به نقل از ایرنا، کاترین اشتون، مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا و رییس تیم مذاکرات هسته ای منتهی به توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، در تحلیلی درباره توافق جدید میان ایران و آمریکا تاکید کرد که هرچند اعلام توافق برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز گامی مهم و امیدوارکننده است اما هنوز مسائل اساسی و تعیین کننده این بحران حل نشده و بدون آنها امکان دستیابی به صلحی پایدار وجود نخواهد داشت.

رییس پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا معتقد است تمرکز بر بازگشایی تنگه هرمز اگرچه برای اقتصاد جهانی ضروری است اما این اقدام به تنهایی نمی تواند ریشه های بحران را برطرف کند.

به باور وی، بسته شدن تنگه هرمز نتیجه جنگ بوده است نه علت آغاز آن؛ بنابراین بازگشایی این مسیر حیاتی کشتیرانی هرچند از افزایش قیمت انرژی، کمبود کالا و اختلال در زنجیره تامین جهانی جلوگیری می کند اما پاسخگوی مهم ترین اختلافات میان ایران، آمریکا و اسراییل نیست.

کاترین اشتون تأکید کرد همان گونه که در مذاکرات برجام، هدف اصلی ایجاد اطمینان از صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران بود، اکنون نیز هر توافق پایداری باید تکلیف این موضوع را مشخص کند.

او یادآور شد مذاکراتی که بین سال های 2009 تا 2014 به نمایندگی از سازمان ملل و با حضور آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا و آلمان هدایت می کرد، تنها یک هدف داشت؛ اطمینان از اینکه ایران به دنبال تولید سلاح هسته ای نیست.

مسائل دیگری مانند حقوق بشر یا نقش گروه های هم پیمان ایران در منطقه، هرچند مهم بودند، اما قرار بود در مراحل بعدی بررسی شوند؛ موضوعی که هرگز به سرانجام نرسید.

اشتون همچنین از خروج دولت نخست دونالد ترامپ از برجام در سال 2018 به عنوان عاملی یاد کرد که توافق هسته ای را عملاً از بین برد.

اشتون یکی از مهم ترین عوامل موفقیت مذاکرات برجام را مرحله ای موسوم به دور بدون غافلگیری توصیف کرد. در آن مذاکرات، همه موضوعات از ابتدا روی میز قرار داشت؛ از میزان ذخایر اورانیوم غنی شده و راکتور آب سنگین اراک گرفته تا رفع تحریم ها و آزادسازی دارایی های بلوکه شده ایران.

دو طرف می دانستند قرار است درباره چه موضوعاتی مذاکره کنند و هیچ کدام نمی توانستند در میانه راه مسئله جدیدی را مطرح کنند؛ رویکردی که به تدریج اعتماد متقابل را شکل داد.

مذاکرات فعلی نیز برای موفقیت به همین شفافیت، جزیی نگری و اعتمادسازی نیاز دارد.

این دیپلمات باسابقه بر این باور است که اهداف آمریکا و اسراییل در این بحران الزاماً یکسان نیست.

بنیامین نتانیاهو سال هاست به دنبال کاهش توان منطقه ای ایران و محدود کردن نفوذ آن است، در حالی که ترامپ ممکن است اهداف متفاوت و محدودتری را دنبال کند. تا زمانی که این اختلاف اهداف روشن نشود، هر توافقی شکننده خواهد بود.

اشتون در بخش دیگری از تحلیل خود ترور ( به شهادت رساندن) برخی شخصیت های سیاسی ایران را اقدامی دانست که روند مذاکرات آینده را پیچیده تر کرده است.

او از علی لاریجانی به عنوان شخصیتی نام برد که می توانست مذاکره کننده ای عملگرا، هرچند اصولگرا، برای گفت وگو با آمریکا باشد.

کاتری اشتون از عباس عراقچی به عنوان یکی از معدود مذاکره کنندگان باتجربه ایران یاد کرد و گفت سابقه حضور او به عنوان معاون تیم مذاکره کننده برجام می تواند در مذاکرات جدید مؤثر باشد، هرچند شرایط کنونی کاملا متفاوت از گذشته است.

اشتون همچنین به تغییر ساختار دیپلماسی بین المللی اشاره کرد و گفت برخلاف مذاکرات برجام که با محوریت قدرت های بزرگ و اتحادیه اروپا انجام شد، اکنون کشورهای منطقه نقش پررنگ تری یافته اند.

پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی و مصر به عنوان یک گروه غیررسمی میانجی در حال ایفای نقش هستند و حتی اعلام اولیه توافق اخیر نیز از سوی پاکستان انجام شد.

او این گروه های جدید را به قایق های تندرو تشبیه کرد که نسبت به ساختارهای سنتی دیپلماسی مانند سازمان ملل و اتحادیه اروپا سریع تر عمل می کنند اما هشدار داد اگر مذاکرات طولانی شود، حفظ انسجام این گروه ها دشوار خواهد بود.

اشتون برخلاف بسیاری از تحلیل ها، نقش چین را بسیار مهم ارزیابی کرد. پکن در تمامی مراحل مذاکرات برجام حضور فعال داشت، در حل موضوعات دشوار مشارکت می کرد و برخلاف دیگر قدرت ها، به دنبال ایفای نقش سیاسی پررنگ پس از توافق نبود. تجربه همکاری چین در مذاکرات هسته ای می تواند در توافق های آینده نیز مفید باشد.

اشتون معتقد است هرچند اتحادیه اروپا در بحران کنونی تا حد زیادی به حاشیه رانده شده اما هنوز از ظرفیت کارشناسی و دیپلماتیک ارزشمندی برخوردار است.

وی ادعا کرد دیپلمات های اروپایی تجربه فراوانی در گفت وگو با ایران دارند و می توانند زمینه لازم برای مذاکرات جدی میان تهران و واشنگتن را فراهم کنند.

به گفته اشتون، یکی از دشوارترین موضوعات مذاکرات آینده، تعیین میزان مجاز غنی سازی اورانیوم در ایران خواهد بود.

او یادآور شد که نتانیاهو همواره خواهان توقف کامل غنی سازی در ایران بوده، در حالی که تهران بر حق خود برای غنی سازی در مقاصد صلح آمیز، از جمله تولید انرژی و مصارف پزشکی، تأکید می کند؛ حقی که در برجام نیز به رسمیت شناخته شده بود.

اشتون همچنین با اشاره به گزارش های مربوط به حملات نظامی سال 2025 گفت بر اساس این گزارش ها، تأسیسات هسته ای ایران آسیب دیده اند و تهران هنوز فاصله زیادی با بازسازی کامل این مراکز و رسیدن به غنی سازی 90 درصدی مورد نیاز برای تولید سلاح هسته ای دارد.

حتی پس از دستیابی به چنین سطحی از غنی سازی نیز تبدیل آن به یک سلاح عملیاتی و قابل نصب روی موشک، فرآیندی زمان بر و پیچیده خواهد بود.

اشتون در پایان تأکید کرد تنها راه دستیابی به توافقی ماندگار، اجرای گام های تدریجی اعتمادساز است. بازگشایی امن تنگه هرمز و توقف درگیری های نظامی می تواند آغاز مناسبی باشد اما برای رسیدن به توافقی جامع باید قطعات مختلف این پازل به تدریج در کنار یکدیگر قرار گیرند. وی همچنین هشدار داد که آینده تنها به سرنوشت جنگ ایران گره نخورده، بلکه اعتبار و کارآمدی کل نظام دیپلماسی بین المللی نیز در گرو موفقیت یا شکست این روند خواهد بود.