به نقل از تابناک، مجله آمریکایی نشنال اینترست در مقاله ای نوشته است:

تفاهم نامهٔ اخیر ایالات متحده و ایران - که توافقی مقدماتی برای آتش بس 60 روزه، بازگشایی تنگهٔ هرمز و چارچوبی برای مذاکرات آینده دربارهٔ برنامهٔ هسته ای و تحریم هاست - هم موقتی است و هم چندان قانع کننده نیست. اگرچه ممکن است به کاهش بحران فوری کمک کند، اما کار چندانی برای ریشه های عمیق تر ناپایداری منطقه یا تنش های زمینه ای که همچنان روابط ایران و همسایگان عرب آن را شکل می دهد، انجام نمی دهد.

مهم تر از آن، این توافق نشان دهندهٔ پویایی گسترده تری در منطقهٔ عربی خلیج فارس است. روابط کشور های شورای همکاری خلیج فارس (GCC) با ایران همچنان به شدت تحت تأثیر تصمیماتی است که در واشنگتن، تل آویو و تهران گرفته می شود، نه در پایتخت های خود این کشورها. با وجود سال ها تعامل دیپلماتیک، امنیت خلیج فارس همچنان به بازیگران خارجی وابسته است که اولویت هایشان همیشه با اولویت های کشور های منطقه همخوانی ندارد.

بنابراین، این بحران فرصتی را فراهم می کند تا روابط کشور های شورای همکاری و ایران از سه منظر بازنگری شود: مشارکت های مبتنی بر ناچاری، مشارکت های مبتنی بر شرایط و مشارکت های اختیاری. آنچه پیش تر تا حد زیادی مشارکت هایی مبتنی بر ناچاری بودند - که ناشی از نگرانی هایی دربارهٔ موشک های ایرانی، شبکه های نیابتی و اختلالات احتمالی در تنگهٔ هرمز بود - در آتش جنگ آزموده شده اند. کشور های خلیج فارس خود را در موقعیتی یافتند که میزبان نیرو های آمریکایی بودند که تلافی ایران را به دنبال داشت، در حالی که جغرافیا، وابستگی متقابل انرژی و تجارت، آنها را از طریق مشارکت های مبتنی بر شرایط به ایران پیوند می داد.

با این حال، لحظهٔ کنونی همچنین فرصت هایی را برای مشارکت های اختیاری فراهم می کند: همکاری هایی داوطلبانه که بر پایهٔ منافع مشترک، مکمل های اقتصادی و تمایل مشترک به خودمختاری راهبردی بیشتر شکل می گیرند. چالش پیش روی بازیگران منطقه این است که نه جایگزین ناچاری و شرایط شوند، بلکه بر روی آنها بنا کنند و روابطی را ایجاد نمایند که با ارتقای ثبات و شکوفایی بلندمدت دوام می آورند، نه صرفاً واکنشی به تهدیدات فوری.

شورای همکاری خلیج فارس و ایران: مشارکت های مبتنی بر ناچاری

برای دهه ها، تعامل بین کشور های شورای همکاری خلیج فارس و ایران، مشارکتی مبتنی بر ناچاری بوده است. جغرافیا هیچ گزینهٔ دیگری پیش روی دو طرف نمی گذارد. این موضوع در دوره های مختلف به صراحت از سوی عربستان سعودی و ایران و همچنین از سوی ایالات متحده در دورهٔ دولت اوباما به رسمیت شناخته شده است.

کشور های خلیج فارس با ایران مرز های دریایی، زیرساخت های انرژی و مسیر های حیاتی کشتیرانی مشترک دارند. بخش زیادی از این شبکهٔ جغرافیایی متصل، اخیراً به سلاح تبدیل شده است. حملات به کشتیرانی در تنگهٔ هرمز، حملات به زیرساخت های انرژی و فعالیت های نیابتی در سراسر منطقه، بار ها رهبران خلیج فارس را نسبت به آسیب پذیری خود هوشیار کرده است. حتی زمانی که روابط سیاسی رو به وخامت می رفت، تعامل اجتناب ناپذیر باقی ماند.

تفاهم نامهٔ کنونی این واقعیت را نشان می دهد. برخلاف برنامهٔ جامع اقدام مشترک (برجام)، توافق جدید صرفاً نقطه آغازی برای مذاکرات آینده ایجاد می کند. این توافق چارچوب معناداری برای رسیدگی به نگرانی های امنیتی گسترده تر منطقه در بر ندارد. اگر این توافق شکست بخورد - یا اگر بازیگرانی مانند حوثی ها به طور عمیق تری درگیر تشدید آینده شوند - کشور های شورای همکاری بار دیگر با پیامد های رویارویی مواجه خواهند شد. در چنین شرایطی، مشوق ها برای توافق مستقیم با ایران تنها افزایش خواهد یافت.

