پس از ماه ها درگیری و تنش نظامی در خاورمیانه، امضای یک یادداشت تفاهم جدید میان ایران و آمریکا، منطقه را وارد فصل تازه ای کرده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند این توافق، فقط یک راه حل موقت یا فنی نیست؛ بلکه نشان می دهد که آمریکا اولویت های خود را در منطقه تغییر داده است.

به گزارش فرارو، این تغییر نگاه می تواند روی مسائل بسیار مهمی مثل آینده لبنان، غزه، امنیت خلیج فارس و حتی جایگاه اسراییل در برنامه های کلان آمریکا تأثیر مستقیم بگذارد. در سال های گذشته اسراییل همیشه تلاش می کرد تا جلوی هرگونه ارتباط و نزدیکی بین تهران و واشنگتن را بگیرد. اما حالا به نظر می رسد کاخ سفید تصمیم گرفته بیشتر به فکر منافع خودش باشد تا خواسته های تل آویو. این رویکرد جدید می تواند نفوذ و قدرت اسراییل را در تصمیم گیری های آمریکا به شدت کاهش دهد.

برای بررسی دقیق تر این موضوع مهم، فرارو با صباح زنگنه گفت وگو کرده است. او دیپلمات و نماینده پیشین ایران در سازمان کنفرانس اسلامی، مشاور پیشین امور بین الملل رییس قوه قضاییه، نماینده ادوار مجلس و کارشناس مسائل خاورمیانه است.

صباح زنگنه درباره تحولات اخیر منطقه به فرارو گفت: طبیعی است که آمریکا در مذاکرات به دنبال تأمین منافع خود باشد، اما واقعیت این است که طی حدود سه سال اخیر، منافع اسراییل در بسیاری از موارد بر منافع مستقیم آمریکا اولویت پیدا کرده بود.

او در ادامه افزود: در تصمیم گیری های مهم منطقه ای، تلاش می شد مطالبات اسراییل به شکلی تأمین شود که کمترین فشار سیاسی، امنیتی یا اقتصادی متوجه این رژیم باشد.

زنگنه توضیح داد: در این مدت بارها مشاهده کردیم که بنیامین نتانیاهو در حساس ترین مقاطع مذاکرات به آمریکا سفر می کرد یا از طریق اعزام مقام های سیاسی و امنیتی و تماس های مستقیم تلاش می کرد بر روند تصمیم گیری واشنگتن اثر بگذارد. این سطح از مداخله نشان می داد که اسراییل تا چه اندازه در فرآیندهای سیاسی آمریکا نقش آفرینی می کند.

این کارشناس معتقد است که دخالت های مداوم اسراییل، کم کم برای خود آمریکا دردسرساز و پرهزینه شد. او در این باره گفت: اتفاقاتی که در ماه های اخیر رخ داد، به مقامات آمریکایی نشان داد که پیگیری بی چون وچرای مطالبات اسراییل لزوماً به سود واشنگتن نیست. هر اقدام اسراییل با واکنش متقابل روبه رو شد و دامنه این واکنش ها در برخی موارد به منافع و پایگاه های آمریکا در منطقه نیز سرایت کرد.

این دیپلمات پیشین با اشاره به تحولات ماه های اخیر گفت: هر بار که سطح تنش ها افزایش پیدا کرد، آمریکا ناچار شد بخشی از هزینه های امنیتی و سیاسی آن را پرداخت کند. این وضعیت به تدریج این پیام را به واشنگتن منتقل کرد که باید میان منافع ملی خود و خواسته های اسراییل تمایز قائل شود.

زنگنه افزود: زمانی که پایگاه ها و نیروهای آمریکایی در منطقه در معرض تهدید قرار می گیرند و امنیت مسیرهای انرژی با چالش مواجه می شود، طبیعی است که آمریکا به دنبال کاهش تنش و مدیریت بحران باشد. به همین دلیل شاهد تغییراتی در محاسبات واشنگتن هستیم.

وی تصریح کرد: امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. واشنگتن به این نتیجه رسیده که استمرار بحران های منطقه ای نه تنها دستاوردی برای آمریکا ندارد، بلکه هزینه های آن به مراتب بیشتر از منافع احتمالی است.

