تأکید اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، مبنی بر اینکه رویکردهای دیپلماتیک ایران همواره بر اصول ثابت استوار بوده و چارچوب های اصلی سیاست خارجی با تغییر دولت ها دگرگون نمی شود، نقطه عزیمت مهمی برای تحلیل رفتار بین المللی تهران به شمار می رود.

به گزارش فرارو، در شرایطی که در میانه مهلت تفاهم دیپلماتیک 60 روزه میان تهران و واشنگتن قرار داریم، این پرسش بنیادین در محافل تحلیلی پررنگ تر از همیشه مطرح می شود: آیا تحرکات اخیر، انباشت تجربه برجام و تحولات پیچیده میدانی در خاورمیانه، نشانه ای از دگرگونی در دکترین و راهبرد کلان سیاست خارجی ایران است یا صرفاً تغییر در تاکتیک های اجرایی و مذاکراتی را بازتاب می دهد؟

برای واکاوی مرز ظریف میان اصول ثابت راهبردی و روش های متغیر تاکتیکی ، با صباح زنگنه، دیپلمات پیشین، مشاور اسبق امور بین الملل رییس قوه قضاییه و تحلیلگر مسائل منطقه به گفتگو نشسته ایم. وی در این بررسی تحلیلی استدلال می کند که ستون های اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی طی دهه های گذشته همواره دست نخورده باقی مانده و آنچه در ادوار مختلف تغییر می کند، صرفاً به روزرسانی ابزارهای دیپلماتیک متناسب با اقتضائات روز و منافع ملی است.

مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید:

فرارو: سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به دیدگاه رهبر شهید، تأکید کرده سیاست خارجی جمهوری اسلامی کمتر تابع تغییر دولت ها و تحولات مقطعی است. این نگاه را بر اساس شرایط امروز چگونه می توان تحلیل کرد؟

صباح زنگنه: به اعتقاد من، پایه های سیاست خارجی کشور کاملاً ثابت است؛ اما بر اساس شرایط روز، ممکن است روش ها و شیوه های اجرایی با تغییراتی همراه شود. اصول بنیادین سیاست خارجی جمهوری اسلامی از ابتدای انقلاب تاکنون بر حفظ استقلال کشور، احترام به تمامیت ارضی دولت ها و تعامل با دیگر کشورها بر مبنای احترام متقابل استوار بوده است.

این اصول هیچ گاه تغییر نکرده اند و کاملاً طبیعی است که دولت های مختلف نیز، با وجود تفاوت در سلیقه اجرایی، در همین چارچوب حرکت کرده اند. هرچند ممکن است در شیوه اجرا یا اولویت بندیِ برنامه ها، تفاوت هایی با یکدیگر داشته باشند.

فرارو: برخی معتقدند سیاست منطقه ای ایران در مقاطع مختلف دستخوش تغییرات جدی شده است. آیا این موضوع با ثابت بودن اصول سیاست خارجی منافاتی ندارد؟

زنگنه: خیر. ما باید میان اصول و روش ها تفاوت قائل شویم. جمهوری اسلامی ایران هیچ گاه به دنبال تغییر رژیم ها از طریق زور نبوده و همواره با دخالت در امور داخلی کشورها مخالفت کرده است. نگاه تهران بر این منطق استوار است که تعیین سرنوشت هر ملت، حق مسلم همان ملت است و هیچ دولتی نباید این حق را از مردم کشور دیگری سلب کند.

بنابراین، اصل احترام به حق تعیین سرنوشت ملت ها همواره یکی از مبانی غیرقابل تغییر سیاست خارجی ما بوده است. دقیقاً به همین دلیل است که ایران رفتارهای اخیر و مداخله جویانه اسراییل و آمریکا برای دخالت در امور داخلی کشور را با قدرت پاسخ داد و اجازه هیچ گونه مداخله ای را نداد.

