رواج هوم اسکول یا آموزش خانگی در سال های اخیر، اگرچه هنوز در ایران جایگاه قانونی ندارد، اما به تدریج به یکی از شیوه های مورد توجه برخی خانواده ها تبدیل شده است.

محمدرضا نیک نژاد، کارشناس آموزش، معتقد است این پدیده بیش از آنکه یک مد زودگذر باشد، نشانه ای از افزایش انتقادها نسبت به نظام آموزشی رسمی و تلاش خانواده ها برای یافتن مسیرهای جایگزین در آموزش فرزندان است.

به گفته نیک نژاد، مفهوم هوم اسکول نخستین بار از ادبیات آموزشی آمریکا وارد ادبیات آموزشی جهان شد و حدود یک دهه است که در ایران نیز درباره آن بحث می شود. هرچند این شیوه هنوز در قوانین آموزشی کشور به رسمیت شناخته نشده، اما در عمل راه هایی برای اجرای آن شکل گرفته است.

او توضیح می دهد که برخی خانواده ها فرزندان خود را در مدارس ثبت نام می کنند، اما دانش آموز در طول سال تحصیلی در کلاس های درس حاضر نمی شود و آموزش خود را در خانه، با کمک معلمان خصوصی یا مؤسسات آموزشی، دنبال می کند. در پایان سال نیز با هماهنگی مدرسه در امتحانات شرکت کرده و مدارک رسمی دریافت می کند.

به گفته این کارشناس، در برخی موارد نیز از ظرفیت نظام آموزش بزرگسالان یا سازوکارهای مشابه برای دریافت مدرک استفاده می شود؛ موضوعی که منتقدان آن را نوعی دور زدن قوانین آموزشی می دانند.

نیک نژاد یکی از مهم ترین دلایل گرایش خانواده ها به آموزش خانگی را نارضایتی از محتوای آموزشی و فضای حاکم بر مدارس عنوان می کند.

به گفته او، برخی والدین معتقدند فرزندانشان در مدارس تحت آموزش های ایدئولوژیک قرار می گیرند و به همین دلیل ترجیح می دهند کنترل بیشتری بر روند آموزش و تربیت آن ها داشته باشند. از نگاه این خانواده ها، حتی مدارس غیردولتی نیز به دلیل الزام به اجرای ضوابط رسمی، نتوانسته اند پاسخ مناسبی به این دغدغه ها بدهند.

او در عین حال تأکید می کند که دلایل گرایش به هوم اسکول تنها به مسائل محتوایی محدود نیست. به اعتقاد نیک نژاد، گروهی از خانواده ها از منظر تربیتی نیز نسبت به محیط مدارس انتقاد دارند و تصور می کنند فضای مدرسه برای رشد همه کودکان مناسب نیست. نگرانی از روابط اجتماعی نامناسب، آسیب های احتمالی محیط مدرسه و تأثیرات فرهنگی آن باعث شده برخی والدین آموزش در محیطی کنترل شده تر را ترجیح دهند.

این کارشناس آموزش معتقد است افزایش استقبال از آموزش خانگی، بازتابی از کاهش اعتماد بخشی از جامعه به نظام آموزشی رسمی است. به گفته او، خانواده هایی که به این شیوه روی آورده اند، تنها به دنبال تغییر محل آموزش نیستند، بلکه به دنبال الگویی متفاوت برای تربیت و آموزش فرزندان خود هستند؛ الگویی که در آن نقش خانواده پررنگ تر و امکان شخصی سازی آموزش بیشتر باشد.

نیک نژاد در عین حال یادآور می شود که تا زمانی که آموزش خانگی در ایران از پشتوانه قانونی برخوردار نباشد، اجرای آن همچنان با ابهام ها و چالش های حقوقی و آموزشی همراه خواهد بود. با این حال، گسترش این شیوه نشان می دهد بخشی از جامعه نسبت به ساختار کنونی آموزش رسمی انتقادهای جدی دارد و در جست وجوی مسیرهای تازه ای برای آموزش نسل آینده است.