دنیای اقتصاد: باوجود برقراری آتش‌بس میان ایران و آمریکا و امضای یادداشت تفاهم و آغاز مذاکرات در دوره 60 روزه، تنش‌ها میان دو کشور همچنان ادامه دارد. از تنش‌های لفظی و درگیری‌های شب‌های گذشته در تنگه هرمز گرفته تا تداوم گاه و بی‌گاه حملات اسراییل به جنوب لبنان، نشان از آن دارد که دو طرف بیش از آنکه در پی بازگشت به جنگ و کنار گذاشتن تفاهم‌نامه باشند، بنا دارند بر سر مدیریت روایت، امتیازگیری و تثبیت حق حاکمیت خود به زورآزمایی قبل از نهایی شدن توافق بپردازند. بنابراین به گفته تحلیلگر الجزیره باید انتظار این تبادلات آتش طی مدت‌زمان 60روزه مذاکرات را داشت. در این فضا به ادعای العربیه قرار است دور دوم مذاکرات طی دو روز آینده در هتل بورگن اشتوک سوییس برگزار شود.

رفت و برگشت‌ها

ماجرا از آنجا شروع شد که رسانه‌ها مدعی حمله ایران به چند کشتی در آب‌های جنوبی شدند. وال‌استریت ژورنال ادعا کرد که به گفته دو مقام ارشد آمریکایی، ایران روز پنج‌شنبه در تنگه هرمز به یک کشتی باری با پرچم سنگاپور حمله کرد. این در حالی است که بنا به گزارش وال‌استریت ژورنال، پس از حمله به کشتی سنگاپوری که از مسیر تعیین‌شده از سوی عمان عبور می‌کرد، چهار نفتکش دیگر که در این مسیر حرکت می‌کردند، بازگشتند.

در ادامه، رییس‌جمهور آمریکا واکنش نشان داد و ایران را به نقض توافق آتش‌بس متهم کرد. دونالد ترامپ، در شبکه تروت‌سوشال ادعای حمله ایران به کشتی تجاری در تنگه هرمز را «نقض آتش‌بس» خواند. ترامپ مدعی شد: «جمهوری اسلامی ایران دست‌کم چهار پهپاد تهاجمی یک‌طرفه را به سوی کشتی‌هایی شلیک کرد که در حال عبور از تنگه هرمز بودند. یکی از این پهپادها به‌طور مستقیم به عرشه بالایی یک کشتی باری بزرگ و بسیار گران‌قیمت اصابت کرد. خسارت‌هایی وارد شد، اما کشتی توانست به مسیر خود ادامه دهد. ما سه پهپاد دیگر را سرنگون کردیم. بدیهی است که این اقدام نقضی احمقانه از توافق آتش‌بس ماست.»

شامگاه جمعه نیز فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ادعا کرد که «در پاسخ به حمله ایران به یک کشتی تجاری در تنگه هرمز» نقاطی را در ایران هدف حمله قرار داده است. سنتکام گفت که هواپیماهای آمریکایی انبارهای موشک و پهپاد و همچنین تاسیسات راداری ساحلی ایران را هدف قرار دادند. بر اساس ادعای این بیانیه، کشتی «اور لاولی» با پرچم سنگاپور روز 25 ژوئن، هنگام خروج از تنگه هرمز در امتداد سواحل عمان، با یک پهپاد انتحاری یک‌طرفه هدف حمله قرار گرفت. سنتکام در ادامه و طی ادعایی ایران را مسوول این حمله عنوان کرده و آن را نقض آشکار آتش‌بس توصیف کرد. از سوی دیگر، جی‌ دی. ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا روز جمعه با بازنشر بیانیه سنتکام درباره حمله به اهدافی در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران توافق آتش‌بس را امضا کرده است. ما به آن پایبند بودیم. اگر درباره نحوه اجرای آن اختلاف‌نظری دارند، می‌توانند تلفن را بردارند و تماس بگیرند.»

واکنش ایران

در واکنش به اقدامات خصمانه ایالات متحده، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که نیروی دریایی این نهاد در واکنش به حملات آمریکا به سواحل ایران، مواضع ارتش آمریکا را در منطقه هدف قرار داده است. در بیانیه روابط عمومی سپاه آمده است که آمریکا پس از حمله به یک کشتی تجاری در تنگه هرمز، به بهانه عبور این کشتی از مسیری که ایران آن را «غیرمجاز» می‌داند، حملاتی هوایی به سواحل ایران انجام داده است. سپاه این حملات را نقض آتش‌بس و تعهدات آمریکا خواند و اعلام کرد در پاسخ، «نقاط استقرار ارتش آمریکا در منطقه» هدف قرار گرفته‌اند.

در این بیانیه همچنین تاکید شده است که بر اساس بند پنجم تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز بر عهده ایران است. سپاه در پایان هشدار داد که در صورت تکرار حملات آمریکا، پاسخ ایران گسترده‌تر خواهد بود. در این بیانیه آمده است: «به دنبال نقض آتش‌بس رژیم صهیونیستی در جنوب لبنان، ساعاتی پیش رژیم پیمان‌شکن آمریکا نیز مانند همیشه دست به نقض تعهدات خود زد و به بهانه‌های مختلف از تردد یک کشتی متخلف از مسیر غیرمجاز در تنگه هرمز به حمله هوایی به سواحل جمهوری اسلامی ایران اقدام کرد. ️نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پاسخ به این تجاوز نقاط استقرار ارتش تروریستی آمریکا در منطقه را مورد اصابت قرار داد.»

