، در میان پردرآمدترین بازیکنان لخ پوزنان قرار دارد. با یک محاسبه تقریبی، دستمزد سالانه او حدود 320 هزار یورو برآورد می شود؛ رقمی که با نرخ روز ارز، معادل حدود 65 میلیارد تومان در سال است.

این در حالی است که قلی زاده طی دو فصل اخیر یکی از مهره های تأثیرگذار لخ پوزنان در مسیر کسب افتخارات داخلی بوده و با وجود پشت سر گذاشتن مصدومیت سنگین رباط صلیبی، قراردادش برای یک فصل دیگر نیز تمدید شده است. باشگاه لهستانی نیز با ایجاد فضای مالی در فهرست خود، شرایط حفظ این ملی پوش ایرانی را فراهم کرده است.

سؤال مهم اینجاست؛ اگر قلی زاده امروز تصمیم به بازگشت به لیگ برتر ایران بگیرد، باشگاه های داخلی چه رقمی به او پیشنهاد خواهند داد؟

با نگاهی به روند نقل وانتقالات سال های اخیر، بعید نیست پیشنهادهای مالی باشگاه های ایرانی به مراتب بالاتر از دستمزد فعلی او در فوتبال اروپا باشد. این در حالی است که تجربه نشان می دهد بسیاری از لژیونرهای ایرانی در لیگ های معتبر یا نیمه معتبر اروپا، دستمزدی کمتر از قراردادهایی دریافت می کنند که بعضی ستاره ها در لیگ ایران امضا می کنند.

حالا قلی زاده را با این معیارها بسنجید. او در لهستان سالانه حدود 400 هزار دلار دریافت می کند. اگر قلی زاده به ایران بازگردد، با توجه به روند بیمار و رایج در نقل وانتقالات، رقم درخواستی او احتمالاً چندین برابر این مبلغ خواهد بود. رقمی که در بهترین حالت، چندین برابر پایه دستمزد واقعی و استاندارد بازیکنان در قاره اروپاست.

این مقایسه، پرسشی اساسی را مطرح می کند؛ چرا ارزشگذاری بازیکنان در فوتبال ایران تا این اندازه با بازار جهانی فاصله دارد؟

نخستین عامل را باید در ساختار مالکیت باشگاه ها جست وجو کرد. بخش قابل توجهی از باشگاه های لیگ برتر به منابع مالی دولتی، شرکت های صنعتی یا مجموعه های عمومی وابسته اند. در چنین شرایطی، مدیران الزام چندانی برای رعایت منطق اقتصادی و بازگشت سرمایه احساس نمی کنند و همین موضوع زمینه افزایش غیرواقعی هزینه ها را فراهم کرده است.

عامل دوم، ضعف شفافیت مالی در قراردادهاست. اگرچه فدراسیون فوتبال در سال های اخیر مقرراتی مانند سقف بودجه را اجرا کرده، اما همواره گزارش هایی درباره پرداخت های خارج از قرارداد، آپشن های پنهان و روش های مختلف دور زدن مقررات مطرح بوده است؛ موضوعی که ارزیابی واقعی ارزش قراردادها را دشوار می کند.

رقابت شدید باشگاه ها برای جذب بازیکنان شاخص نیز عامل دیگری در شکل گیری این تورم است. در بازاری که تعداد بازیکنان باکیفیت محدود است، رقابت میان باشگاه ها باعث می شود قیمت ها از منطق اقتصادی فاصله بگیرد و هر فصل رکوردهای تازه ای در قراردادها ثبت شود.

در کنار این موارد، نبود نظام حرفه ای ارزشگذاری و نقش واسطه ها در فرآیند نقل وانتقالات نیز به افزایش هزینه ها دامن زده است.

فاصله فوتبال ایران با اقتصاد حرفه ای

اگر دستمزد قلی زاده در فوتبال لهستان را معیار قرار دهیم، مشاهده می شود بازیکنی که در یک باشگاه حرفه ای اروپایی سالانه حدود 320 هزار یورو دریافت می کند، در صورت بازگشت به ایران احتمالاً با پیشنهادهایی بسیار بالاتر روبه رو خواهد شد.

این تفاوت الزاماً به معنای ارزش فنی بیشتر بازیکن در لیگ ایران نیست؛ بلکه بیش از هر چیز، بازتاب تفاوت ساختار اقتصادی دو فوتبال است. در فوتبال اروپا، باشگاه ها ناچارند هزینه های خود را بر اساس درآمد، تراز مالی و قواعد اقتصادی مدیریت کنند، اما در ایران بسیاری از قراردادها الزاماً از چنین منطقی پیروی نمی کنند.

همین موضوع سبب شده ارزش واقعی بازیکنان در بازار داخلی با قیمت های پرداختی فاصله قابل توجهی پیدا کند؛ شکافی که تا زمان اصلاح ساختار مالی باشگاه ها، افزایش شفافیت قراردادها و حرکت به سمت اقتصاد حرفه ای، همچنان پابرجا خواهد ماند.