تازه از داروخانه بیرون آمده بود. چند روز طول کشیده بود تا داروهای ام اسش را پیدا کند و نسخه را تحویل بگیرد. هنوز چند قدم بیشتر از داروخانه دور نشده بود که مردی جلو آمد و پرسید: خانم... اگر لازم ندارید، داروهاتان را به من می فروشید؟ . مرد دوباره پیشنهادش را تکرار کرد: هر قیمتی خریدید، بیشتر می دهم ؛ نیلوفر داروهایش را نفروخت. اگر کسی حاضر شده داروی بیماری را همان لحظه و با قیمتی بالاتر بخرد، یعنی احتمالا روز بعد همین دارو در بازار سیاه چند برابر گران تر فروخته خواهد. زنگ خطری که در بازار دارو چند سالی است به صدا درآمده و هر روز بحرانی تر می شود ولی هنوز هیچ چاره ای برایش اندیشیده نشده است.

به گزارش فرارو، روایت هایی از این دست در کنار گزارش های رسمی از نابسامانی بازار دارو، وضعیت را نشان می دهد. از کشف انبارهای احتکار و قاچاق معکوس گرفته تا افزایش قیمت، کمبود برخی اقلام دارویی و هشدارهای روزانه درباره زنجیره تأمین.

در نگاه نخست، انگشت اتهام بیشتر به سمت محتکران می رود اما بررسی اتفاقاتی که این روزها در داروخانه ها، میان بیماران و حتی در بازار غیررسمی رخ می دهد، نشان از این دارد که بحران دارو را نمی توان با معرفی فقط یک متهم توضیح داد.

از بعد جنگ این جمله از هر زبان هر فردی که نسخه هایش با داروهای روانپزشکی گره خورده، شنیده می شود: داروهایم را هر داروخانه ای ندارد . کیارش هم این جمله را گفت. دقیقا بعد خروج از چهارمین داروخانه ای که جوابش کرد.

نسخه در دستش مچاله شده و می گوید از صبح چندین داروخانه را در نقاط مختلف شهر سر زده. از گاندی تا نیروی هوایی آمده بود. هر بار یا گفته اند موجودی تمام شده یا وعده داده اند هفته آینده دوباره مراجعه کند. او می گوید: این روزها برای من خیلی شبیه روزهای اول جنگ شده. همان موقع که حتی فلوکسیتین هم پیدا نمی شد. حالا دوباره باید از این داروخانه به آن داروخانه بروم، شاید یکی هنوز چند ورق دارو داشته باشد.

کمبود دارو برای بیماران اعصاب و روان فراتر از تاخیر در مصرف یک قرص است. پزشکان بارها هشدار داده اند قطع ناگهانی برخی داروهای روان پزشکی می تواند روند درمان را مختل و حتی وضعیت بیمار را وخیم تر از قبل کند. با این حال، بسیاری از بیماران می گویند استرس پیدا کردن دارو، خودش به بخشی از بیماری تبدیل شده است؛ در ماه های اخیر، بیماران مبتلا به بیماری های مزمن مثل دیابت، سرطان، ام اس و همچنین بیماری های اعصاب و روان بارها از دشواری تهیه داروهای خود گفته اند.

اگر کمبود برخی داروها را بتوان به مشکلات تولید، واردات یا نوسان بازار نسبت داد، وضعیت بیماران خاص از بحران حادتری خبر می دهد. تعداد بیماران هموفیلی، تالاسمی و بسیاری از بیماری های خاص در کشور مشخص است. میزان مصرف سالانه داروهای آنها نیز تا حد زیادی قابل برآورد است. با این حال، گزارش انجمن های حمایتی و روایت بیماران نشان می دهد اختلال در تامین و توزیع برخی از این داروها همچنان ادامه دارد. چرا باید یک بیمار هموفیلی با کمبود دارو مواجه شود؟

در ماه های اخیر، خانواده های بیماران خاص بارها از مراجعه به چندین داروخانه یا مراکز توزیع برای تهیه یک قلم دارو خبر داده اند. بعضی از آنها می گویند دارو وجود دارد اما به همه مراکز توزیع نمی شود و بعضی دیگر از سهمیه بندی یا تاخیر در تأمین گله مندند.

این در حالی است که بخش مهمی از داروهای بیماران خاص، داروهایی نیستند که مصرف کننده آنها ناشناخته باشد. کارشناسان حوزه سلامت معتقدند در چنین شرایطی، اگر نظام تامین و توزیع با برنامه ریزی دقیق اجرا شود، احتمال بروز کمبودهای مقطعی باید به حداقل برسد.