این کارشناس مسائل خاورمیانه درباره موضع اسراییل نسبت به روند جدید مذاکرات گفت: اسراییل به خوبی می داند که هرگونه توافق یا تفاهم میان ایران و آمریکا می تواند بخشی از ابزارهای فشار تل آویو را تضعیف کند. به همین دلیل طبیعی است که نسبت به موفقیت مذاکرات نگرانی داشته باشد.

او در ادامه تأکید کرد: ایران به شکل روشن اعلام کرده است که توقف جنگ و کاهش تنش در جبهه های مختلف منطقه ای، شرط مهمی برای شکل گیری مذاکرات پایدار است. این موضع نسبت به گذشته با شفافیت بیشتری مطرح شده و نشان می دهد تهران میان تحولات میدانی و فرآیندهای دیپلماتیک ارتباط مستقیمی قائل است.

زنگنه درباره هدف اصلی اسراییل گفت: اسراییل تلاش می کند فضای منطقه همچنان در وضعیت بحرانی باقی بماند، زیرا در شرایط تنش، امکان تأثیرگذاری بیشتری بر سیاست های آمریکا دارد. اما اگر مسیر تفاهم و گفتگو تقویت شود، شرایط برای تل آویو متفاوت خواهد شد.

این دیپلمات پیشین درباره تحولات کشور لبنان توضیح داد: حزب الله لبنان سالیان طولانی حاضر به ورود به برخی قالب های مورد نظر آمریکا نبود، اما تحولات اخیر نشان داد که واشنگتن ناچار است واقعیت های موجود در لبنان و منطقه را بپذیرد.

وی افزود: آمریکا به این جمع بندی رسیده که حذف یا نادیده گرفتن بازیگران اصلی منطقه امکان پذیر نیست. هر راه حل پایداری باید بر اساس واقعیت های میدانی شکل بگیرد و نه بر مبنای تصوراتی که در اتاق های فکر طراحی می شود.

زنگنه تاکید کرد: همین مسئله باعث شده نگاه آمریکا به بسیاری از پرونده های منطقه ای نسبت به گذشته واقع گرایانه تر شود.

این دیپلمات پیشین با اشاره به شرایط آشفته داخلی در اسراییل گفت: مناطق شمالی اسراییل طی ماه های اخیر با مشکلات گسترده امنیتی، اقتصادی و اجتماعی روبه رو بوده اند. تخلیه برخی مناطق مرزی، نگرانی های امنیتی و فشارهای اقتصادی ناشی از تداوم درگیری ها، هزینه های قابل توجهی را به دولت نتانیاهو تحمیل کرده است.

او در ادامه بیان کرد: در کنار فشارهای خارجی، دولت اسراییل با انتقادات داخلی نیز مواجه است. هرچه بحران طولانی تر شود، فشار افکار عمومی و اختلافات سیاسی نیز افزایش خواهد یافت.

زنگنه در ادامه با یادآوری تجربه های تاریخی در لبنان گفت: اگر به گذشته نگاه کنیم، اسراییل در سال 2000 (1379) ناچار شد از جنوب لبنان خارج شود. در جنگ 2006 (1385) نیز با وجود برتری نظامی، نتوانست به اهداف اعلامی خود دست یابد و در نهایت شرایط به سمت نوعی بازدارندگی متقابل حرکت کرد.

وی افزود: از سال 2006 (1385) تا سال های اخیر، با وجود تنش های پراکنده، نوعی آرامش نسبی در مرزهای لبنان و اسراییل برقرار بود. این تجربه نشان می دهد که راه حل های سیاسی و تفاهم های امنیتی در بلندمدت اثربخشی بیشتری نسبت به گزینه های صرفاً نظامی دارند.

این کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در جمع بندی صحبت هایش گفت: به نظر می رسد خاورمیانه در حال ورود به مرحله ای تازه است. آمریکا بیش از گذشته به دنبال تأمین منافع مستقیم خود است، اسراییل با چالش های بی سابقه داخلی و منطقه ای مواجه شده و بازیگران منطقه ای نیز دیگر حاضر نیستند معادلات گذشته را بدون تغییر بپذیرند.

او در پایان خاطرنشان کرد: اگر روند تفاهم و کاهش تنش ادامه پیدا کند، امکان شکل گیری یک دوره نسبتاً طولانی از ثبات وجود خواهد داشت. تجربه سال های گذشته نشان داده که امنیت پایدار نه از مسیر جنگ، بلکه از مسیر گفتگو، تفاهم و درک واقعیت های منطقه حاصل می شود.

منبع: فرارو