به گزارش خبرنگار مهر، تحریک عمقی مغز یا DBS یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمانی در حوزه علوم اعصاب است که طی سال‌های اخیر برای کنترل و کاهش علائم برخی بیماری‌های عصبی، حرکتی و روان‌پزشکی مقاوم به درمان مورد استفاده قرار گرفته است. در این روش، الکترودهای ظریفی در نواحی مشخصی از مغز کاشته می‌شوند و با ارسال پالس‌های الکتریکی کنترل‌شده، فعالیت غیرطبیعی مدارهای عصبی را تنظیم می‌کنند. هدف از این فناوری، کاهش نشانه‌هایی است که با درمان‌های دارویی یا روش‌های معمول پزشکی به‌طور کامل کنترل نمی‌شوند.

درمان بیماری پارکینسون، صرع و وسواس شدید با DBS

این فناوری بیش از همه در درمان بیماری‌هایی مانند پارکینسون، لرزش‌های شدید، دیستونی(اختلال حرکتی-عصبی)، صرع مقاوم به درمان، برخی اختلالات حرکتی و در مواردی افسردگی و وسواس مقاوم به درمان مورد توجه قرار گرفته است. در بیماران مبتلا به پارکینسون، تحریک عمقی مغز می‌تواند به کاهش لرزش، خشکی عضلات، کندی حرکت و نوسانات حرکتی کمک کند. در برخی بیماران مبتلا به صرع مقاوم نیز این روش با هدف کاهش تعداد و شدت حملات تشنجی به کار گرفته می‌شود.

درمان برخی بیماری‌های پیچیده مغزی

اهمیت DBS در آن است که برخلاف برخی روش‌های تخریبی قدیمی‌تر، ساختار مغز را از بین نمی‌برد، بلکه با تنظیم فعالیت الکتریکی نواحی هدف، عملکرد مدارهای عصبی را تعدیل می‌کند. همچنین شدت تحریک در این روش قابل تنظیم است و پزشکان می‌توانند متناسب با وضعیت بیمار، پارامترهای دستگاه را تغییر دهند. به همین دلیل، تحریک عمقی مغز به‌عنوان روشی قابل کنترل، هدفمند و پیشرفته در درمان برخی بیماری‌های پیچیده مغزی شناخته می‌شود.

با وجود مزایای این فناوری، استفاده از DBS نیازمند دانش تخصصی، تجهیزات پیشرفته، جراحی دقیق و ارزیابی‌های کامل پیش از عمل است. انتخاب بیمار مناسب، تعیین محل دقیق کاشت الکترودها، تنظیم دستگاه پس از عمل و پیگیری‌های درمانی منظم، از عوامل مهم در موفقیت این روش محسوب می‌شوند. به همین دلیل، توسعه این فناوری در هر کشور می‌تواند نقش مهمی در ارتقای درمان بیماری‌های مغزی و کاهش وابستگی به تجهیزات وارداتی داشته باشد.

تحقیق محققان ایرانی درباره فناوری‌های مرتبط با تحریک عمقی مغز

ورود ایران به حوزه فناوری‌های مرتبط با تحریک عمقی مغز را می‌توان بخشی از روند کلی توسعه فناوری‌های پیشرفته پزشکی در کشور دانست؛ حوزه‌ای که در آن دانش علوم اعصاب، مهندسی پزشکی، تجهیزات کاشتنی و سامانه‌های الکترونیکی پیشرفته به هم پیوند می‌خورند. فعالیت در این عرصه، علاوه بر جنبه درمانی، اهمیت فناورانه نیز دارد؛ زیرا توسعه چنین سامانه‌هایی نیازمند طراحی دقیق، آزمون‌های ایمنی، ارزیابی‌های تخصصی و همکاری میان متخصصان بالینی و فنی است.

پروژه تحریک عمقی مغز در ایران به فاز پیش‌بالینی رسید

در همین رابطه عطاالله پورعباسی دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، درباره آخرین وضعیت پروژه تحریک عمقی مغز (DBS) گفت: این پروژه حدود 10 سال است که در حال انجام است و در این مدت، چند اتفاق مثبت در مسیر پیشبرد آن رخ داده است. نخست اینکه معاونت علمی حمایت ویژه‌ای از این کلان‌پروژه ملی داشته و دوم اینکه پروژه اکنون به فاز پیش‌بالینی رسیده است؛ این بدان معناست که تست‌های اولیه روی حیوانات با موفقیت انجام شده و اکنون در مرحله کاشت الکترودها در مغز میمون قرار داریم.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی ادامه داد: امیدواریم در صورت موفقیت این مرحله و گذر از تست‌های موفقیت‌آمیز، وارد فاز انسانی شویم. خوشبختانه پروژه طبق برنامه زمان‌بندی پیش می‌رود و معاونت علمی نیز موافقت کرده است که این حمایت‌ها برای رسیدن هرچه سریع‌تر به فاز انسانی ادامه یابد.

ضرورت بومی‌سازی فناوری DBS برای بیماران ایرانی

وی با اشاره به نیاز بالای کشور به فناوری تحریک عمقی مغز به‌دلیل شیوع برخی بیماری‌ها، افزود: در حال حاضر کشور ما سالانه حداقل 2000 بیمار دارد که نیازمند درمان با فناوری تحریک عمقی مغز هستند. این درمان برای بیماری‌هایی نظیر پارکینسون، صرع مقاوم به درمان، افسردگی‌های مقاوم به درمان و برخی اختلالات عضلانی-حرکتی کاربرد دارد که درمان قطعی آن‌ها در گرو کاشت الکترودهای عمقی مغز است. اگر این فناوری در کشور توسعه یابد، شاهد تحولی بزرگ در درمان این بیماران خواهیم بود.

تنها 6 کشور دارای فناوری تحریک عمقی مغز هستند

پورعباسی در پاسخ به این پرسش که کدام کشورها دارای این فناوری هستند، بیان کرد: در حال حاضر شرکت‌هایی در آمریکا و چین این فناوری را تجاری‌سازی کرده‌اند. نمی‌توان به‌طور دقیق گفت ما چندمین کشور خواهیم شد، اما در مجموع، کشورهایی که محصول نهایی این فناوری را دارند حدود پنج یا شش کشور هستند.

آغاز فاز انسانی تا سال 1406

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی معاونت علمی در پایان ابراز امیدواری کرد که با نتیجه‌بخش بودن این پروژه که البته فاز طولانی‌ای دارد، بتوانیم تا سال 1406 فاز انسانی آن را آغاز کنیم.