پس از روزهای طولانی قطع کامل اینترنت جهانی که از اواخر بهمن 1404 شروع شد و تا اوایل خرداد 1405 ادامه داشت، از حدود پنجم خرداد اتصال به اینترنت خارجی به صورت محدود و کنترل شده برگشته است. طبق اطلاعات سایت های نظارتی مثل Cloudflare Radar و NetBlocks، میزان ترافیک فعلی فقط حدود 40 تا 60 درصد سطح معمولی قبل از اختلال است. یعنی اینترنت خارجی باز شده، اما هنوز خیلی محدود و کند عمل می کند.

به گزارش فرارو؛ ارزیابی کارشناسان نشان می دهد فناوری بررسی عمیق بسته های داده (DPI) پروتکل های قدیمی VPN را به راحتی شناسایی و مسدود می کند. پروتکل های پیشرفته تری مانند VLESS با Reality مقاوم ترند اما همچنان نیاز به به روزرسانی مداوم دارند.

مراکز داده و شرکت های بزرگ ارتباطی همچنان ترافیک کشور را مدیریت می کنند. بیشتر ترافیک از مسیر شرکت هایی مثل مخابرات ایران (TCI)، ایرانسل، آسیاتک، رسپینا و همراه اول رد می شود. بعضی مراکز داده داخلی مثل آسیاتک وضعیت بهتری برای سرویس های ایرانی دارند، اما برای سایت های خارجی مشکل دارند.

مراکز داده هایی مثل های وب، صفرویک، شاتل، امین قم و ایرانسل برای دسترسی به سرویس های خارجی اغلب کند یا قطع هستند. مراکز خارجی مثل Hetzner و OVH هم سرعت پایینی دارند یا گاهی کاملا کار نمی کنند.

آدرس دهی اینترنتی (IPv6) حدودا صفر است و تقریبا همه ترافیک روی سیستم قدیمی IPv4 فشرده می شود. این فشردگی یکی از دلایل اصلی کندی و ناپایداری اینترنت فعلی است.

به زبان خیلی ساده: IPv4 مثل یک جاده قدیمی و باریک با تعداد محدود لاین است. حدود 20 سال پیش ظرفیتش تمام شده و حالا همه دستگاه ها و سایت ها مجبورند روی همین جاده شلوغ حرکت کنند. IPv6 مثل ساخت جاده های جدید، عریض و مدرن با فضای خیلی زیاد است که سرعت بهتر، تأخیر کمتر و مدیریت راحت تری دارد.

در تاریخ 26 خرداد 1405، فقط 2 تا 8 درصد ترافیک از گوشی های موبایل تأمین می شود و بیشتر کاربران به اینترنت خانگی (ثابت) و وای فای روی آورده اند. اینترنت موبایل به خاطر محدودیت های بیشتر، سرعت پایین تر در ساعات شلوغ و نوسانات شدید، کمتر پایدار است.

کیفیت کلی اینترنت بعد از بازگشایی، متوسط رو به پایین است. استفاده از پروتکل جدیدتر وب (HTTP/2) حدود 88٫7 درصد ترافیک را پوشش می دهد که پیشرفت خوبی است، اما کمتر از 0٫1 درصد از پروتکل مدرن تر (HTTP/3 مبتنی بر QUIC) استفاده می شود.

چرا این مهم است؟ کارشناسان می گویند در شبکه هایی با تاخیر بالا و از دست رفتن بسته های داده (مثل اینترنت ایران)، HTTP/2 هنوز مشکل مسدود شدن خط در سطح TCP دارد و در شبکه های ناپایدار موبایل یا وای فای ضعیف تر عمل می کند. HTTP/3 این مشکل را بهتر حل می کند.

مشکلات عمیق تری هم هست: حجم بالای فایل های سایت ها، بهینه نبودن تصاویر و عناصر، و ضعف در سرعت بارگذاری اولیه صفحات.

محدود کردن پهنای باند (عرض باند) بین المللی و نوسانات روزانه، دلیل اصلی کندی هستند. صبح ها بهتر است، اما عصرها (ساعات پیک) سرعت خیلی افت می کند. فشرده سازی ترافیک روی IPv4، مسیرهای محدود بین مراکز داده و سیستم های پیشرفته نظارت (مثل DPI) هم تأثیر زیادی دارند.

امیر رشیدی، مدیر امنیت سایبری و حقوق دیجیتال در گروه میان (FilterWatch)، در تحلیل های خود تاکید کرده که این محدودیت ها بخشی از استراتژی کنترل دسترسی است و نه فقط مشکلات فنی.

سیستم لیست سفید باعث شده فقط سایت های ایرانی مثل آپارات، دیجی کالا، بله و سرویس های دولتی راحت در دسترس باشند. سایت های خارجی مثل گوگل، واتس اپ، اینستاگرام، چت جی پی تی و گیتهاب اغلب کند یا کاملا مسدود هستند.

بررسی ها و نظر کارشناسان نشان می دهد که فناوری Deep Packet Inspection (DPI) -یعنی بررسی عمیق بسته های داده- الگوهای ترافیک را دقیق شناسایی می کند. پروتکل های قدیمی مثل OpenVPN و WireGuard به راحتی تشخیص داده شده و مسدود یا کند می شوند.

دریک میچلسون، متخصص امنیت در Check Point، توضیح می دهد: دولتها به راحتی آدرس سرورهای VPN را پیدا و بلاک می کنند... DPI پیشرفته باعث می شود شبکه خیلی غیرقابل اعتماد شود.

پروتکل های پیشرفته تر مثل VLESS با Reality یا Hysteria 2 مقاوم ترند چون ترافیک را شبیه مرور معمولی نشان می دهند اما حتی این ها هم نیاز به به روزرسانی مداوم دارند.

اتصال به مراکز داده و اپراتورهای مختلف دلیل اصلی است. مثلاً آسیاتک گاهی مسیر بهتری نسبت به ایرانسل فراهم می کند.

قطعی طولانی و محدودیت ها باعث شده ربات های گوگل کمتر به سایت های ایرانی دسترسی داشته باشند و رتبه آن ها در جستجوهای جهانی پایین بیاید. در بازار هم اینستاگرام کاربران فعال، پست و لایک خیلی کمتری دارد و بسیاری کسب وکارهای آنلاین هنوز در حال جبران خسارت 88 روز قطع هستند.

در نتیجه: وضعیت اینترنت ایران در 26 خرداد 1405 هرچند نسبت به روزهای اول بازگشایی بهتر شده، اما همچنان تحت کنترل شدید، محدود و ناپایدار است. تمرکز روی زیرساخت های داخلی، محدود کردن پهنای باند خارجی و سیستم های نظارتی پیشرفته مثل DPI، چالش های اصلی کاربران و کسب وکارهای دیجیتال هستند.

منبع: فرارو