مریم انجم روز در اعتماد نوشت: در هر نظام اقتصادی، مالیات فقط یک ابزار تأمین درآمد دولت نیست، بلکه یکی از اصلی ترین ساز و کارهای بازتوزیع ثروت و سرمایه گذاری بر آینده کشور است. دولت ها از طریق مالیات، نه تنها هزینه های جاری خود را مدیریت می کنند، بلکه مسیر توسعه اجتماعی، اقتصادی و انسانی را نیز شکل می دهند.

در این میان، یک پرسش اساسی در ایران کمتر به صورت جدی مطرح شده است: سهم نسل جوان، به ویژه نسل Z، از این چرخه بازتوزیع و سرمایه گذاری چیست؟ نسل Z، که متولدین 1375 تا 1390 را شامل می شود، نسلی است که در بستر تحول دیجیتال رشد کرده است. این نسل با اینترنت، شبکه های اجتماعی، اقتصاد پلتفرمی و تغییرات سریع فناوری خو گرفته و به همین دلیل، انتظارات متفاوتی از دولت، بازار کار و ساختار اجتماعی دارد.

برخلاف نسل های گذشته که امنیت شغلی طولانی مدت را معیار موفقیت می دانستند، نسل Z بیشتر به دنبال انعطاف پذیری، درآمد پایدار، کیفیت زندگی و فرصت رشد فردی است. اما واقعیت اقتصادی امروز ایران، فاصله قابل توجهی با این انتظارات دارد. نرخ بالای بیکاری جوانان، دشواری ورود به بازار کار رسمی، افزایش هزینه های زندگی، بحران مسکن و نااطمینانی نسبت به آینده، مجموعه ای از چالش ها را ایجاد کرده که مستقیما بر تصمیمات زندگی این نسل اثر می گذارد.

در چنین شرایطی، نحوه هزینه کرد درآمدهای مالیاتی می تواند نقش تعیین کننده ای در کاهش یا تشدید این شکاف ایفا کند. در نگاه سنتی، بخش عمده ای از مالیات صرف هزینه های جاری دولت مانند حقوق و دستمزد، یارانه ها و اداره ساختارهای اداری می شود. اما در نگاه توسعه محور، مالیات باید به ابزاری برای سرمایه گذاری بر سرمایه انسانی تبدیل شود؛ به ویژه سرمایه انسانی جوان، این تغییر نگاه نقطه تمایز کشورهایی است که توانسته اند مسیر توسعه پایدار را طی کنند.

یکی از مهم ترین حوزه هایی که می تواند مستقیما بر آینده نسل Z اثر بگذارد، بازار کار و اشتغال است. اقتصاد جهانی در حال حرکت به سمت دیجیتالی شدن، هوش مصنوعی، اقتصاد داده محور و کسب و کارهای نوآورانه است. ایران نیز از این روند مستثنی نیست.

اگر بخشی از درآمدهای مالیاتی به صورت هدفمند صرف حمایت از استارتاپ ها، توسعه زیرساخت های اقتصاد دیجیتال، ایجاد صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر و آموزش مهارت های نوین شود، می توان بخشی از بحران بیکاری جوانان را به فرصت تبدیل کرد.

حوزه دوم، مسکن است؛ یکی از جدی ترین بحران های اجتماعی نسل جوان، برای بسیاری از جوانان استقلال اقتصادی بدون دسترسی به مسکن مقرون به صرفه تقریبا غیرممکن شده است. افزایش قیمت زمین و مسکن، همراه با کاهش قدرت خرید، باعث شده تشکیل خانواده و برنامه ریزی بلندمدت به تعویق بیفتد. در این شرایط، سیاست های مالیاتی می توانند نقش مهمی ایفا کنند؛ ازجمله حمایت از ساخت مسکن اجاره ای، ارائه وام های کم بهره ویژه جوانان و هدایت سرمایه های عمومی به سمت پروژه های مسکن اجتماعی.

