زبان فقط ابزار ارتباط نیست. زبان قدرت است. زبان می سازد، می شکند، تعریف می کند و محدود می کند. وقتی جامعه ای به یک گروه انسانی دشنام می دهد، این کار تصادفی نیست. پشت هر دشواژه ای که به زنان نسبت داده می شود، یک سیستم فکری نهفته است که قرن هاست در حال بازتولید خودش است.

دشواژه چیست و چرا مهم است؟

دشواژه یعنی کلمه ای که برای تحقیر، کنترل یا خاموش کردن کسی به کار می رود. اما دشواژه هایی که به زنان اختصاص دارند، یک ویژگی خاص دارند: اکثر آن ها یا به بدن زن مربوط می شوند، یا به رفتار جنسی او، یا به استقلال و صدایش.

این تصادفی نیست.

وقتی یک مرد بلند حرف می زند، "قاطع" است. وقتی یک زن همین کار را می کند، "پررو" یا "بی حیا" است. وقتی مردی در زندگی جنسی اش آزاد باشد، "مرد" است. وقتی زنی همین انتخاب را داشته باشد، کلماتی که جامعه برایش آماده کرده، از همان دوران کودکی در ذهن همه حک شده اند.

این کلمه ها زبان نمادین هستند. یعنی کارشان فقط توهین نیست؛ کارشان -یادآوری مرز- است. مرزی که جامعه برای زن تعریف کرده. "تا اینجا حق داری بیایی، نه بیشتر."

روانشناسی تحقیر: چه اتفاقی در ذهن می افتد؟

روان شناسان نشان داده اند که وقتی انسان ها به طور مکرر با کلمات تحقیرآمیز مواجه می شوند، چند اتفاق می افتد:

اول: درونی سازی
زن یاد می گیرد که خودش را از چشم آن کلمه ها ببیند. شروع می کند به سانسور کردن خودش. نه چون کسی جلویش را گرفته، بلکه چون صدای آن کلمه ها را درونش حمل می کند. روانشناسان این پدیده را "نگهبان درونی" می نامند؛ یک صدای انتقادی که خودِ فرد می شود زندان بان خودش.

دوم: فلج شدن اجتماعی
ترس از دشواژه باعث می شود زن ها از فضاهای عمومی دور بمانند، کمتر نظر بدهند، کمتر رهبری کنند، کمتر بخندند، کمتر خشمگین شوند. زیرا برای هر احساس طبیعی شان، یک کلمه آماده است.

سوم: گسست از بدن
وقتی بدن یک زن بیشترین هدف دشواژه هاست، آن زن یاد می گیرد که از بدن خودش فاصله بگیرد. احساس بیگانگی با جسم خود، یکی از شایع ترین نشانه هایی است که روان پزشکان در زنانی می بینند که در محیط های تحقیرکننده بزرگ شده اند.

زبان نمادین یعنی چه؟

زبان نمادین یعنی کلمه فراتر از معنای خودش عمل می کند. یک نماد می شود.

مثلاً وقتی به زنی که در یک اعتراض شرکت کرده، دشنام جنسی داده می شود، آن کلمه دیگر فقط یک توهین نیست. یک پیام است: "جای تو اینجا نیست." "برگرد خانه." "بدنت مال عرصه عمومی نیست."

یا وقتی زنی که طلاق گرفته با کلمات خاصی توصیف می شود، آن کلمات نمادِ یک هشدار اجتماعی اند: "اگر تنها باشی، اگر وابسته به مرد نباشی، اینطور خوانده می شوی."

این زبان نمادین -کارکرد کنترل -دارد. مثل یک حصار نامریی دور زندگی زنان می کشد.

اما گذار ممکن است

گذار از این زبان نمادین، یعنی از کارکردن افتادن این ابزار کنترل، یک فرآیند است. هم فردی، هم اجتماعی.

در سطح فردی:
اولین قدم -نام گذاری- است. یعنی فهمیدن اینکه "این کلمه برای چه ساخته شده است." وقتی زنی می فهمد که دشواژه ای که به او گفته شده، ابزار کنترل بوده نه توصیف واقعیت، آن کلمه قدرتش را از دست می دهد. روان پزشکان این فرآیند را "بازنام گذاری شناختی" می نامند.

قدم دوم -جداسازی هویت از کلمه- است. هیچ کلمه ای هویت کسی نیست. کلمه ها ابزار قدرت اند، نه آیینه واقعیت.

در سطح اجتماعی:
جوامعی که زبانشان تغییر کرده، واقعیتشان هم تغییر کرده است. این یک مشاهده جامعه شناختی است. وقتی کلمه های تحقیرآمیز از فضای عمومی خارج می شوند، دسترسی زنان به قدرت، آموزش و تصمیم گیری افزایش پیدا می کند. این رابطه تصادفی نیست.

یک نکته که اغلب نادیده گرفته می شود

بسیاری از زنان، خودشان این کلمه ها را علیه هم به کار می برند. این پدیده در روان شناسی به آن "خشونت افقی" یا "ستم درونی شده" می گویند. وقتی نمی توانی علیه سیستم بجنگی، خشمت را به سمت کسی می بری که شبیه خودت است.

این نه ضعف زنان است، نه دلیلی برای سرزنششان. این نشانه ای است از چقدر عمیق این زبان در ذهن ها نشسته است. فهمیدن این پدیده، اولین قدم برای بیرون آمدن از آن است.

و در پایان

زبان آینه جامعه است، اما همزمان -سازنده جامعه - هم هست. دشواژه هایی که برای زنان ساخته شده اند، محصول یک نظام فکری اند که زن را موجودی تعریف می کند که باید کنترل شود، نه انسانی که حق دارد خودش باشد.

گذار از این زبان، یعنی رد کردن آن نظام فکری. نه با خشم کور، بلکه با آگاهی. با فهمیدن اینکه وقتی کلمه ای می خواهد تو را تعریف کند، با یک سیستم طرفی نه با یک حقیقت.