یادداشت تفاهم 14 بندی اسلام آباد میان ایران و آمریکا، بامداد پنج شنبه پس از یک ماراتن دیپلماتیک فشرده به طور رسمی و از راه دور به امضای سران دو کشور رسید. مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ این سند 60 روزه را به طور جداگانه و مجازی امضا کردند.

به گزارش ایسنا، بامداد امروز پنج شنبه، سند 14 بندی تحت عنوان تفاهم نامه اسلام آباد به امضای الکترونیکی مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران و دونالد ترامپ، همتای آمریکایی او رسید.

امضای ناگهانی این سند از سوی سران در حالی رخ داد که پیش از این مقرر شده بود هیئت های مذاکره کننده دو کشور به ریاست محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، روز جمعه برای نهایی سازی سازوکارها راهی سوییس شوند؛ اما در نهایت بنا بر تصمیم دو طرف و مزیت تثبیت بی واسطه شروط راهبردی توافق، این سند به امضای روسای جمهور دو کشور رسید.

با امضا تفاهم نامه اسلام آباد، نسخه های امضاشده به زودی میان دو طرف تبادل خواهد شد، همچنین این سند به امضای طرف پاکستانی به عنوان میانجی میان ایران و آمریکا رسیده است.

ناظران بین المللی بر این باورند که تصمیم سران دو کشور برای امضای این سند هرچند به طور غیرحضوری، یک تعمد حقوقی و سیاسی هوشمندانه از سوی تهران بوده تا با گره زدن مستقیم این تفاهم به شخص دونالد ترامپ، هزینه سیاسی هرگونه نقض عهد احتمالی از سوی واشنگتن را به حداکثر برساند.

در عین حال بررسی جامع این سند که از قبل بخش هایی از آن توسط رسانه های ایرانی و خارجی منتشر شده بود، قابل توجه است. این سند به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر و به امضا رسیده است و دو طرف مدعی هستند که اسناد فارسی و انگلیسی کاملا مشابه یکدیگر هستند.

در ادامه به بررسی تفاهم ایران و آمریکا مبتنی بر خاتمه جنگ، تسهیل کشتیرانی بین المللی از تنگه هرمز به دریای عمان و متقابل، آزادسازی پول های بلوکه شده ایران و رفع محدودیت از فروش نفت خام ایران و به ویژه شروع مذاکرات برای حل مساله هسته ای می پردازیم.

در لایه امنیتی سند که بر بندهای اول و دوم استوار است، طرفین بر خاتمه فوری عملیات نظامی در تمامی جبهه ها و احترام به حاکمیت ملی توافق کرده اند. ایران با منوط کردن کل تفاهم نامه به امنیت جبهه شمال و تثبیت نام لبنان، واشنگتن را ناچار به پذیرش این متغیر مستقل کرد. هرچند کاخ سفید با گنجاندن عبارت متحدان در جنگ کنونی تلاش کرده چتر آتش بس را بدون نام بردن از گروه خاصی بگستراند، اما عملاً مجبور به پذیرش شروط تهران شده است.

در حوزه آبراه های بین المللی و مفاد بند پنجم نیز تحمیل قید زمانی کوتاه مدت فقط برای 60 روز جهت عبور رایگان از خلیج فارس به دریای عمان، به عنوان یک اهرم ژئوپلیتیکی دست برتر را به تهران داده است؛ به ویژه آنکه کاخ سفید با پذیرش صریح اصطلاح حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی ناچار به ابطال مشروعیت نظارتی ناوگان خود و تمکین به حاکمیت دوجانبه تهران-مسقط در تنگه هرمز شده است.

در ژئوپلیتیک مالی تفاهم نامه که ریشه در بندهای ششم و یازدهم دارد، امضای ترامپ پای صندوق بازسازی حداقل 300 میلیارد دلاری ، یک شکست تمام عیار برای دکترین تحریمی خزانه داری آمریکا به شمار می رود. اگرچه طرف آمریکایی با قید با شرکای منطقه ای به دنبال تسهیم بار مالی این غرامت با پایتخت های عربی است، اما پیروزی استراتژیک ایران در بند دارایی های مسدود شده به بالاترین حد می رسد؛ جایی که واشنگتن با تن دادن به عبارت بی سابقه قابل پرداخت به هر ذینفع نهایی تعیین شده توسط بانک مرکزی ایران ، عملاً به انقضای کانال های نظارتی فرعی اعتراف کرده و حاکمیت تخصیص منابع را تسلیم تهران ساخته است.

این گشایش در کنار بند دهم یعنی تعهد آمریکا به صدور اسقاطیه های فوری برای فروش مشتقات پتروشیمی و نفت، بازارهای صادراتی ایران را احیا می کند.

هرچند بر اساس بند هشتم، وجود عبارت تفسیری حداقل کف اقدامات در بخش مربوط به رقیق سازی مواد هسته ای در متن انگلیسی، نوعی ابهام راهبردی ایجاد کرده و هوشیاری مضاعف تیم مذاکره کننده ایران را در گام های بعدی می طلبد، اما ساختار شرطی بند سیزدهم این یادداشت تفاهم اثبات می کند که استراتژی اهرم سازی تهران کاملاً موفق بوده است؛ چرا که ورود ایران به لایه سخت مذاکرات نهایی و بحث روی بند نهم (حفظ وضعیت موجود)، منوط به تداوم اجرای عینی و نقد شدن امتیازاتی چون رفع کامل محاصره دریایی (بند چهارم)، صدور ویورها و آزادی دارایی ها شده است.

بررسی فرمت اسناد منتشر شده نیز نشانگر ابعاد دیگری از این رویداد است؛ به طوری که آشفتگی های متنی و غلط های تایپی فاحش در نسخه صادرشده از سوی کاخ سفید (نظیر به کارگیری عبارات مجعول به جای کلماتی مثل پس از یا یادداشت تفاهم )، به وضوح ثابت می کند که واشنگتن خود را تحت فشار خردکننده زمان قرار داشته و دستپاچه و تسلیم شده پای امضای دیجیتال این سند آمده است.

متن یادداشت تفاهم خاتمه جنگ ایران و آمریکا، در اولین دقایق بامداد پنج شنبه 28 خرداد 1405 توسط روسای جمهور ایران و آمریکا امضا شد.

دکتر پزشکیان رییس جمهور ایران و دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا در فاصله زمانی کوتاهی متن یادداشت تفاهم مزبور را به صورت دیجیتال و غیرحضوری امضا کردند.

در عین حال شنیده ها حاکی از آن است، در پایان روز چهارشنبه جی دی ونس و جرد کوشنر سراسیمه از طریق یک تماس تلفنی جمعی متن تفاهم را برای خبرنگاران و رسانه های آمریکای روخوانی می کنند.

بنا بر این گزارش، با امضای رسمی سران دو کشور که به اجرای تفاهم نامه مشترک پایان جنگ اعتبار بیشتری بخشیده است، گام اول اجرای تعهدات به لحاظ حقوقی از همین امروز آغاز می شود؛ هر چند تا زمان انتشار این گزارش به نظر می آید اجرای تفاهم از حیث بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی اعلام نشده است.

در این راستا، با نظارت پاکستان به عنوان میانجی، ترتیبات لغو محاصره دریایی بنادر ایران و بازگشایی تنگه هرمز به طور تدریجی در دستور کار قرار خواهد گرفت تا پس از طی دوره 60 روزه، و موفقیت مذاکرات نهایی، توافق کامل حاصل شود و طبق بند چهاردهم به تایید یک قطعنامه الزام آور شورای امنیت سازمان ملل برسد.