شورای همکاری خلیج فارس و ایران: مشارکت های مبتنی بر شرایط

با این حال، ناچاری به تنهایی هرگز کافی نبوده است. کشور های شورای همکاری همچنین مشارکت های مبتنی بر شرایط، به ویژه با قدرت های خارجی مانند ایالات متحده را پرورش دادند. تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین، قطر، کویت، عربستان سعودی و امارات متحدهٔ عربی به ستون های مرکزی بازدارندگی منطقه ای تبدیل شدند. این ترتیبات به متوازن سازی توانمندی های نظامی ایران کمک کرد و به شرکای شورای همکاری اطمینان خاطر داد. با این حال، آنها همچنین آسیب پذیری های جدیدی ایجاد کردند.

در حالی که دولت های عربی حاشیهٔ خلیج فارس به دنبال اجتناب از مشارکت مستقیم در آخرین رویارویی بودند، حضور نیرو های نظامی خارجی و ماهیت به هم پیوستهٔ امنیت منطقه تضمین کرد که تشدید تنش در جای دیگر به سرعت خطراتی را در داخل کشور ها ایجاد کند. اتکا به تضمین های امنیتی خارجی همچنان مهم است، اما نیاز به مدیریت مستقیم روابط با ایران را از بین نمی برد.

در واقع، آشتی سعودی و ایران در سال 2023 که با حمایت عمان، عراق و چین انجام شد، مزایای حفظ کانال های ارتباطی منطقه ای را نشان داد. از سرگیری روابط دیپلماتیک، احتمال فشار مستقیم ایران بر عربستان سعودی را کاهش داد، به کاهش تنش در یمن کمک کرد و انعطاف پذیری دیپلماتیک بیشتری را برای ریاض در طول بحران فراهم آورد. همچنین با کاهش این تصور که عربستان سعودی در مرکز یک رویارویی منطقه ای فعال قرار دارد، به حفظ جاه طلبی های اقتصادی زیربنای چشم انداز 2030 کمک کرد.

با این حال، این بحران محدودیت های آشتی را نیز نشان داد. جغرافیا، بازار های انرژی، مسیر های تجارت دریایی و پویایی های امنیت منطقه ای تضمین کرد که کشور های شورای همکاری بدون توجه به بهبود روابط دوجانبه با ایران، همچنان در معرض تشدید تنش قرار دارند.

برای برخی از کشور های شورای همکاری، به ویژه امارات متحدهٔ عربی، رویداد های اخیر ممکن است اعتماد به محدودیت های تعامل با ایران را کاهش داده باشد. ابوظبی سرمایهٔ دیپلماتیک قابل توجهی را در بازسازی روابط، گسترش مناسبات اقتصادی و پیگیری کاهش تنش پس از حملات سال 2019 به نفت کش ها و حملات سال 2022 حوثی ها سرمایه گذاری کرد. آخرین بحران نشان داد که بهبود روابط دوجانبه لزوماً کشور های عربی حاشیهٔ خلیج فارس را از پیامد های رویارویی ایران مصون نمی دارد.

از این منظر، تعامل همچنان ضروری است، اما انتظارات در مورد توانایی آن در محافظت از کشور هایی مانند امارات در برابر بی ثباتی منطقه ای ممکن است محدودتر شده باشد. این امر ممکن است تأکید بیشتری بر مکانیسم های متعددی داشته باشد که می توانند به کاهش تنش کمک کنند، از جمله مدیریت بحران، تاب آوری اقتصادی و مشارکت های امنیتی متنوع، نه صرفاً اتکا به آشتی دوجانبه.

شورای همکاری خلیج فارس و ایران: مشارکت های اختیاری

مشارکت های مبتنی بر ناچاری یا شرایط نباید کنار گذاشته شوند. بلکه باید با مشارکت های اختیاری تکمیل گردند: هم ترازی هایی داوطلبانه و عمل گرایانه بر اساس منافع مشترک، همکاری آگاهانه و مالکیت منطقه ای.

چنین مشارکت هایی نیازی به توافق سیاسی بر سر همهٔ مسائل ندارند؛ و به معنای پایان رقابت راهبردی نخواهند بود. در عوض، بر حوزه هایی متمرکز خواهند شد که منافع در آنها همپوشانی دارد و همکاری می تواند در برابر بحران های آینده تاب آوری ایجاد کند.

