حسین سلاح ورزی در روزنامه اعتماد نوشت: آتش بس اگر پایدار بماند، بدون تردید خبر خوبی برای ایران، اقتصاد ایران و فعالان اقتصادی است. جنگ، فارغ از نتیجه سیاسی آن، همواره دشمن سرمایه گذاری، تولید، تجارت و رفاه عمومی است. اما درست در همین نقطه باید مراقب یک خطای تحلیلی مهم باشیم؛ تفاهمنامه صلح به خودی خود اقتصاد را احیا نمی کند و پایان درگیری نظامی الزاما به معنای آغاز رونق اقتصادی نیست.

واقعیت این است که بخش بزرگی از مشکلات صنعت و معدن ایران پیش از جنگ نیز وجود داشت. ناترازی انرژی، کمبود سرمایه در گردش، فرسودگی تجهیزات، دشواری دسترسی به فناوری، محدودیت های بانکی و تجاری، بی ثباتی مقررات، کاهش سرمایه گذاری و افت بهره وری، سال هاست که توان رقابت بنگاه های ایرانی را تضعیف کرده است. جنگ تنها این مشکلات را عمیق تر و آشکارتر کرد.

بنابراین اگر امروز از دوران پساجنگ سخن می گوییم، نباید انتظار معجزه داشته باشیم. آنچه پیش روی ما قرار دارد، یک فرصت است؛ فرصتی محدود و شکننده برای اصلاح مسیر و بازسازی اقتصاد. فرصتی که اگر به درستی مدیریت نشود، ممکن است به سرعت از دست برود. نخستین ضرورت برای احیای صنعت و معدن ایران، بازگرداندن ثبات به محیط کسب وکار است. سرمایه گذار داخلی و خارجی بیش از هر چیز به قابلیت پیش بینی نیاز دارد. هیچ بنگاهی نمی تواند برای توسعه فعالیت خود برنامه ریزی کند، در حالی که هر روز با بخشنامه ای جدید، مقرراتی متفاوت یا تصمیمی ناگهانی مواجه می شود.

اقتصاد ایران در سال های اخیر بیش از تحریم، از بی ثباتی رنج برده است. تحریم هزینه ایجاد می کند، اما بی ثباتی تصمیم گیری را ناممکن می سازد. فعال اقتصادی می تواند خود را با هزینه های بالاتر تطبیق دهد، اما نمی تواند با شرایطی کنار بیاید که آینده آن قابل پیش بینی نیست. دومین اولویت، حل بحران انرژی است. امروز مهم ترین مانع رشد صنعتی کشور نه کمبود بازار است و نه کمبود منابع طبیعی، بلکه کمبود برق و گاز است. هیچ کشوری با قطع برق کارخانه ها و توقف خطوط تولید به توسعه صنعتی نرسیده است. اگر قرار باشد همچنان در تابستان برق صنایع و در زمستان گاز واحدهای تولیدی قطع شود، سخن گفتن از جهش تولید، توسعه صادرات یا رشد صنعتی بیشتر شبیه آرزو خواهد بود تا برنامه اقتصادی.

حل ناترازی انرژی باید به مهم ترین اولویت دولت تبدیل شود؛ حتی مهم تر از بسیاری از طرح های پرهزینه و کم اثر که سال ها منابع کشور را مصرف کرده اند. موضوع مهم دیگر، تامین مالی تولید است. هزاران واحد تولیدی در کشور وجود دارند که بازار دارند، مشتری دارند و حتی ظرفیت صادرات دارند، اما به دلیل کمبود سرمایه در گردش با بخشی از ظرفیت خود فعالیت می کنند. بانک ها نیز باید نقش خود را بازتعریف کنند. اقتصاد ایران دیگر توان تحمل سیاست های اعتباری سنتی و ناکارآمد را ندارد.

منابع بانکی باید به سمت تامین مالی زنجیره تولید، خرید دین، فاکتورینگ، اعتبار اسنادی داخلی و ابزارهای نوین مالی هدایت شود. تزریق نقدینگی بدون هدف، تنها به تورم بیشتر منجر خواهد شد، اما تامین مالی هوشمند می تواند موتور تولید را دوباره روشن کند. اما شاید مهم ترین موضوعی که باید در دوران پس از آتش بس مورد توجه قرار گیرد، رابطه میان تولید و تجارت باشد. سال هاست که برخی سیاستگذاران چنین تصور می کنند که می توان از تولید حمایت کرد، اما تجارت را محدود ساخت.

