خلیج فارس و تنگه هرمز این روزها شاهد یک بازی پیچیده و دوگانه هستند؛ از یک سو تهران و واشنگتن در حال تجربه یک تفاهم موقت 60 روزه برای کاهش تنش ها هستند و از سوی دیگر، رقابت های ژئوپلیتیک و تحرکات نظامی در آب های جنوبی ایران شکل تازه ای به خود گرفته است.

به گزارش فرارو، در شرایطی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، از احتمال دیدارهای جدید خبر می دهد، ایجاد یک کریدور دریایی جدید توسط عمان در جنوب تنگه هرمز، می تواند معادلات تجاری و امنیتی منطقه را وارد فاز جدیدی کند.

این تحولات و سفر اخیر کاظم غریب آبادی به مسقط، نشان می دهد که عمان نه تنها همچنان شاه کلید پیام های غیرمستقیم دو کشور است، بلکه در حال تثبیت نقش خود به عنوان یک قطب جدید ترانزیتی و رقیبی پنهان در تنگه هرمز است. اما آیا این رفت وآمدهای دیپلماتیک و تغییر آرایش مسیرهای تجاری، واقعاً به معنای دور شدن سایه درگیری است؟

محسن جلیلوند، تحلیلگر مسائل بین الملل، در گفت وگو با فرارو به واکاوی ابعاد این رقابت پنهان ترانزیتی و نقش کلیدی عمان در معادلات جدید پرداخته است. او ضمن بررسی تلاش های ایران برای تغییر شرکای تجاری خود، نگاهی واقع بینانه به تفاهم اخیر تهران و واشنگتن ارائه می دهد و این وقفه دو ماهه را نه یک دستاورد صلح آمیز، بلکه صرفاً یک زنگ استراحت برای تجدید قوای دو طرف می داند.

در روزهای اخیر، تنگه هرمز علاوه بر تنش های دیپلماتیک، شاهد رقابت های پنهان در مسیرهای ترانزیتی بوده است. در حالی که نیروی دریایی ایران بر لزوم عبور کشتی ها از مسیرهای قانونی و تعیین شده در جنوب جزیره لارک تأکید دارد، ایجاد یک کریدور دریایی جدید در آب های سرزمینی عمان (با هماهنگی سازمان بین المللی دریانوردی) پویایی های جدیدی را در منطقه ایجاد کرده است.

این کریدور جنوبی که عمقی بین 65 تا 110 متر و عرضی بالغ بر 3 کیلومتر دارد، به دلیل ویژگی های فنی خود، به چالشی نامحسوس برای مسیرهای سنتی تبدیل شده است.

محسن جلیلوند با اشاره به این تغییر آرایش منطقه ای و اهداف سفر غریب آبادی به عمان می گوید: فارغ از اهداف رسمی اعلام شده، ایران در تلاش است تا کشور عمان را در حوزه های تجاری و اداری جایگزین امارات کند؛ چرا که پیش از این درگیری ها، عمده امور تجاری ما از طریق امارات انجام می شد.

وی درباره نقش این کریدورها و روابط نزدیک عمان با آمریکا خاطرنشان کرد: تنگه هرمز از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است، اما باید به یاد داشته باشیم که عمان نیز از دوستان ایالات متحده به شمار می رود. در واقع، عمان پیش تر به آمریکا اجازه داده بود تا کریدوری در این کشور ایجاد کند و کشتی های خود را از آن عبور دهد. بسیار بعید است که عمان منافع استراتژیک خود با آمریکا را به خاطر ما به خطر بیندازد، اما با توجه به اهمیت تنگه هرمز، همین که بتوانیم سازوکاری برای گفت وگو ایجاد کنیم، یک گام مثبت است.

این کارشناس مسائل بین الملل در ادامه، درباره تنش های اخیر میان ایران و آمریکا و شکل گیری تفاهم 60 روزه توضیح داد: به اعتقاد من، این وقفه 60 روزه در درگیری ها، بیشتر به یک زنگ استراحت شباهت دارد تا روندی که بخواهد به یک توافق نهایی ختم شود. فاصله ها به قدری عمیق است که بعید به نظر می رسد با یک تفاهم نامه ساده برطرف شود.

وی افزود: ما در ابعاد مختلفی با جهان غرب چالش داریم. ما معتقدیم باید به هر شکلی با این نظام سلطه بجنگیم تا از بین برود و در مقابل، غربی ها نیز تصور می کنند ایران در حال بر هم زدن نظم جهانی است و باید با جمهوری اسلامی تسویه حساب شود.

این تحلیلگر تصریح کرد: این شرایط در واقع یک زمان استراحت برای تجدید قواست. ایران و آمریکا صبح ها با هم بد نیستند، اما شب ها دعوا می کنند. بنابراین، آتش بس به معنای واقعی کلمه میان این دو کشور وجود ندارد؛ درست همان طور که در لبنان نیز شاهد آتش بس پایدار نیستیم.

این استاد دانشگاه با اشاره به انتقاد برخی افراد از توقف درگیری ها، اظهار داشت: دوستانی که از آغاز مذاکرات ناراحت هستند، باید به این نکته دقت کنند که مهم ترین دستاورد وضعیت فعلی، جلوگیری از بروز خسارات بیشتر برای کشور است. حضور تیم مذاکره کننده در عرصه دیپلماسی، موضوع عجیبی نیست که نیازی به اعتراض داشته باشد.

وی افزود: ادامه وضعیت جنگی هیچ سودی برای ما نداشت. نمی توان کشور را به طور دائم در یک حالت معلق و بلاتکلیف نگه داشت و مشخص نباشد چه آینده ای در انتظارمان است. ما چاره ای به جز مذاکره نداشتیم؛ البته توقع هم نداریم که ظرف 60 روز همه چیز ایده آل و اصطلاحاً گل و بلبل شود.

جلیلوند در پایان خاطرنشان کرد: واقعیت این است که از ابتدای شروع این تفاهم تا به امروز، ما همچنان هر شب شاهد درگیری هستیم و آمریکا نیز به طور مداوم در حال وارد کردن نیروهای جدید به منطقه است.

منبع: فرارو