استیون اِی. کوک، ستون نویس نشریه فارن پالیسی و پژوهشگر ارشد مطالعات خاورمیانه شورای روابط خارجی آمریکا.

به نقل از نشریه فارن پالیسی، عملیات نظامی دونالد ترامپ در منطقه (که از آن با عنوان خشم حماسی یاد می شود) از منظر راهبردی به هیچ دستاورد روشنی نرسید. رییس جمهور آمریکا مطابق سبک همیشگی و آشنای خود، اعلام پیروزی کرده است؛ اما مفاد منتشرشده از یادداشت تفاهم آمریکا و ایران، تصویری کاملاً متفاوت ارائه می دهد.

بر اساس آنچه تاکنون روشن شده، واشنگتن و تهران قرار است وارد مذاکراتی تازه درباره برنامه هسته ای شوند، تهران به مدت 60 روز با استفاده از یک معافیت ویژه اجازه صادرات نفت خواهد داشت و تنگه هرمز دوباره بازگشایی می شود.

با این حال، همین بند مربوط به هرمز نیز خالی از ابهام نیست؛ ترامپ آن را بازگشت پیروزمندانه آزادی کشتیرانی به وضعیت پیش از جنگ معرفی می کند، اما مقامات ایرانی صراحتاً می گویند این وضعیت، موقتی و فقط محدود به دوره 60 روزه تفاهم نامه است و پس از آن، عبور از تنگه مشمول پرداخت عوارض خواهد شد.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که اساساً آمریکا چرا وارد این جنگ شد؟ اگر معیار موفقیت، مفاد توافق کنونی باشد، باید گفت که آمریکایی ها، شرکای منطقه ای واشنگتن و مصرف کنندگان جهانی، پیش از آغاز جنگ در وضعیت بسیار بهتری قرار داشتند.

دونالد ترامپ در پایان هفته گذشته هشدار داد که اگر ایران به تعهدات خود در یادداشت تفاهم پایبند نماند، آمریکا به نگهبان خاورمیانه تبدیل خواهد شد. اما واقعیت میدانی ممکن است دقیقاً در جهت عکس حرکت کند. ناکامی ترامپ در برابر ایران، نه تنها به تثبیت نقش آمریکا در منطقه کمکی نمی کند، بلکه احتمالاً به روند عقب نشینی واشنگتن از خاورمیانه شتاب خواهد بخشید.

این فقط ترامپ نیست که می تواند از این یادداشت تفاهم به عنوان بهانه ای برای کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه استفاده کند. پس از این جنگ بی ثمر، بسیار بعید است که اعضای کنگره، کاندیداهای ریاست جمهوری یا مقامات دولت آینده حاضر باشند هزینه های سنگین سیاسی، نظامی و مالی ماندن در منطقه را بپردازند. شرایط امروز یادآور دسامبر 1971 است؛ لحظه ای که سیاست های آمریکا در برابر واقعیت های سخت میدانی تسلیم شد و عقب نشست.

خروج بریتانیا از خلیج فارس در اواخر دهه 1960 میلادی، نقطه آغاز مرحله ای جدید در سیاست قدرت های بزرگ در منطقه بود. هارولد ویلسون، نخست وزیر وقت بریتانیا، در سال 1968 اعلام کرد که لندن دیگر توان مالی برای حفظ پایگاه های نظامی خود در خلیج فارس را ندارد. خروج نیروهای بریتانیایی در دسامبر 1971 تکمیل شد و دقیقاً از همان زمان، روند تدریجی افزایش حضور آمریکا در خاورمیانه آغاز گردید.

آمریکا در ابتدا ترجیح داد حضوری دورادور داشته باشد، اما حمله صدام حسین به کویت در اوت 1990، نقطه تغییر واقعی بود. از آن لحظه، آمریکا وارد خاک خاورمیانه شد و عملاً در منطقه لنگر انداخت.

با این حال، کارنامه 35 سال گذشتهِ واشنگتن در خاورمیانه به هیچ وجه موفق نبود. آمریکا تلاش کرد دولت فلسطینی ایجاد کند، جامعه عراق را از نو بسازد و کشورهای منطقه را دموکراتیزه کند؛ اما هیچ کدام به نتیجه نرسید. قمار اخیر ترامپ در برابر ایران نیز دقیقاً در همین چارچوبِ پروژه های شکست خورده قرار می گیرد.