همزمان وزارت امور خارجه ایران نیز در بیانیه‌ای حمله آمریکا را ‌نقض آشکار‌ یادداشت تفاهم میان دو کشور برای پایان جنگ خواند. دستگاه دیپلماسی کشورمان در بیانیه‌ای اعلام کرد که حمله آمریکا به «تاسیسات نظارت ساحلی ایران، ‌نقض آشکار بند 4 ماده 2 منشور سازمان ملل متحد و نیز نقض صریح بند اول یادداشت تفاهم خاتمه جنگ تحمیلی مورخ 28 خرداد 1405 است.» وزارت خارجه ایران همچنین حملات مجدد اسراییل به لبنان را هم «نقض آشکار بند یک» این یادداشت تفاهم توصیف کرده و مسوولیت پیامدهای این وضعیت را متوجه آمریکا دانست.

وزارت امور خارجه در همین ارتباط، بر ضرورت پایبندی کلیه کشورهای واقع در کرانه جنوبی خلیج فارس به اصل حسن همجواری و رعایت اصل بنیادین حقوق بین‌الملل مبنی بر ممانعت از استفاده طرف‌های متجاوز از قلمرو و امکانات آنها جهت ارتکاب اقدامات تجاوزکارانه علیه جمهوری اسلامی ایران، تاکید کرد. وزارت امور خارجه همچنین از دبیرکل سازمان ملل متحد، شورای امنیت و سایر نهادهای مسوول بین‌المللی خواست نسبت به نقض فاحش اصول و قواعد بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل توسط آمریکا بی‌تفاوت نبوده و به مسوولیت‌های قانونی و اخلاقی خود در قبال صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی عمل کنند.

خط تماس

ایران و آمریکا در حالی طی روزهای اخیر بار دیگر دست به تبادل آتش محدود زدند که رسانه‌ها پیش‌تر از احتمال برقراری خط تماس میان دو طرف برای مدیریت تنش‌ها خبر داده بودند. طی روزهای اخیر، معاون رییس‌جمهور آمریکا گفته بود که واشنگتن و تهران توافق کرده‌اند برای کاهش خطر درگیری‌های بیشتر، یک کانال ارتباطی مستقیم ایجاد کنند. بنا به گزارش یورونیوز، ونس گفت که این سازوکار شامل دیدار مقام‌های نظامی ایران و آمریکا در قطر خواهد بود تا اختلافات و تنش‌های احتمالی را مدیریت کنند. از سوی دیگر پرس‌تی وی نیز پیش‌تر مدعی شده بود که به منظور «جلوگیری از حوادث در تنگه هرمز که ممکن است منجر به درگیری نظامی شود»، خط مستقیمی میان ایران و آمریکا برقرار شده است.

اما سخنگوی سپاه پاسداران اعلام کرده که چنین برنامه‌ای در دستور کار قرار ندارد. حسین محبی، سخنگوی سپاه، خبر برقراری خط مستقیم میان ایران و آمریکا را «دروغ محض» خواند. وی در شبکه ایکس نوشت: «ادعاهای مقامات آمریکایی مبنی بر برقرار شدن خط مستقیم بین ایران و آمریکا در خصوص تنگه هرمز، دروغ محض است و به شدت تکذیب می‌شود.»

ضرورت مدیریت تنش‌ها

تحولات در خاورمیانه در حالی میان تنش و صلح در نوسان مداوم است که الجزیره طی گزارشی عنوان کرد که وضعیت فعلی بیش از آنچه احتمال شعله‌ورشدن مجدد درگیری‌ها را به دنبال داشته باشد، رقابتی است بر سر روایت پیروزی و کنترل میان تهران و واشنگتن. در این رابطه، آندره دسی، استاد دانشگاه آمریکایی رم گفت که تشدید اخیر تنش‌ها نشان می‌دهد که توافق‌نامه ایران و آمریکا بسیار شکننده بوده و امکان فروپاشی آن را نباید از معادله خارج کرد.

وی در ادامه گفت: «با این همه،‌ به وضوح، به نفع هر دو طرف است که نگذارند این وضعیت به یک درگیری تمام عیار دیگر تبدیل شود.» وی افزود که به باور او، تبادل منقطع آتش میان طرفین بدل به وضعیت جدیدی شده است و باید انتظار آن را طی مدت‌زمان 60روزه مذاکرات داشت. این تحلیلگر گفت: «هر دو طرف علاقه خاصی دارند که نشان دهند توانایی کنترل یا فرماندهی تنگه در دستان آنهاست.» الجزیره در ادامه نوشت که در معادله موجود، هر دو طرف در تلاش‌ هستند تا خود را فاتح قاطع این وضعیت اعلام کنند. اما با تمام این اوصاف، ایران و ایالات متحده ‌چاره‌ای جز رسیدن به‌نوعی توافق دیپلماتیک ندارند.