نشانه هایی وجود دارد که چنین رویکردی امکان پذیر است.

مکمل های اقتصادی بین ایران و کشور های شورای همکاری همچنان قابل توجه است. تجارت، لجستیک، گردشگری، اتصال انرژی و سرمایه گذاری همگی فرصت هایی برای اعتمادسازی و همکاری عملی ارائه می دهند. حتی در طول آخرین بحران، زائران ایرانی به سفر خود به مکه برای حج ادامه دادند، که نشان می دهد چگونه پیوند های اجتماعی و اقتصادی می توانند با وجود تنش های سیاسی دوام آورند.

به طور بنیادی تر، هم ایران و هم کشور های شورای همکاری به طور فزاینده ای به دنبال خودمختاری راهبردی بیشتر در جهانی هستند که با تشدید رقابت قدرت های بزرگ و کاهش اعتماد به تضمین های امنیتی خارجی مشخص می شود. برای کشور های شورای همکاری، این به معنای تشدید راهبرد های موازنه گری یا پوشش ریسک از طریق متنوع سازی روابط دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی فراتر از شرکای غربی سنتی خود بوده است. برای ایران، نااطمینانی نه تنها به روابط با ایالات متحده، بلکه به طور فزاینده ای به قابلیت اعتماد روسیه و چین به عنوان حامیان راهبردی گسترش می یابد.

همکاری عملی نیازی به شروع با پروژه های سیاسی جاه طلبانه ندارد. ابتکارات متواضعانه تر، مانند ترتیبات تنش زدایی دریایی، کانال های ارتباطی در زمان بحران، همکاری زیست محیطی یا گفت و گو های محدود در مورد امنیت انرژی، می توانند به نهادینه سازی عادات همکاری و در عین حال کاهش خطرات محاسبه های اشتباه کمک کنند.

درگیری اخیر موقعیت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) را در نظام سیاسی ایران تقویت کرده و اقتصاد جنگی آن را بیش از پیش تثبیت کرده است. بنابراین، کشور های شورای همکاری ممکن است با رهبری ایرانی مواجه شوند که جسورتر و ریسک پذیرتر است. این امر می تواند آشتی سیاسی عمیق تر را دشوارتر کند، حتی در حالی که نیاز عملی به گفت و گو و مکانیسم های مدیریت بحران افزایش می یابد. با این حال، هر گونه پیشرفتی که حاصل شود ممکن است تحت رهبری جسورانه تر ایران پایدارتر باشد.

در این محیط، هم بازیگران منطقه ای و هم بازیگران خارجی باید فراتر از مشارکت های مبتنی صرف بر ناچاری حرکت کنند. برای ایالات متحده، این به معنای ایجاد مشارکت های اختیاری عادلانه تر با کشور های عربی حاشیهٔ خلیج فارس است - اعطای نقش بیشتر به آنها در توافقات منطقه ای و نهادینه سازی همکاری های موجود در زمینهٔ دفاع هوایی، امنیت دریایی و عدم اشاعه.

این روند های موازی فرصت هایی را برای همکاری گزینشی بدون نیاز به هم ترازی راهبردی ایجاد می کنند.

روابطی که صرفاً مبتنی بر ناچاری باشد، در معرض خطر باقی ماندن در چرخه های مدیریت بحران است. روابطی که صرفاً مبتنی بر شرایط باشد، بازیگران منطقه ای را در برابر تغییرات در سیاست های قدرت های خارجی آسیب پذیر می کند. این تغییرات اخیراً با سرعت سرسام آوری رخ داده اند و برنامه ریزی را تقریباً غیرممکن می سازند. مشارکت اختیاری چیزی بادوام تر ارائه می دهد: چارچوبی که از طریق آن کشور های منطقه می توانند به تدریج تاب آوری، اعتماد، قابلیت پیش بینی و مالکیت مشترک حداقل برخی از عناصر امنیت خلیج فارس را بسازند.

نبود اختلاف نظر، آیندهٔ روابط کشور های خلیج فارس و ایران را تعیین نخواهد کرد. این آینده با این موضوع تعیین می شود که آیا بازیگران منطقه می توانند هم زیستی اجتناب ناپذیر را به همکاری هدفمند تبدیل کنند و روابطی را بنا نهند که دوام آورده و به ثبات بلندمدت خدمت کنند، نه صرفاً خواسته های لحظه ای. در یک نظام بین الملل به طور فزاینده نامطمئن، این ممکن است مهم ترین انتخاب راهبردی باشد که آنها می توانند انجام دهند.