این تجربه نشان داد که خاورمیانه میدان آسانی برای سیاستمداران آمریکایی نیست و هزینه های آن معمولاً از دستاوردهایش فراتر می رود. امروز اگر یک توافق واقعی میان دو حزب اصلی آمریکا (دموکرات و جمهوری خواه) وجود داشته باشد، آن توافق بر سر این است که ایالات متحده باید خود را از گرفتاری های پرهزینه خاورمیانه رها کند.

برای دهه ها، تضمین جریان آزاد انرژی یکی از اصول بنیادین حضور آمریکا در خلیج فارس بود. اما امروز این اصل در حال فرسایش است؛ دموکرات ها با تمرکز بر انرژی های پاک به دنبال کاهش وابستگی به خاورمیانه هستند و جمهوری خواهان نیز با اتکا به تولیدات داخلی آمریکا می پرسند: وقتی آمریکا بزرگ ترین تولیدکننده نفت و گاز جهان است، چرا باید ضامن امنیت خلیج فارس باشد؟

اگر ترامپ مسیر خداحافظی آمریکا از خاورمیانه را پیش ببرد، پرسش مهم این است که شرکای واشنگتن چه خواهند کرد؟ امروز هیچ جایگزین روشنی برای آمریکا وجود ندارد. چین اگرچه نفوذ اقتصادی گسترده ای دارد، اما از اشتباهات واشنگتن درس گرفته و هرگز خود را در باتلاق امنیتی خاورمیانه گرفتار نخواهد کرد. پکن ترجیح می دهد بدون بر دوش کشیدن بار امنیتی، صرفاً از منافع اقتصادی خود محافظت کند.

در این شرایط، شرکای منطقه ای آمریکا احتمالاً به خرید تسلیحات از واشنگتن ادامه می دهند، اما دیگر خود را به این کشور محدود نخواهند کرد. منطق جنگ های مدرن نیز این تغییر را ایجاب می کند؛ زیرا شلیک موشک های چند میلیون دلاری آمریکایی برای رهگیری پهپادهای ارزان قیمت، از نظر اقتصادی و عملیاتی منطقی نیست.

وقتی آمریکا کشورهای خلیج فارس را با پیامدهای بحرانیِ سیاست های ترامپ تنها بگذارد و دیگر متعهد به امنیت آن ها نباشد، این کشورها نیز دلیلی برای وابستگی کامل تسلیحاتی به واشنگتن نخواهند داشت. در نتیجه، بازار امنیتی منطقه به روی بازیگران جدیدی مانند چین، کره جنوبی، ترکیه و اوکراین باز خواهد شد؛ به ویژه در حوزه پهپادها و سیستم های پدافندی که با جنگ های مدرن سازگاری بیشتری دارند.

دونالد ترامپ معمولاً کارهای خود را با این ادعا بزرگ نمایی می کند که کارهایی انجام داده که هیچ رییس جمهور دیگری در آمریکا قادر به انجامش نبوده است. در پرونده ایران، این ادعا تا حدی درست است!

رؤسای جمهور پیشین آمریکا با چالش ایران روبه رو شدند، طرح های جنگی را بررسی کردند و زیر فشار شدید رهبران اسراییل قرار گرفتند؛ اما در نهایت از ورود به یک جنگ پرهزینه و بی ثمر خودداری کردند. ترامپ اما به راحتی در این دام افتاد.

اکنون او در آستانه تصمیمی است که در تاریخ آمریکا بی سابقه است: خروج کامل از خاورمیانه . این تصمیم بی تردید برای متحدان منطقه ای واشنگتن تلخ خواهد بود، اما واقعیت این است که این کشورها امروز بهتر از هر زمان دیگری درک کرده اند که آمریکا هرگز آن ضامن مطمئن ثبات و امنیتی نبود که ادعا می کرد.

اوج قدرت و اعتبار آمریکا در منطقه به عملیات طوفان صحرا بازمی گردد که بیش از سه دهه از آن گذشته است. از آن زمان به بعد، کارنامه واشنگتن مجموعه ای از جنگ های پرهزینه و وعده های توخالی بوده است. پیام این لحظه تاریخی برای عربستان، بحرین، امارات، مصر و اسراییل کاملاً روشن است: آن ها باید خود را برای دوره ای تازه آماده کنند؛ دوره ای که در آن آمریکا دیگر حاضر نیست بار اصلی امنیت خاورمیانه را بر دوش بکشد.

منبع: فرارو