گزارش شاخص قیمت مصرف کننده در خرداد 1405 حاوی آمارهای مهمی در حوزه اقلام پرمصرف خانوارهای ایرانی است. در نگاه اول، اعدادی مانند رسیدن شاخص قیمت خوراکی ها به 955.2، ثبت شاخص 531.7 برای کالاها و خدمات غیرخوراکی، تورم نقطه به نقطه 88.6 درصدی و عبور تورم خانوارهای روستایی از مرز 108.1 درصد، صرفاً داده های اقتصادی به نظر می رسند. اما اگر این اعداد را کنار یکدیگر قرار دهیم، تصویری متفاوت شکل می گیرد؛ تصویری که نشان می دهد اقتصاد ایران دیگر فقط با تورم دست وپنجه نرم نمی کند، بلکه وارد مرحله ای جدید شده است.

به گزارش فرارو، بر اساس آمارهای رسمی جدید، کیفیت تغذیه، سلامت جامعه و حتی آینده سرمایه انسانی کشور زیر فشار مستقیم تورم قرار گرفته است. علی قنبری، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس در گفتگو با فرارو تاکید کرد: مسئله امروز فقط کوچک شدن سفره ها نیست؛ مسئله این است که تورم در حال تغییر دادن شیوه زندگی ایرانیان است. . مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:

علی قنبری ضمن تاکید بر این که اقتصاددانان معمولاً میان انواع تورم تفاوت قائل می شوند گفت: افزایش قیمت کالاهای بادوام، مسکن یا خودرو، هرچند رفاه را کاهش می دهد، اما خانوار می تواند خرید آنها را به تعویق بیندازد. خوراک اما چنین ویژگی ای ندارد. هیچ خانواده ای نمی تواند مصرف نان، برنج، لبنیات یا پروتیین را برای ماه آینده ذخیره کند یا از آن صرف نظر کند. به همین دلیل، تورم خوراکی ها خطرناک ترین شکل تورم است؛ زیرا مستقیماً ابتدایی ترین نیاز انسان را هدف قرار می دهد.این همان نکته ای است که گزارش جدید مرکز آمار به روشنی نشان می دهد. فاصله قابل توجه شاخص قیمت خوراکی ها با شاخص کالاها و خدمات غیرخوراکی، تنها بیانگر گرانی مواد غذایی نیست؛ بلکه نشانه آن است که فشار تورم، از بازار دارایی ها و کالاهای سرمایه ای عبور کرده و به حداقل های بقا رسیده است. این مرحله، نقطه ای است که توان سازگاری خانوارها به پایان می رسد.

وی افزود: اشتباه رایج در تحلیل تورم این است که تصور می شود قربانی اصلی آن، فقیرترین دهک های جامعه هستند. این گزاره دیگر به تنهایی درست نیست. تورم مزمن، به ویژه زمانی که مواد غذایی را هدف می گیرد، طبقه متوسط را نیز به تدریج به سمت فقر سوق می دهد.خانواده ای که چند سال قبل می توانست هم هزینه خوراک، هم آموزش فرزند، هم درمان و هم پس انداز را مدیریت کند، امروز ناچار است میان این نیازها یکی را قربانی کند. این انتخاب، در ظاهر یک تصمیم اقتصادی است، اما در عمل به کاهش کیفیت آموزش، حذف مراقبت های درمانی، افت تغذیه و از بین رفتن امنیت مالی منجر می شود. به بیان دیگر، تورم دیگر صرفاً قدرت خرید را کاهش نمی دهد؛ بلکه فرصت های زندگی را از مردم می گیرد.

روستاها؛ جایی که آمارها از یک بحران خاموش خبر می دهند

این اقتصاددان در خصوص مهم ترین بخش گزارش مرکز آمار گفت: شکاف میان تورم شهری و روستایی مهمترین بخش است. تورم نقطه به نقطه 108.1 درصدی برای خانوارهای روستایی در برابر 85.2 درصد برای خانوارهای شهری و همچنین تورم سالانه 72.4 درصدی روستاها در مقابل 60.3 درصد در شهرها، تنها یک اختلاف آماری نیست؛ این تفاوت، از تغییر جغرافیای فقر در ایران حکایت می کند.سال ها این تصور وجود داشت که روستاها به دلیل نزدیکی به تولید محصولات کشاورزی، از تورم مواد غذایی کمتر آسیب می بینند. اما امروز همان تولیدکننده روستایی، هزینه های سنگین نهاده های کشاورزی، حمل ونقل، سوخت، ماشین آلات و توزیع را تحمل می کند و هم زمان، به عنوان مصرف کننده نیز با قیمت های بالاتر روبه روست. نتیجه این چرخه، کاهش درآمد واقعی و افزایش آسیب پذیری اقتصادی روستاست.

وی افزود: اگر این روند ادامه یابد، پیامد آن فقط کاهش رفاه روستاییان نخواهد بود؛ بلکه مهاجرت بیشتر به شهرها، کاهش تولید داخلی مواد غذایی و وابستگی بیشتر به واردات را نیز به دنبال خواهد داشت. این همان نقطه ای است که تورم، از یک مسئله اقتصادی به یک تهدید برای امنیت غذایی کشور تبدیل می شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به این که اقتصاد کشور مزمن شده گفت: اقتصادهای گرفتار تورم مزمن، معمولاً نه به دلیل یک جهش ناگهانی، بلکه به دلیل عادت کردن به تورم آسیب می بینند. وقتی انتشار آمارهای جدید تورم دیگر کسی را شگفت زده نمی کند، جامعه وارد مرحله ای خطرناک می شود؛ مرحله ای که در آن، افزایش قیمت ها به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است.عادی شدن تورم، فقط مردم را بی تفاوت نمی کند؛ سیاست گذار را نیز از حساسیت نسبت به بحران دور می کند. در چنین شرایطی، به جای اصلاحات ساختاری، سیاست های کوتاه مدت جایگزین می شوند و نتیجه آن، استمرار همان چرخه ای است که هر ماه سفره مردم را کوچک تر می کند.

وی افزود: شاید بزرگ ترین خطا این باشد که هزینه تورم را فقط با کاهش ارزش پول ملی اندازه بگیریم. آثار واقعی تورم، سال ها بعد ظاهر می شود؛ در کودکانی که به دلیل حذف پروتیین و لبنیات از سفره، از تغذیه مناسب محروم می شوند؛ در دانش آموزانی که خانواده شان ناچار است هزینه آموزش را فدای هزینه خوراک کند؛ در کارگرانی که به دلیل سوءتغذیه، بهره وری کمتری دارند و در خانواده هایی که درمان را به تعویق می اندازند، زیرا تأمین غذای روزانه اولویت فوری تری دارد.به همین دلیل، سرمایه انسانی نخستین قربانی تورم مزمن است. کشوری که سرمایه انسانی خود را تضعیف کند، حتی اگر در آینده تورم را مهار کند، سال ها زمان نیاز دارد تا خسارت های امروز را جبران کند.

منبع: فرارو