این نگاه نه با تجربه جهانی سازگار است و نه با منطق اقتصادی. تولید بدون تجارت معنا ندارد. هیچ صنعتی بدون دسترسی به مواد اولیه، ماشین آلات، فناوری، خدمات مالی، بیمه، حمل ونقل و بازارهای صادراتی قادر به رشد نیست. کارخانه ای که نتواند مواد اولیه خود را تامین کند، به سرعت متوقف خواهد شد و بنگاهی که امکان صادرات نداشته باشد، از دستیابی به مقیاس اقتصادی محروم می شود. به همین دلیل احیای صنعت ایران بدون احیای تجارت خارجی امکان پذیر نیست.

اگر آتش بس قرار است دستاوردی اقتصادی داشته باشد، باید در درجه نخست به تسهیل تجارت، کاهش هزینه مبادله، گسترش ارتباطات بانکی، توسعه حمل ونقل و بازگشت ایران به زنجیره های منطقه ای و جهانی ارزش منجر شود. در کنار صنعت، بخش معدن نیز می تواند یکی از پیشران های اصلی اقتصاد ایران در سال های آینده باشد. ایران از معدود کشورهایی است که همزمان از ذخایر گسترده معدنی، نیروی انسانی متخصص و موقعیت جغرافیایی ممتاز برخوردار است.

با این حال سهم معدن در اقتصاد ملی همچنان بسیار کمتر از ظرفیت های واقعی آن است. اکتشافات جدید، نوسازی ماشین آلات معدنی، توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش می تواند به خلق ثروت، اشتغال و ارزآوری پایدار منجر شود. اما تحقق این هدف نیازمند سرمایه گذاری، فناوری و ثبات مقررات است؛ سه مولفه ای که در سال های اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفته اند.

در این میان نباید از یک مساله اساسی غافل شد؛ اعتماد. اقتصاد ایران بیش از هر چیز از کمبود اعتماد رنج می برد. اعتماد سرمایه گذار به سیاستگذار، اعتماد تولیدکننده به مقررات، اعتماد صادرکننده به سیاست های ارزی و اعتماد فعالان اقتصادی به آینده. بدون بازسازی این سرمایه نامریی، هیچ برنامه توسعه ای به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. سرمایه به جایی می رود که امنیت حقوق مالکیت وجود داشته باشد، قراردادها محترم شمرده شوند و قواعد بازی به طور ناگهانی تغییر نکند. آتش بس می تواند فرصتی برای بازسازی این اعتماد باشد. اما اعتماد با شعار ایجاد نمی شود. اعتماد محصول رفتار است.

محصول ثبات در تصمیم گیری، پایبندی به تعهدات و احترام به بخش خصوصی است. امروز اقتصاد ایران در نقطه ای قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری به واقع بینی نیاز دارد. نه خوشبینی افراطی کمکی می کند و نه بدبینی مطلق. باید بپذیریم که آتش بس پایان مشکلات نیست، بلکه آغاز یک آزمون بزرگ برای نظام حکمرانی اقتصادی کشور است. اگر بتوانیم از این فرصت برای اصلاح محیط کسب وکار، حل بحران انرژی، توسعه تجارت، تامین مالی تولید، جذب سرمایه گذاری و بازسازی اعتماد استفاده کنیم، شاید سال های آینده را بتوان نقطه آغاز یک دوره جدید از رشد و توسعه اقتصادی دانست.

اما اگر این فرصت نیز مانند بسیاری از فرصت های گذشته در میان اختلافات، تصمیم های کوتاه مدت، مداخلات غیرضروری و سیاست های ناپایدار از دست برود، آتش بس صرفا وقفه ای کوتاه میان دو بحران خواهد بود.

امروز بیش از هر زمان دیگری، اقتصاد ایران به یک انتخاب بزرگ نیاز دارد؛ انتخاب میان بازگشت به مسیر تولید، تجارت و سرمایه گذاری یا تداوم چرخه ای که سال هاست رشد اقتصادی کشور را فرسوده و آینده را پرهزینه تر کرده است.