از جام جهانی 2022 قطر جریانی شکل گرفت که تیم ملی فوتبال ایران را نه صرفاً نماینده ملت، بلکه تیم حکومت می داند و تلاش می کند آن را از بستر ملی و میهنی جدا سازد؛ اما آیا واقعاً می توان به چنین گزاره ای معتقد بود؟

در طول سالیان متمادی، جریان هایی وجود داشته اند که دانسته یا نادانسته تلاش کرده اند میان جامعه و برخی نمادهای فرهنگی و ملی نوعی فاصله ایجاد کنند و از نمادهای ملی هویت زدایی کنند. در این روایت، حتی تیم ملی فوتبال نیز گاه در معرض این تقابل قرار گرفته است.

با این حال، در تجربه بسیاری از کشورها، تیم ملی فوتبال نه صرفاً یک نهاد ورزشی، بلکه یکی از معدود نمادهای مشترک و فراگیر ملی است که می تواند فراتر از اختلافات سیاسی عمل کند. در سوییس، با وجود چهار زبان رسمی و تنوع فرهنگی گسترده، تیم ملی فوتبال یکی از مهم ترین عناصر پیونددهنده میان مناطق مختلف کشور است و به عنوان نماد مشترک حضور در عرصه بین المللی شناخته می شود. در اسپانیا نیز با وجود شکاف های سیاسی و هویتی میان دولت مرکزی و برخی مناطق مانند کاتالونیا و باسک، تیم ملی فوتبال همچنان در سطح جهانی به عنوان نماینده کشور اسپانیا شناخته می شود و حتی در میان منتقدان ساختار سیاسی، تفکیک میان نقد دولت و نفی نماد ملی امری رایج است.

در چنین چارچوبی، اختلافات سیاسی،فرهنگی و یا نارضایتی از حکومت ها لزوماً به معنای نفی نمادهای ملی یا تقلیل آن ها به تیم حکومت نیست. در اغلب جوامع، میان هویت ملی و ساختار سیاسی تفکیک قائل می شوند و تیم ملی به عنوان یک نماد جمعی، کارکردی فراتر از دولت های مستقر دارد، حتی اگر دولت و حکومت مستقر از آن بهره برداری سیاسی کند.

در جامعه ای مانند ایران که با برخی از اختلافات و گسل های سیاسی و اجتماعی مواجه است، طبیعی است که نیاز به تقویت نقاط مشترک بیش از پیش احساس شود. در چنین شرایطی، تیم ملی فوتبال می تواند یکی از معدود نمادهای فراگیر برای حفظ حداقلی از همبستگی اجتماعی باشد. تقلیل دادن این نماد به یک جریان سیاسی، در نهایت می تواند به تضعیف همین نقاط مشترک منجر شود؛ در حالی که جامعه ای با این سطح از شکاف، بیش از هر زمان دیگری به عناصر پیونددهنده نیاز دارد.

در نهایت، آنچه در حافظه رسمی فوتبال جهان ثبت می شود نام کشورهاست، نه نوع حکومت ها. برای مثال، آلمان با وجود تغییرات تاریخی و سیاسی، همچنان در آمار رسمی فیفا دارای یک مسیر پیوسته است؛ قهرمانی های 1954، 1974 و 1990 (آلمان غربی) و 2014 (آلمان متحد) همگی زیر عنوان واحد آلمان ثبت می شوند.

بنابراین، فارغ از هر حکومت، ایدئولوژی یا دوره سیاسی، آنچه باقی می ماند نام ایران است. تیم ملی در سطح بین المللی به عنوان نماینده این نام شناخته می شود و تاریخ آن نیز به نام کشور، و نه به نام دولت ها و حکومت ها، ثبت خواهد شد.