وقتی بیماری حاضر است جلوی داروخانه، داروی بیماری دیگر را با قیمتی بالاتر بخرد، این سوال پیش می آید که دارو از کدام نقطه وارد بازار غیررسمی می شود؟

در سال های گذشته، فروش اینترنتی دارو یکی از موضوعاتی بود که بارها از سوی فعالان حوزه سلامت نقد شد. به اعتقاد آنان، تا پیش از تدوین ضوابط جدید، بخشی از فروش آنلاین دارو خارج از چارچوب های مشخص انجام می شد و امکان رهگیری دقیق مسیر توزیع وجود نداشت.

از سوی دیگر، پرونده های قاچاق معکوس دارو نیز بارها خبرساز شده اند. گزارش هایی از کشف داروهای یارانه ای ایرانی در کشورهای همسایه منتشر شده. داروهایی که با ارز ترجیحی وارد یا تولید شده بودند اما به جای مصرف در داخل کشور، سر از بازارهای خارجی درآوردند.

همزمان گزارش هایی از کشف داروهای تقلبی نیز منتشر شده. داروهایی که با بسته بندی مشابه نمونه اصلی در بازار غیررسمی فروخته می شوند و سلامت بیماران را هم به خطر می اندازند.

با این حال، نمی شود همه مشکلات بازار دارو را به قاچاق یا احتکار نسبت داد. بخشی از بحران، به نحوه تأمین ارز، مشکلات تولید، افزایش هزینه مواد اولیه، تاخیر در پرداخت مطالبات و ضعف پوشش بیمه ای بازمی گردد.

در میان مسئولان نیز درباره اولویت های بازار دارو دیدگاه های متفاوتی مطرح می شود. مهدی پیرصالحی، رییس سازمان غذا و دارو اخیرا اعلام کرده در مرحله نخست از میان حدود 3 هزار و 800 قلم دارو، قیمت 370 قلم افزایش یافته.

او همچنین گفته میانگین افزایش قیمت دارو از ابتدای سال کمتر از 30 درصد بوده و در مقایسه با نرخ تورم، عدد معقولی به شمار می رود. رییس سازمان غذا و دارو تاکید کرده: در دسترس بودن دارو برای ما اهمیت بیشتری نسبت به قیمت آن دارد. اگر قیمت دارو پایین نگه داشته شود اما در بازار موجود نباشد، شرایط به مراتب دشوارتر خواهد بود.

در مقابل، هادی احمدی، عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران معتقد است مسئله اصلی، افزایش پرداخت از جیب مردم است. او با انتقاد از عملکرد بیمه ها گفته قرار بود سهم پرداخت بیمار افزایش پیدا نکند اما حالا پرداخت از جیب مردم به بیش از 60 درصد رسیده.

امیرحسین معینی زندی، عضو هیئت مدیره سندیکای مکمل های غذایی و کارشناس حوزه دارو نیز هشدار داده که حتی در شرایط فعلی، بسیاری از بیماران به دلیل گرانی دارو، بخشی از اقلام نسخه خود را تهیه نمی کنند یا مصرف دارو را کاهش می دهند.

او همچنین تاکید کرده که بخش قابل توجهی از داروهای وارداتی در دو سال اخیر دیگر ارز ترجیحی دریافت نمی کنند و حذف احتمالی ارز ترجیحی سایر داروها، بدون تقویت پوشش بیمه ای، می تواند فشار بیشتری بر بیماران وارد کند.

همین اختلاف دیدگاه ها نشان می دهد در بحران دارو، هر دو مسئله به هم گره خورده اند و هر تصمیم در یکی از این حوزه ها، بر دیگری هم اثر می گذارد؛ پس نه صرف موجود بودن دارو کافیست و نه صرف پایین بودن قیمت. بیمار باید هم دارو را پیدا کند و هم توان خریدش را داشته باشد.

در ماجرای نیلوفر هم همین اتفاق افتاد. مردی که چند متر آن طرف تر از داروخانه ایستاده بود و حاضر بود داروی بیماری دیگر را گران تر بخرد. شاید او دلال بود، شاید هم نبود. شاید فقط بیمار بود و نتوانسته بود داروی مورد نیازش را پیدا کند؛ خلاصه ای از وضعیت امروز بازار دارو، بازاری که بحرانش پیش از ورود بیمار به داروخانه آغاز می شود و گاهی بعد از خروج هم ادامه پیدا می کند.

منبع: فرارو