در حالی که ماده 77 قانون تأمین اجتماعی، مبنای محاسبه مستمری بازنشستگی را میانگین مزد یا حقوق دو سال پایانی بیمه‌پردازی تعیین کرده است، طی هفته‌های اخیر پیشنهادهایی برای تغییر این فرمول و افزایش دوره محاسبه مستمری به پنج سال یا حتی کل دوران بیمه‌پردازی مطرح شده است. اگرچه مجلس تأکید دارد هنوز هیچ لایحه‌ای در این خصوص از سوی دولت ارائه نشده، اما اظهارات مسئولان و پیگیری‌های سازمان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد بحث اصلاح فرمول بازنشستگی همچنان روی میز قرار دارد؛ موضوعی که علاوه بر واکنش کارگران، با انتقاد نمایندگان کارفرمایان نیز مواجه شده است.

مطابق ماده 77 قانون تأمین اجتماعی، مستمری بازنشستگی بر اساس میانگین مزد یا حقوق دو سال آخر بیمه‌پردازی و با در نظر گرفتن سنوات پرداخت حق بیمه محاسبه می‌شود. این فرمول به گونه‌ای طراحی شده است که نرخ جایگزینی مناسبی برای بیمه‌شدگان فراهم کند و از کاهش شدید سطح زندگی افراد پس از بازنشستگی جلوگیری شود.

با این حال، در هفته‌های اخیر زمزمه‌هایی درباره افزایش سنوات مبنای محاسبه مستمری از دو سال به پنج سال یا حتی کل 30 سال دوران بیمه‌پردازی مطرح شده است. به طور مشخص، در لایحه «نظام نوین محاسبه مستمری بازنشستگی» پیشنهاد شده مبنای محاسبه مستمری از میانگین دستمزد دو سال پایانی به میانگین دستمزد در دوره‌ای طولانی‌تر از سابقه بیمه‌پردازی تغییر یابد. هدف اعلام‌شده این اصلاح، جلوگیری از افزایش صوری دستمزد در سال‌های پایانی خدمت و همچنین کمک به پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی عنوان شده است.

تأمین اجتماعی چه پیشنهادی را دنبال می‌کند؟

هرچند به گفته نایب رییس کمیسیون اجتماعی مجلس، «این اصلاحات صرفاً پیشنهاد سازمان تأمین اجتماعی بوده و دولت هنوز لایحه‌ای به مجلس ارائه نکرده است و اساساً این موضوع از نظر کمیسیون کان لم یکن است»، اما به نظر می‌رسد سازمان تأمین اجتماعی اصرار زیادی برای افزایش سنوات مبنای محاسبه مستمری بازنشستگان دارد.

در روزهای پایانی اردیبهشت، «علی جعفری آذر» در این رابطه توضیح داد: «سازمان تأمین اجتماعی پیشنهادی برای اصلاح ماده 77 قانون تأمین اجتماعی و تبصره‌های آن ارائه کرده است. استدلال سازمان این است که در حال حاضر منابع صندوق تأمین اجتماعی با مشکل مواجه است و با اصلاح این ماده، منابع صندوق تأمین شده و دریافتی بازنشستگان 1408 به بعد افزایش پیدا می‌کند.»

با وجود این، پیشنهاد تأمین اجتماعی بدون اخذ نظر شرکای اجتماعی مطرح و به مجلس وصول شده است؛ موضوعی که حتی با موافقت کارفرمایان نیز همراه نشده و آنان با اصلاحات یکجانبه قانون تأمین اجتماعی و دستکاری مبنای محاسبه مستمری بدون اخذ نظر شرکای اجتماعی موافق نیستند.

مخالفت کارفرمایان با اصلاحات یکجانبه

«اصغر آهنی‌ها» نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار و عضو هیأت مدیره کانون عالی کارفرمایان کشور، با تأکید بر اینکه «بر اساس استانداردهای بیمه‌ای و اکچوئری، در صندوق‌های بازنشستگی افراد باید متناسب با آورده خود برداشت داشته باشند»، تصریح کرد: برداشت ناعادلانه خلاف قاعده عدالت و مغایر با استانداردهای به رسمیت شناخته‌شده حوزه تأمین اجتماعی است.

نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار تأکید کرد که «شرکای اجتماعی باید در هر نوع اصلاحات بیمه‌ای مشارکت مستقیم داشته باشند؛ بنابراین اصلاح مبنای مستمری باید با اخذ رأی و نظر کارگران و کارفرمایان همراه باشد.»

وی همچنین با تأکید بر اینکه «مبنا قرار دادن دو سال آخر برای تعیین مستمری بازنشستگی، غیرواقعی و غیرمنطقی است» پیشنهاد داد ضرایبی برای تعیین مستمری بازنشستگی در نظر گرفته شود. به گفته او، در هر سال بیمه‌پردازی باید نسبت حقوق فرد به سقف حقوق محاسبه و به عنوان یک شاخص ثبت شود. سپس میانگین این شاخص در طول دوران بیمه‌پردازی مبنای محاسبه مستمری قرار گیرد؛ به این معنا که همین ضریب در دوران بازنشستگی نیز رعایت شود.

آهنی‌ها در تشریح این پیشنهاد گفت: اگر میانگین حقوق فرد نسبت به سقف حقوق عدد 0.7 باشد، حقوق بازنشستگی او نیز باید معادل 0.7 سقف حقوق بازنشستگی تعیین شود تا عدالت برقرار بماند.

وی افزود: تناسب میان حقوق میانگین فرد و سقف حقوق باید در تمام دوران بازنشستگی و مستمری‌بگیری حفظ شود و این نسبت نباید در هیچ زمانی مخدوش گردد. به بیان دیگر، اگر میانگین نسبت حقوق فرد به سقف حقوق در دوران اشتغال 0.7 یا 0.8 بوده است، در دوران بازنشستگی نیز مستمری او باید به همان نسبت، یعنی 0.7 یا 0.8 سقف مستمری تعیین شود تا کارگر متضرر نشود.

نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار بار دیگر تأکید کرد که هر نوع اصلاح در اصول اکچوئری تأمین اجتماعی باید با اخذ نظر و رأی شرکای اجتماعی یعنی کارگران و کارفرمایان و به صورت سه‌جانبه انجام شود و اصلاحات یکجانبه، ناعادلانه و غیرقابل پذیرش است.