کوروش احمدی دیپلمات پیشین در سرمقاله شرق آمده است: لحظه اعلام رسمی خاتمه جنگ همیشه در طول تاریخ خوشحال کننده ترین لحظه برای مردمی است که زخم خورده جنگ هستند. این لحظه خوشحالی که برای مردم ما نیز سرانجام فرا رسید، هم یک نقطه عطف مهم است و هم سرآغاز یک دوره دشوار دیگر. در دوره ای که گذشت، آمریکا و اسراییل حاصلی جز شکست از جنگ تجاوزکارانه و غیرقانونی علیه کشورمان نبردند. شکست آنها و بن بست در جنگ ثابت کرد چنین جنگ هایی هیچ گاه راه حل نبوده و نیست و این مهم می تواند نویدبخش عدم تکرار جنگ در آینده باشد.

هدف اصلی تفاهم حاصله بین ایران و آمریکا، ایجاد فرصت برای مذاکرات اصلی است. متن تفاهم که هنوز منتشر نشده، ظاهرا تنها حاوی قرارهایی درباره مسائل حادی مانند خاتمه جنگ در همه جبهه ها و هم زمان بازکردن تنگه هرمز و رفع محاصره اقتصادی و نیز برخی امتیازات اقتصادی برای ایران است. همان طور که برخلاف برخی تصورات از قبل روشن بود، نه تاکنون مذاکره ای بر سر برنامه موشکی ایران و محور مقاومت انجام شده و نه چنین موضوعاتی در دستور کار است. ایران اکنون با دو دستور کار مهم و بسیار دشوار مواجه است؛ دستور کار اول به نتیجه رساندن مذاکرات اصلی بین ایران و آمریکا در مورد برنامه هسته ای و لغو تمام تحریم ها ست که اگر چه کاری بسیار دشوار خواهد بود، اما قطعا دشوارتر از دستور کار دوم، یعنی بازسازی ویرانی های جنگ و قراردادن کشور در مسیر توسعه اقتصادی نیست.

کار در جریان مذاکره به دو دلیل آسان نخواهد بود:

1. ترامپ تا حداکثر ممکن تلاش خواهد کرد خروجی مذاکره برای او فراتر از برجام باشد و به این دلیل بر تعلیق غنی سازی در ایران و تعیین تکلیف موجودی غنی سازی شده اصرار خواهد کرد. مبنای کار دولت اوباما در برجام، گریز هسته ای یک ساله بود. به این معنی که اگر ایران تصمیم به ساخت بمب گرفت، حداقل به یک سال زمان برای فراهم کردن اورانیوم 90 درصدی که برای ساخت یک بمب ضروری است، نیاز داشته باشد. سقف 300 کیلو اورانیوم 3.67 در ایران و سقف 5050 سانتریفیوژ نسل اول و ... با این هدف تعیین شده بود. زمان گریز هسته ای ایران اکنون در حدود دو هفته است؛ یعنی حتی اگر تنها توافقی مانند برجام نیز مد نظر باشد، خیلی کارها باید انجام شود.

2. در طول مذاکرات، یک عامل شرور سوم نیز وجود دارد که مصرانه در پی اخلال در مذاکرات خواهد بود. نتانیاهو در جریان برجام حداکثر تلاش ممکن را برای تخریب روند کرد تا حدی که در 15 مارس 2015 در یک نشست کنگره که توسط اکثریت جمهوری خواه ترتیب داده شده بود، علیه دولت اوباما سخنرانی کرد و بدون تماس با کسی در دولت آمریکا، به اسراییل برگشت. این توافق ضربه ای بزرگ به هدف استراتژیک اسراییل تحت عنوان تغییر چهره خاورمیانه و اعمال هژمونی اسراییل بر منطقه از طریق فروپاشی ایران است. مهم تر اینکه این بار توافق ایران و آمریکا یک شکست شخصی برای نتانیاهو نیز هست. او در آستانه انتخابات اسراییل، در داخل به خاطر شکست در پیشبرد پروژه اش در مورد ایران و نیز ناتوانی از تأثیرگذاری بر دولت ترامپ و مهم تر از همه به دلیل رقم زدن شکستی برای اسراییل در افکار عمومی آمریکا و جهان سخت مورد انتقاد است. شکست او در انتخابات تنها به از دست دادن قدرت ختم نخواهد شد، بلکه با توجه به پرونده های فساد او، زندان و بدنامی نیز می تواند در انتظارش باشد. بنابراین، او که چیزی برای باختن ندارد، از هیچ تخریبی در مذاکرات فروگذار نخواهد کرد؛ خاصه آنکه در تفاهم بین ایران و آمریکا که متن آن هنوز علنی نشده ، با تأکید بر توقف جنگ در همه جبهه ها، تلویحا نقشی به اسراییل نیز برای خرابکاری داده شده است.

اگر چه با توجه به موانع فوق، کار ایران در مذاکرات پیش رو دشوار خواهد بود، اما آنچه مهم است و هم زمان در صورت نگاه جامع ایران می تواند کار را راحت تر کند، این است که دستور کار مقامات ایرانی در مذاکرات فراتر از نیل به توافقی محدود در مورد غنی سازی و رفع تحریم های هسته ای باشد. اکنون وقت آن رسیده که مسئولان نظام اهداف عالی تری و در رأس آن توسعه پایدار کشور و رفاه مردم را به محور اصلی دغدغه های خود ارتقا دهند؛ اهدافی عالی که در چندین دهه گذشته به خاطر جنگ و تنش در سیاست خارجی و تحریم پیوسته در محاق بوده است.

مذاکرات در ماه های آتی در صورتی به عنوان موفقیتی برای ایران در تاریخ ثبت خواهد شد که علاوه بر حل مسائل هسته ای و تحریمی، موانع موجود را از سر راه توسعه پایدار کشور نیز از میان بردارد. برای این منظور لازم است مذاکرات به گونه ای سازماندهی شود که بتواند به رفع جامع اختلاف ها با آمریکا و اروپا بینجامد و امکان دهد تا انرژی کشور بر داخل و مسائل اقتصادی و رفاهی متمرکز شود. برای این منظور لازم است طیف گسترده مشکلات سیاست خارجی که طی چند دهه بر هم تلنبار شده اند، مد نظر مذاکره کنندگان باشد و کار به شکلی پیش برده شود که شکل گیری یک سیاست خارجی متوازن که هم زمان بر توسعه روابط با شرق و غرب و شمال و جنوب عالم متمرکز باشد.