یک خبرگزاری آمریکایی در گزارشی به نقل از دیپلمات ها و مقام های منطقه ای، جزییات تازه ای از پشت پرده میانجی گری کشورهای منطقه برای جلوگیری از گسترش جنگ میان ایران و آمریکا و دستیابی به یادداشت تفاهم پایان جنگ را منتشر کرده است؛ روندی که به گفته این منابع، بارها تا آستانه فروپاشی پیش رفت.

به نقل از آسوشیتدپرس، همزمان با تشدید حملات متقابل ایران و آمریکا در 11 ژوئن، هواپیمای حامل میانجی گران قطری در فرودگاه تهران متوقف شد. یک دیپلمات آگاه از روند مذاکرات گفت اعضای این هیئت تمام شب را در مذاکرات فشرده سپری کردند تا مانع بازگشت دو طرف به یک جنگ تمام عیار شوند.

به گفته این منابع، صحنه فرودگاه تهران نماد دیپلماسی پرآشوبی بود که با محوریت پاکستان و قطر دنبال شد و در نهایت به توافق هفته گذشته برای پایان دادن به جنگی انجامید که نه تنها خاورمیانه، بلکه اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده بود.

این گزارش می افزاید مذاکرات بارها در آستانه شکست قرار گرفت و تهدیدهای رسانه ای، حملات متقابل و درگیری های لبنان، هر بار خطر شعله ور شدن دوباره جنگ را افزایش داد.

در همان روزی که میانجی گران در تهران حضور داشتند، دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، بار دیگر ایران را به اقدام نظامی تهدید کرد و گفت واشینگتن همین امشب ضربه ای بسیار سنگین به ایران وارد خواهد کرد و کنترل صنعت نفت و گاز این کشور را در دست خواهد گرفت.

پس از این تهدید، بازیگران منطقه ای تلاش گسترده ای را برای متقاعد کردن ترامپ به دادن فرصتی دوباره به دیپلماسی آغاز کردند. به گفته یک دیپلمات، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، مستقیماً با ترامپ تماس گرفت و از او خواست از حملات بیشتر خودداری کند، زیرا توافق میان دو طرف در دسترس بود.

این تلاش ها سرانجام نتیجه داد و ترامپ اعلام کرد حملات برنامه ریزی شده را متوقف کرده است. چند روز بعد نیز تهران و واشینگتن توافقی را برای پایان دادن به درگیری ها امضا کردند.

بر اساس این گزارش، هدف اصلی توافق، بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره صادرات نفت ایران بود. همچنین در این توافق، یک دوره 60 روزه برای مذاکرات بر سر توافقی گسترده تر درباره برنامه هسته ای ایران در نظر گرفته شد که شامل کمک های اقتصادی بیشتر به تهران نیز می شود.

این خبرگزاری می نویسد در حالی که عمان و قطر پیش تر نقش اصلی در میانجی گری میان ایران و آمریکا را بر عهده داشتند، این بار پاکستان به سرعت به یکی از بازیگران اصلی تبدیل شد.

پاکستان با ایران مرز مشترک دارد و همزمان روابط نزدیکی با تهران و واشینگتن حفظ کرده است. به گفته یکی از مقام های پاکستانی، تیم مذاکره کننده از سامانه ای امن برای انتقال پیام ها میان دو طرف استفاده می کرد و حتی به کارکنان هشدار داده شده بود که افشای اطلاعات می تواند به مجازات حبس ابد منجر شود.

به گفته منابع منطقه ای، قطر پس از کاهش حملات به خاک خود، بار دیگر به روند میانجی گری بازگشت. همزمان مصر نیز از طریق کانال ارتباطی میان حسن رشاد، رییس دستگاه اطلاعاتی این کشور، و ژنرال احمد وحیدی، فرمانده ارشد سپاه پاسداران، نقش مهمی در پیشبرد مذاکرات ایفا کرد.

این منابع همچنین تأکید کردند که مصر و ترکیه در جلوگیری از ورود برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، به جنگ نقش مؤثری داشتند.

طبق این گزارش، ایران تمایل داشت موضوع ذخایر اورانیوم غنی شده خود را به آینده موکول کند، اما در نهایت با درج تعهدی برای رقیق سازی بخشی از این ذخایر در ازای وعده آمریکا برای کاهش تحریم ها و آزادسازی دارایی های بلوکه شده موافقت کرد.

همچنین طرفین بر سر کمک های اقتصادی به ایران نیز مذاکره کردند. ایران در ابتدا خواستار دریافت دست کم 500 میلیارد دلار غرامت شده بود، اما در نهایت با 300 میلیارد دلار سرمایه گذاری متعهدانه در چارچوب توافق نهایی موافقت کرد؛ هرچند هنوز مشخص نیست این منابع از سوی چه کشورها یا نهادهایی تأمین خواهد شد.

این خبرگزاری می گوید درگیری های لبنان بارها روند توافق را تهدید کرد. پس از حمله اولیه به ایران، حزب الله لبنان به سمت اسراییل موشک شلیک کرد و اسراییل نیز با حملات گسترده به لبنان پاسخ داد.

به گفته منابع آگاه، ایران در جریان مذاکرات تأکید داشت هرگونه توافق با آمریکا باید شامل آتش بس در لبنان نیز باشد و به همین دلیل بندی در این خصوص به پیش نویس توافق اضافه شد.

در 7 ژوئن، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، برای انتقال پیامی به تهران و ترغیب ایران به پذیرش توافق به این کشور سفر کرد، اما در همان روز حمله جدید اسراییل به بیروت و حملات متقابل ایران، روند مذاکرات را بار دیگر با بحران روبه رو کرد.

پس از عبور از این بحران، روند مذاکرات سرعت گرفت. ترامپ در 13 ژوئن اعلام کرد توافق روز بعد امضا خواهد شد و میانجی گران قطری برای انجام 17 ساعت مذاکره فشرده بار دیگر راهی تهران شدند.

در میانه این مذاکرات، حمله دوباره اسراییل به بیروت بار دیگر توافق را در آستانه فروپاشی قرار داد، اما میانجی گران قطری توانستند تهران را متقاعد کنند که هرگونه پاسخ نظامی تنها به مخالفان توافق کمک خواهد کرد.

به درخواست ایران، بندی درباره تضمین حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان نیز به متن تفاهم نامه افزوده شد. تهران معتقد است این بند مستلزم خروج اسراییل از لبنان است، اما اسراییل همچنان از اجرای آن خودداری می کند.

در نهایت، تفاهم نامه پایان جنگ در 17 ژوئن به امضا رسید.

بر اساس این گزارش، ایران و آمریکا اکنون مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی هسته ای را با مهلت ماه اوت دنبال می کنند. این مذاکرات به دلیل تحولات لبنان دو روز به تعویق افتاد، اما سرانجام در سوییس از سر گرفته شد.

یک دیپلمات حاضر در مذاکرات گفت: ایران آتش بس لبنان را اولویت شماره یک می دانست و معتقد بود اگر این موضوع رعایت نشود، صحبت درباره سایر مسائل بی معنا خواهد بود.

او فضای مذاکرات سوییس را کاملاً مثبت توصیف کرد و گفت مقام های ایرانی و آمریکایی حتی در زمان استراحت نیز با یکدیگر قهوه می نوشیدند؛ تصویری که نشان می دهد با وجود همه تنش ها، دیپلماسی همچنان زنده است.

منبع: فرارو