عبدالوهاب فراتی در روزنامه اطلاعات نوشت: این ایام به هر کجا می روید از شما سؤال می کنند که آیا تفاهم میان ایران و آمریکا به نفع ایران است یا تله ای برای جنگی دوباره. بویژه برخی از سیاسیون الم شنگه براه انداخته اند که تیم مذاکره کننده دارند خیانت می کنند. برای رفع تردید و پاسخی نسبتاً متقن، بهتر است واقعیت را در میان این دو روایت افراطی جستجو کنیم، اما این بار با نگاهی عمیق تر به مفهوم رقابت در منطقه خاکستری که در ادبیات راهبردی به وضعیتی میان جنگ و صلح اطلاق می شود؛ نه درگیری نظامی تمام عیار، نه صلح پایدار، بلکه فشار، فرسایش، تهدید و حملات محدودی که هزینه به طرف مقابل تحمیل می کند بدون آنکه لزوماً به جنگ گسترده منجر شود.

تفاهم نامه 14بندی که در حاشیه اجلاس G7 امضا شد، بیش از آنکه یک توافق سیاسی باشد، یک پذیرش واقعیت های میدان از سوی هر دو طرف است. این سند یک چارچوب 60 روزه برای مذاکرات بیشتر فراهم می کند، نه یک توافق نهایی. بندهای کلیدی آن شامل تعهد به پایان عملیات نظامی، بازگشایی تنگه هرمز، تعهد ایران به کاهش غنای مواد غنی شده، و تعهد آمریکا به لغو تحریم هاست.

نکته کلیدی اینکه مسئله هسته ای به طور کامل حل نشده و به مذاکرات آینده موکول شده است. ایران با بستن تنگه هرمز اهرم فشار قابل توجهی بر اقتصاد جهانی ایجاد کرد؛ ترامپ اعتراف کرده که هر بار خبر صلح با ایران منتشر می شد، بازار سهام بالا می رفت و هر بار خبر جنگ می داد، سقوط می کرد.

از پیامدهای مثبت این تفاهم، نخست توقف درگیری نظامی مستقیم است که برای آمریکا تاکنون بیش از 132 میلیارد دلار هزینه داشته است.

دوم، ایران موفق شده اصل مدیریت تنگه هرمز را به عنوان یک حق و اهرم دائمی تثبیت کند؛ عبور رایگان کشتی ها صرفاً برای 60 روز تضمین شده است و بحث دریافت عوارض به یک مذاکره رسمی تبدیل شده است.

سوم، آمریکا تعهد کرده همه انواع تحریم ها را لغو کند، نه فقط تحریم های هسته ای، و از مداخله در امور داخلی ایران خودداری کند. چهارم، ایران برخلاف برجام، از موضع ضعف وارد مذاکره نشده و توانسته هزینه های سنگین جنگ را به دوش آمریکا بیندازد. در مقابل، این تفاهم نقاط آسیب پذیری نیز دارد.

اسراییل بزرگترین تهدید برای این تفاهم است؛ این کشور بخشی از توافق نیست و حملات خود در لبنان را ادامه می دهد. همچنین عدم اعتماد عمیقی میان طرفین وجود دارد؛ ترامپ گفته که اگر در 60 روز توافق نشود، به بمباران برمی گردیم و در ایران نیز هرگونه مصالحه هسته ای می تواند توسط مخالفان به عنوان تسلیم پس از پیروزی تفسیر شود.

برای آینده پس از 60 روز، سه سناریو قابل تصور است. سناریوی اول با بیش از 50 درصد احتمال، تمدید مذاکرات برای مدیریت تنش و خرید زمان است. سناریوی دوم با 30 تا 40 درصد احتمال، فروپاشی تفاهم و بازگشت به تنش های محدود است، اما جنگ تمام عیار همچنان کم احتمال ترین گزینه باقی می ماند.

سناریوی سوم با کمتر از 20 درصد احتمال، دستیابی به توافق نهایی است که حتی در آن صورت نیز به دلیل عدم اعتماد، صلحی پایدار شکل نخواهد گرفت. در جمع بندی باید گفت که تفاهم کنونی نه پیروزی قاطع است و نه فریب ساده.

ایران از یک دولت تحت تحریم به بازیگری تبدیل شده که آمریکا را پای میز مذاکره کشانده، اما دستاوردها شکننده و موقت است. 60 روز آینده، آغاز فصلی جدید در رقابت طولانی مدت دو کشور در منطقه خاکستری خواهد بود.

در این میان، بزرگترین تهدید فراروی ایران، نه نیات ترامپ که اختلافات داخلی است. دوقطبی سازی و تخریب تیم مذاکره کننده، دقیقاً خدمتی است که دشمن از ما انتظار دارد. حال که میدان بستر دیپلماسی را فراهم کرده، همه ی جریان ها باید با نگاه ملی از تیم مذاکره کننده حمایت کنند؛ چراکه اختلاف، پیروزی میدان را به شکست در میز مذاکره بدل می کند.