بسیاری از ما بی آنکه متوجه باشیم، بار سال ها اضطراب، مسئولیت و سرکوب احساسات را در عضلات خود حمل می کنیم؛ پیامی خاموش از گذشته که تنها با آگاهی و توجه می توان آن را رها کرد.

به نقل از وگ اوت، آیا تا به حال وسط یک روز کاری متوجه شده اید که شانه هایتان آرام آرام به سمت گوش ها بالا رفته اند؟ همین حالا امتحان کنید: یک نفس عمیق بکشید و آگاهانه شانه ها را پایین بیندازید. بعد فک تان را شل کنید. احتمالاً تازه متوجه می شوید که بی آنکه بدانید، ساعت ها آن را به هم فشرده نگه داشته بودید.

بسیاری از ما سال ها با انقباض هایی زندگی می کنیم که حتی از وجودشان خبر نداریم. بدن انسان حافظه ای پیچیده و هوشمند دارد؛ تجربه های عاطفی را در خود ذخیره می کند، حتی زمانی که ذهن آن ها را کوچک می شمارد یا فراموش می کند. روان شناسی مدرن تأکید می کند که تنش مزمن در ناحیه شانه و فک تصادفی نیست. این انقباض ها اغلب پاسخی دفاعی به تجربه هایی هستند که در گذشته شکل گرفته اند و شیوه مواجهه ما با جهان را ساخته اند.

گاهی افراد زمانی متوجه این پیام های بدنی می شوند که به نقطه فرسودگی می رسند؛ وقتی اضطراب یا خستگی مزمن آن ها را به جست وجوی کمک حرفه ای سوق می دهد. در چنین موقعیت هایی، یک مشاهده ساده، مثلاً همین که شانه ها هنگام صحبت درباره کار تا نزدیکی گوش بالا می آیند، می تواند دری به سوی درکی عمیق تر باز کند: بدن پیش از آن که ذهن اعتراف کند، حقیقت را فاش می کند.

در ادامه، هفت تجربه رایج بررسی می شود که بنا بر یافته های روان شناسی، اغلب در پسِ تنش های مداوم شانه و فک قرار دارند.

در برخی خانه ها قانونی نانوشته وجود دارد: احساسات باید کنترل شوند. گریه نشانه ضعف تلقی می شود و خشم به جای درک شدن، سرکوب یا تنبیه می شود. کودکانی که در چنین فضایی بزرگ می شوند، خیلی زود یاد می گیرند بیان هیجان ها امن نیست. نتیجه، شکل گیری نوعی زره بدنی است. فک سفت می شود تا کلمات ناگفته را مهار کند و شانه ها بالا می آیند تا از بدن محافظت کنند.

بسیاری از بزرگسالانی که کودکی خود را بدون مشکل خاص توصیف می کنند، پس از دیدار با خانواده دچار خستگی شدید می شوند بی آنکه دلیلش را بدانند. با این حال بدن فراموش نکرده است. پژوهش ها نشان می دهد سرکوب هیجانی در کودکی با الگوهای تنش عضلانی در بزرگسالی ارتباط مستقیم دارد. آنچه اجازه بیان نداشته، در عضلات باقی مانده است.

برخی کودکان ناچارند زودتر از همسالانشان بزرگ شوند. شاید فرزند ارشد خانواده بوده اند و نقش والد سوم را برعهده گرفته اند، یا شرایط زندگی آن ها را به بلوغی زودهنگام واداشته است. حتی برچسب هایی مانند نابغه یا شاگرد ممتاز می تواند فشار دائمی ایجاد کند.

وقتی مسئولیت پذیری افراطی بخشی از هویت فرد می شود، شانه ها بار نامریی آن را حمل می کنند. فک در حالتی از عزم دائمی باقی می ماند؛ آماده برای کنترل همه چیز و جلوگیری از هر اشتباه. سال ها بعد، حتی در شرایط امن، بدن همچنان در وضعیت آماده باش می ماند؛ گویی هر لحظه ممکن است چیزی فروبپاشد و باید آن را گرفت.

بازخورد می تواند سازنده باشد، اما اگر در سال های شکل گیری شخصیت، انتقاد به صورت تحقیر یا حمله بیان شود، اثرش عمیق تر از یک خاطره ساده خواهد بود. وقتی کودک یا نوجوان بارها احساس کند ارزش یا شخصیتش هدف قرار گرفته، بدن یاد می گیرد برای ضربه بعدی آماده شود.