در کنار این دو حوزه کلیدی، آموزش و مهارت آموزی نیز اهمیت ویژه ای دارد. نسل Z نسلی است که باید برای مشاغلی آماده شود که هنوز بسیاری از آن ها به طور کامل شکل نگرفته اند. مهارت هایی مانند برنامه نویسی، تحلیل داده، طراحی دیجیتال، بازاریابی آنلاین و هوش مصنوعی، ازجمله نیازهای بازار کار آینده هستند. سرمایه گذاری مالیاتی در این حوزه ها نه تنها یک هزینه نیست، بلکه نوعی پیش خرید رشد اقتصادی آینده کشور محسوب می شود.

موضوع دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته، سلامت روان نسل جوان است. فشارهای اقتصادی، رقابت شدید، نااطمینانی اجتماعی و گسترش مقایسه های اجتماعی در فضای مجازی، موجب افزایش اضطراب، فرسودگی ذهنی و کاهش امید به آینده در میان جوانان شده است. توسعه خدمات مشاوره ای، حمایت های روان شناختی و ایجاد زیرساخت های سلامت روان، می تواند نقش مهمی در افزایش تاب آوری اجتماعی ایفا کند.

ازسوی دیگر، باید به نقش فرهنگ و هویت اجتماعی نیز توجه کرد. نسل Z صرفا به دنبال درآمد نیست؛ بلکه به دنبال معنا، خلاقیت و مشارکت اجتماعی است. حمایت از فعالیت های هنری، فرهنگی، ورزشی و اجتماعی جوانان می تواند به افزایش سرمایه اجتماعی و کاهش شکاف نسل ها کمک کند.

نکته مهم این است که کارآمدی نظام مالیاتی تنها در میزان وصول درآمد نیست، بلکه در کیفیت تخصیص آن معنا پیدا می کند. اگر شهروندان احساس کنند مالیات پرداختی آن ها به بهبود واقعی زندگی شان منجر می شود، اعتماد عمومی افزایش یافته و تمایل به مشارکت مالیاتی نیز تقویت می شود، اما در صورت عدم مشاهده این اثرات، فاصله دولت و جامعه بیشتر خواهد شد.

بنابراین، مالیات در ایران می تواند دو مسیر متفاوت را طی کند؛ یا صرفا ابزاری برای پوشش هزینه های جاری باقی بماند یا به موتور محرک توسعه نسل جوان تبدیل شود.

انتخاب میان این دو مسیر، یک انتخاب صرفا اقتصادی نیست؛ بلکه یک تصمیم راهبردی درباره آینده کشور است. و درنهایت باید پذیرفت که نسل Z نه یک گروه حاشیه ای، بلکه محور آینده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران است. هرگونه سیاستگذاری مالی که این نسل را نادیده بگیرد، در واقع آینده کشور را باعدم تعادل مواجه می کند. مالیات اگر به درستی هدایت شود، می تواند از یک ابزار صرفا درآمدی به یک ابزار قدرتمند برای بازسازی امید اجتماعی تبدیل شود.

سرمایه گذاری بر نسل جوان، هزینه نیست؛ بلکه تضمین بقا و توسعه کشور است. اگر امروز مالیات ها به سمت اشتغال، آموزش، مسکن و سلامت روان نسل Z هدایت شوند، نتیجه آن در سال های آینده به شکل رشد اقتصادی پایدار، کاهش آسیب های اجتماعی، افزایش نوآوری و تقویت اعتماد عمومی نمایان خواهد شد.

آینده ایران نه در منابع زیرزمینی، بلکه در کیفیت تصمیم هایی است که امروز برای نسل جوان گرفته می شود. شاید مهم ترین این تصمیم ها، نحوه نگاه ما به مالیات باشد؛ آیا آن را خرج امروز می کنیم یا سرمایه فردا؟ پاسخ به این پرسش، سرنوشت فردای ایران را رقم خواهد زد.