فرارو: حمایت از محور مقاومت در این چارچوب چگونه تفسیر می شود؟

زنگنه: این مسئله در امتداد همان اصول کلی سیاست خارجی تعریف می شود. جمهوری اسلامی همواره معتقد بوده که باید از ملت های مظلوم حمایت شود و در برابر اشغالگری، توسعه طلبی و نژادپرستی ایستادگی صورت گیرد.

این رویکرد، یک سیاست مقطعی یا وابسته به دولت های مختلف نیست؛ بلکه از اصول ثابت و استراتژیک سیاست خارجی ما محسوب می شود و در تمام سال های گذشته نیز با قاطعیت همین مسیر دنبال شده است.

فرارو: با توجه به جنگ های اخیر و اتفاقاتی که در حوزه سیاست منطقه ای رخ داد، چشم انداز روابط با کشورهای همسایه را در چه وضعیتی می بینید؟

زنگنه: در جنگ های اخیر، برخی از کشورهای همسایه در زمینه قرار دادن اختیاراتی برای پایگاه های آمریکا، درست عمل نکردند و پاسخ هایی هم گرفتند؛اما باید تأکید کنم که احترام به همسایگان و تلاش برای توسعه روابط با کشورهای منطقه، همواره یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی ما بوده و خواهد بود.

شاید در مقاطع مختلف ظرفیت های تازه ای برای همکاری ایجاد شده باشد یا دولت ها روش های متفاوتی را برای گسترش این روابط انتخاب کرده باشند، اما اصلِ تقویت مناسبات با همسایگان، یک سیاست کاملاً ثابت و راهبردی است.

فرارو: برخی تصور می کنند پذیرش برجام یا مذاکرات اخیر با آمریکا، نشانه ای از تغییر در رویکرد سیاست خارجی ایران است. آیا شما چنین برداشتی دارید؟

زنگنه: خیر، اتفاقاً برجام نمونه ای بارز از استمرار اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی است. ایران پذیرفت که درباره توسعه فناوری هسته ای خود با قدرت های جهانی گفت وگو و همکاری کند تا ضمن بهره مندی از پیشرفته ترین فناوری ها، به جهان اطمینان دهد که برنامه هسته ای اش اهداف نظامی ندارد. این توافق دقیقاً نشان داد که جمهوری اسلامی همواره راهکارهای مسالمت آمیز را بر تنش و تقابل ترجیح داده است.

فراموش نکنیم که ایران زیر تعهدات خود نزد؛ بلکه این آمریکا بود که در ابتدا از برجام خارج شد. موضع همیشگی ما این بوده که سلاح هسته ای و سایر سلاح های کشتار جمعی باید ممنوع شوند و منطقه خاورمیانه به منطقه ای عاری از این تسلیحات تبدیل شود. این موضع سال هاست که بدون کوچک ترین تغییری دنبال می شود.

فرارو: با توجه به تحرکات اخیر دیپلماتیک میان ایران و آمریکا، مخالفان مذاکره از تغییر رویکرد تهران سخن می گویند. ارزیابی شما در این باره چیست؟

زنگنه: من اصلاً چنین برداشتی ندارم. مذاکرات اخیر نیز دقیقاً در امتداد همان سیاستی است که طی سال های گذشته دنبال شده است. همان گونه که در برجام تلاش شد اختلافات از مسیر گفت وگو و راه حل های سیاسی مدیریت شود، امروز هم همان منطق حاکم است.

بنابراین، اگرچه شرایط منطقه ای و بین المللی مدام در حال دگرگونی است و ابزارهای دیپلماسی متناسب با این شرایط تغییر می یابد، اما اصول بنیادین ما ثابت مانده است. آنچه امروز مشاهده می کنیم، استمرار همان چارچوب فکری است که استقلال، مخالفت با دخالت خارجی، حمایت از مظلومان و حل وفصل اختلافات از مسیر دیپلماتیک را مبنای عمل قرار داده است. به همین دلیل، سیاست خارجی ما بیش از آنکه تابع تغییر دولت ها باشد، بر اصولی استوار است که تنها شیوه های اجرای آن متناسب با شرایط روز به روزرسانی می شود.

منبع: فرارو