شانه ها به سمت جلو خم می شوند تا گردن را محافظت کنند و فک سفت می شود تا از اشک یا پاسخ دفاعی جلوگیری کند. حتی در بزرگسالی، هنگام دریافت هر نوع بازخورد حتی مثبت، همین الگو فعال می شود. سیستم عصبی تهدید گذشته را با وضعیت کنونی اشتباه می گیرد و تنش قدیمی دوباره زنده می شود.

امنیت فقط مفهومی روانی نیست؛ تجربه ای کاملاً جسمانی است. کسانی که دوره هایی از ناامنی مالی یا بی خانمانی را پشت سر گذاشته اند، اغلب دچار نوعی هوشیاری بیش ازحد می شوند. بدن آماده فرار یا واکنش سریع است.

شانه ها بالا می مانند، گویی باید هر لحظه چیزی را برداشت و رفت. فک در حالت عزم و بقا قرار دارد. حتی اگر سال ها بعد وضعیت مالی بهبود یابد، بدن ممکن است همچنان در همان حالت کمبود باقی بماند. حافظه عضلانی، فقر یا ناامنی گذشته را طولانی تر از صورت حساب های بانکی به یاد می آورد.

مرزها فقط مفاهیم ذهنی نیستند؛ بدن نیز آن ها را حس می کند. وقتی نه گفتن نادیده گرفته شود، وقتی حریم شخصی بارها زیر پا گذاشته شود یا تماس ناخواسته تکرار شود، عضلات نقش نگهبان را برعهده می گیرند.

فک قفل می شود تا کلمات تحمیل شده را بیرون نگه دارد یا از بیان اجباری جلوگیری کند. شانه ها بالا می آیند و بدن جمع می شود، شبیه لاک پشتی که در لاک خود پناه می گیرد. در چنین شرایطی، تنش مزمن در واقع تلاشی برای ساختن مرزی فیزیکی است؛ مرزی که شاید در سطح کلامی امکان پذیر نبوده است.

اصالت نیازمند آرامش است. اگر فرد ناچار باشد دائماً خود را سانسور کند، مراقب کلماتش باشد یا رفتارش را با انتظارات محیط هماهنگ کند، عضلات هیچ گاه کاملاً رها نمی شوند.

در محیط کاری که ایده ها جدی گرفته نمی شوند، در رابطه ای که فرد ناچار است همیشه محتاط باشد یا در جامعه ای که تفاوت ها طرد می شوند، بدن در وضعیت اجرای دائمی باقی می ماند. این اجرا انرژی بر است و در شانه ها و فک خانه می کند. بسیاری پس از ترک چنین فضاهایی، کاهش ملموس تنش عضلانی را تجربه می کنند؛ گویی بدن بالاخره اجازه نفس کشیدن یافته است.

شاید پنهان ترین عامل همین باشد. اگر در محیطی رشد کرده باشید که استراحت با تنبلی برابر دانسته می شد، یا ارزشمندی فقط با بهره وری سنجیده می شد، بدن هرگز کاملاً خاموش نمی شود.

شانه ها کمی بالا می مانند، آماده برای اقدام بعدی. فک سفت می شود تا عزم و تلاش را نشان دهد. در چنین الگویی، تنش با ارزشمند بودن گره می خورد. رهاکردن به معنای از دست دادن اعتبار تلقی می شود. در نتیجه، بدن حتی در زمان استراحت نیز نیمه فعال باقی می ماند.

اگر هنگام خواندن این موارد، خودتان را در یکی یا چند مورد بازشناختید، بدانید که این تنش نشانه ضعف یا نقص شخصیت نیست. این واکنشی حفاظتی است؛ راهی که بدن برای بقا در شرایطی که زمانی واقعی و تهدیدکننده بوده اند، آموخته است.

اما همان طور که بدن می تواند تنش را یاد بگیرد، می تواند رهاکردن را نیز بیاموزد. نخستین گام، آگاهی است: چند بار در روز از خود بپرسید شانه ها و فک تان در چه وضعیتی هستند. تمرین های ساده تنفس، کشش ملایم یا فعالیت هایی مانند یوگا و ماساژ می توانند به بازآموزی بدن کمک کنند. در برخی موارد، گفت وگو با درمانگر برای پرداختن به ریشه های عمیق تر نیز سودمند است.

شانه های منقبض و فک قفل شده داستانی در خود دارند. وقتی این داستان شنیده شود، می توان به بدن اطمینان داد که خطر گذشته دیگر وجود ندارد. آن گاه شاید برای نخستین بار پس از سال ها، عضلات اجازه پیدا کنند واقعاً استراحت کنند؛ نه از سر اجبار، بلکه از سر امنیت.

منبع: فرارو